వేమన శతకము–Vemana Shatakam

వేమన శతకము

Wikisource నుండి

ఇక్కడికి గెంతు: పేజీకి సంబంధించిన లింకులు, అన్వేషణ

వేమన పద్యాలు

అ | ఆ | ఇ | ఈ | ఉ | ఊ | ఋ | ౠ | ఎ | ఏ | ఐ | ఒ | ఓ | ఔ | అం | అః | క | ఖ | గ | ఘ | ఙ | చ | ఛ | జ | ఝ | ఞ | ట | ఠ | డ | ఢ | ణ | త | థ | ద | ధ | న | ప | ఫ | బ | భ | మ | య | ర | ల | వ | శ | ష | స | హ | ళ | క్ష | ఱ

వేమన సూక్తి ముక్తావళి

అగ్నిచేతబట్టి యా పరమేశుని
నిందచేసి నరులు నీరుకారె?
దక్షు క్రతవులోని తల్లడమెఱుగరా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

అంతరంగమందు నపరాధములు చేసి
మంచివానివలెనె మనుజుడుండు
ఇతరు లెఱుగకున్న నీశ్వరుడెఱుగడా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

అంతరాత్మగనక యల్పబుధ్ధులతోడ
మెలగెడు జనులెల్ల మేదినిపయి
యముని నరకమునకు నరుగంగ సాక్ష్యము
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

అధికుడైన రా జొకల్పుని జేపట్ట
వానిమాట చెల్లు వసుధలోన
గణకు లొప్పియున్న గవ్వలు చెల్లవా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

అన్నిజాడలుడిగి ఆనందకాముడై
నిన్ను నమ్మజాలు నిష్ఠతోడ
నిన్ను నమ్మముక్తి నిక్కంబు నీయాన
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఇనుము విఱిగెనేని యినుమాఱు ముమ్మాఱు
కాచి యతుకనేర్చు గమ్మరీడు
మనసు విఱిగినేని మఱియంట నేర్చునా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఎంత సేవచేసి యేపాటు పడినను
రాచమూక నమ్మరాదురన్న
పాముతోడిపొందు పదివేలకైనను
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఎద్దుకన్న దున్న యేలాగు తక్కువ?
వివరమెఱిగి చూడు వ్రుత్తియందు
నేర్పులేనివాని నెఱయోధుడందురా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఒకరి నోరుకొట్టి యొకరు భక్షించిన
వాని నోరు మిత్తి వరుసగొట్టు
చేపపిండు బెద్ద చేపలు చంపును
చేపలన్ని జనుడు చంపు వేమ.
కల్ల నిజముజేసి కపటభావముజేంది
ప్రల్లదంబులాడు భక్తిలేక
మాయలాడుఖలుడు మహితాత్ముసాటియా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

గుఱ్ఱమునకు దగిన గుఱుతైన రౌతున్న
గుఱ్ఱములు నడచు గుఱుతుగాను
గుర్తు దుర్జనులకు గుణము లిట్లుండురా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఎడ్డెవానికి గురుతోర్చి చెప్పినగాని
తెలియబడునె యాత్మ దెలివిలేక
చెడ్డ కొడుకు తండ్రి చెప్పిన వినడయా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కండ చక్కెఱయును గలియ బాల్పోసిన
తఱిమి పాము తన్నుదాకుగాదె
కపటమున్నవాని గంపెట్టవలె సుమీ
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కలియుగంబునందు ఘనతకు నైచ్యము
ఘనత నైచ్యమునకు గలుగుచుండు
శ్రధ్ధ భక్తులుడిగి జనులుంద్రు కావున
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

కల్లుకుండకెన్ని ఘనభూషణము లిడ్డ
అందులోని కంపు చిందులిడదె?
తులవ పదవిగొన్న దొలి గుణమేమగు?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కానివానితోడగలసి మెలంగిన
హానివచ్చు నెంతవానికైన
కాకిగూడి హంస కష్టంబు పొందదా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కూళ కూళ్ళుమేయు గుణమంత చెడనాడి
నెట్టివారు మెచ్చరట్టివాని
కొయ్యదూలమునకు గుదురునా ఞానంబు?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కైపుమీఱువేళ గడకుజేరగరాదు
అనువుదప్పి మాటలాడరాదు
సమయమెఱుగనతడు సరసుండుకాడయా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కొండగుహలనున్న గోవెలందున్న
మెండుగాను బూది మెత్తియున్న
దుష్టబుధ్ధులకును దుర్బుధ్ధి మానునా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కోతిబట్టి తెచ్చి క్రొత్తపుట్టముగట్టి
కొండమ్రుచ్చులెల్ల గొలిచినట్లు
నీతిహీనునొద్ద నిర్భాగ్యులుందురు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

గంగపాఱుచుండ గదలని గతితోడ
ముఱికివాగు పాఱు మ్రోతతోడ
అధికుడొర్చునట్టు లధముడోర్వగలేడు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

చదువులన్ని చదివి చాలవివేకియై
కలుషచిత్తుడైన ఖలుని గుణము
దాలిగుంటగుక్క తలచిన చందమౌ
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

చంపగూడ దెట్టి జంతువునైనను
చంపవలయు లోకశత్రుగుణము
తేలుకొండిగొట్ట దేలేమిచేయురా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఛర్ధి పుట్టినప్డు సాపడసైపదు
నాతిగన్న యప్డు నీతి తగదు
చేటు మూడినపుడు మాటలు తోచవు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

టక్కరులను గూడి యొక్క సక్కెములాడ
నిక్కమైన ఘనుని నీతిచెడును
ఉల్లితోట బెరుగు మల్లెమొక్కకరణి
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

డెందమందు దలచు దెప్పరమెప్పుడు
నోర్వలేనిహీను డొరునికట్టె
తనకు మూడుసుమ్మి తప్పదెప్పటికైన
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

తనకుగలుగు పెక్కు తప్పులటుండగా
పరులనేరుచుండు నరుడు తెలియ
డొడలెఱుంగ డనుచు నొత్తి చెప్పంగవచ్చు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

తనర న్రుపతితోడ దగ దుర్జనునితోడ
అగ్నితోడ బరుని యాలితోడ
హాస్యమాడుటెల్ల నగును ప్రాణాంతము
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

తేలుకుండును తెలియగొండి విషంబు
ఫణికినుండు విషము పండ్లయందు
తెలివిలేని వాండ్ర దేహమెల్ల విషంబు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

దాసరయ్య తప్పు దండంబుతో సరి
మోసమేది తన్ను ముంచుకున్న?
నీచుడై చెడునటు నీచుల నమ్మిన
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

దుండగీడు కొడుకు కొండీడు చెలికాడు
బండరాజునకును బడుగుమంత్రి
కొండముచ్చునకును కోతియె సరియగు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

దుష్టజనులు మీఱి తుంటరిపనులను
శిష్టకార్యములుగ జేయుచుంద్రు
కూడదనెడువారి గూడ నిందింతురు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

దూరద్రుష్టిగనరు తూగిదనుకను
బారుపట్టెఱుగౌ పడినదనుక
దండసాధ్యులరయ ధర్మసాధ్యులుకారు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

నేరని జనులకును నేరముల్ నేర్పుచు
చక్కచేయరిల నసాధులెపుడు
ఒప్పు దుర్జనములు తప్పగనెంతురు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

నొసలు బత్తుడయ్యె నోరు తోడేలయ్యె
మనసు భూతమువలె మలయగాను
శివుని గాంతు ననుచు సిగ్గేలగాదురా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

పరులు చదువజూచి నిరసనబుధ్ధితో
వట్టిమాటలాడు వదరుబోతు
అట్టి ఖలుని జాడలరయుట దోసము
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

పాలు పంచదార పాపరపండ్లలో
చాలబోసి వండ జవికిరావు
కుటిలమానవులకు గుణమేల కల్గురా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

బిడియ మింతలేక పెద్దను నేనంచు
బొంకములను బల్కు సంకఠునకు
ఎచ్చు కలుగదిచట జచ్చిన రాదట
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

మాటలాడు టొకటి మనసులో నొక్కటి
ఒడలిగుణ మదొకటి నడత యొకటి
ఎట్లుకలుగు ముక్తి యిట్టులుండగ తాను
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ముష్టి వేపచెట్టు మొదలుగా బ్రజలకు
పరగ మూలికలకు బనికివచ్చు
నిర్దయుండు ఖలుడు నీచుడెందులకగు?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

రేగుపుచ్చకాయ రేయెల్ల దన్నిన
మురగ దంతకంత పెరుగుగాని
ఒరులు ఛీయన్నను నోగు సిగ్గెఱుగునా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

వంపుకఱ్ఱగాచి వంపు తీర్చగవచ్చు
కొండలన్ని పిండిగొట్టవచ్చు
కఠినచిత్తు మనసు కరగింపరాదు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

వాక్కు శుధ్ధిలేని వైనదండాలు
ప్రేమ కలిగినట్టు పెట్టనేల?
నొసట బత్తిజూపు నోరు తోడేలయా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఎంత చదువు చదివి యెన్ని నేర్చినగాని
హీనుడవగుణంబు మానలేడు
బొగ్గు పాలగడుగ బోవునా మలినంబు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

వేము బాలుపోసి వేయేండ్లు పెంచిన
జేదు విడిచి తీపి జెందబోదు
ఓగు గుణము విడిచి యుచితఞుడగు నెట్లు?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

వేఱు పురుగుచేరి వ్రుక్షంబు జెఱుచును
చీడపురుగుచేరి చెట్టుజెఱుచు
కుచ్చితుండు చేరి గుణవంతు జెరుచురా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

సారవిద్యలందు సరణి దెలియలేక
దూరమందు జేరు దుర్జనుండు
పరముదెలియ నతడు భావఞుడెట్లగు?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

అభిజాత్యముననె యాయువున్నంతకు
దిరుగుచుండ్రు భ్రమల దెలియలేక
మురికి భాండమునను ముసరునీగలరీతి
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఇహమునందుబుట్టి ఇంగిత మెఱుగని
జనుల నెంచి చూడ స్థావరములు
జంగమాదులనుట జగతిని పాపంబు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఎడ్డెదెల్పవచ్చు నేడాదికైనను
మౌనిదెల్పవచ్చు మాసముననె
మొప్పెదెల్పరాదు ముప్పదేండ్లకునైన
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఎలుగుతోలు తెచ్చి యెన్నాళ్ళు నుదికిన
నలుపు నలుపేకాని తెలుపు కాదు
కొయ్యబొమ్మదెచ్చి కొట్టిన పలుకునా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఔనటంచు నొక్కడాడిన మాటకు
కాదటంచు బలుక క్షణము పట్టు
దాని నిలువదీయ దాతలు దిగివచ్చు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఔర! యెంతవార లల్లరి మానవుల్
ప్రభువైన గేలిపఱతు రెన్న
దా దెగించువాడు దండియౌ భువిలోన
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కన్నులందు మదము కప్పి కానరుగాని
నిరుడు ముందటేడు నిన్న మొన్న
దగ్ధులైనవారు తమకంటె తక్కువా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కర్మగుణములన్ని కడబెట్టి నడువమి
దత్త్వమెట్లు తన్ను దగులుకొనును?
నూనె లేక దివ్వె నూవుల వెల్గునా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కసరు తినును గాదె పసరంబు లెప్పుడు
చెప్పినట్లు వినుచుజేయు బనులు
వానిసాటియైన మానవుడొప్పడా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కసవును దినువాడు ఘనఫలంబుల రుచి
గానలేడుగాదె వానియట్లు
చిన్నచదువులకును మిన్నఞానమురాదు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఖరముపాలు తెచ్చి కాచి చక్కెఱవేయు
భక్ష్యమగునె యెన్న భ్రష్టుడట్లె
యెంత చెప్పి చివరనెసగిన బొసగునే?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

గాడ్దెమేనుమీద గంఢంబు పూసిన
బూదిలోన బడచుబొరలు మరల
మోటువాని సొగసు మోస్తరియ్యది సుమీ
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

గ్రుడ్డువచ్చి పిల్ల గోరడాలాడిన
విధముగా నెఱుగక వెఋఱిజనులు
ఞానులైనవారి గర్హింతు రూరక
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

చెఱకు తీపిలేమి జెత్తనాబడునట్లు
పరగ గుణములేని పండితుండు
దూఱపడునుగాదె దోషమటుండగ
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

చదివి చదివి కొంత చదువంగ చదువంగ
చదువుచదివి యింకజదువు చదివి
చదువుమర్మములను చదువలేడయ్యెను
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

తగదు తగదటంచు తగువారు చెప్పిన
వినడు మొఱకు చెడును గొనకు నిజము,
మునులు చెప్పు ధర్మముల మీర్నింతెకా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

తన్నుజూచి యొరులు తగమెచ్చవలెనని
సొమ్ములెఱవుదెచ్చి నెమ్మిమీఱ
నొరులకొరకుతానె యుబ్బుచునుండును
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

తల్లి యున్నయపుడె తనదు గారాబము
లామె పోవ దన్ను నరయ రెవరు
మంచికాలమపుడె మర్యాద నార్జింపు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

తుమ్మచెట్టు ముండ్లు తోడనేపుట్టును
విత్తులోననుండి వెడలునట్లు
మూర్ఖునకును బుధ్ధి ముందుగాబుట్టును
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

నీటిలోని వ్రాత నిలువకయున్నట్లు
పాటిజగతిలేదు పరములేదు
మాటిమాటికెల్ల మాఱును మూర్ఖుండు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

పాముకన్న లేదు పాపిష్టి యగు జీవి
యట్టి పాము చెప్పినట్టు వినును
ఇలను మూర్ఖుజెప్ప నెవ్వరి తరమయా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

పొట్లకాయ రాయి పొదుగ ద్రాటను గట్ట
లీలతోడ వంక లేక పెరుగు
కుక్కతోకగట్ట గుదురునా చక్కగా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

మంచివారు లేరు మహిమీద వెదకిన
కష్టులెందఋఐన గలరు భువిని
పసిడి లేదుగాని పదడెంత లేదయా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

మ్రాను దిద్దవచ్చు మఱి వంకలేకుండ
దిద్దవచ్చు రాయి తిన్నగాను
మనసు దిద్దరాదు మహిమీద నెవరికి
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

అంతరంగ మెఱుగ హరుడౌను గురుడౌను
అంతరంగ మెఱుగ నార్యుడగును
అంతరంగ మెఱిగి నతడెపో శివయోగి
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

అనల మించుకైన గనలి మండునుగాని
చనువుగాని యొఱుక మనికి నిడదు
తనువు మఱచువాడె తత్త్వఞుడగునయా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

చదువులన్ని చదివి చాల వివేకియౌ
కపటికెన్నడైన గలదెముక్తి?
నిర్మలాత్మకునకె నిశ్చలంపు సమాధి
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

జక్కి నెక్కి వీధిజక్కగా వెలువడ
గుక్క విన్నివెంట కూయదొడగు
ఘనున కోర్వలేని కాపురుషులు నిట్లె
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

నేరనన్నవాడు నెఱజాణ మహిలోన
నేర్తునన్నవాడు వార్తకాడు
ఊరకున్నవాడె యుత్తమోత్తముడయా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఆత్మ తనలోన గమనించి యనుదినంబు
నిర్గుణాత్మార్చనముజేసి నిత్యమమ్ర
ప్రత్యగాత్మను లోనెంచి ప్రబల్యోగి
సచ్చిదానంద పదమందు సతము వేమ.
ఇంటిలోని జ్యోతి యెంతయు వెలుగగా
బొరుగువారి యగ్గి కరుగరెపుడు
తాను దైవమాయె, దైవము గొలుచునా?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కస్తరి నటు చూడ గాంతి నల్లగ నుండు
పరిమళించు దాని పరిమళంబు
గురువులైన వారి గుణము లీలాగురా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కలుష మానసులకు గాంపింప గారాదు
అడుసు లోన భాను డడగినట్లు
తేట నీరు పుణ్య దేహ మట్లుండురా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

మాటలాడవచ్చు మనసు దెల్పగలేడు
తెలుప వచ్చు దన్ను తెలియలేడు
సురియబట్టవచ్చు శూరుడు కాలేడు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఊగియూగి లాగి యున్నది కనగోరు
సాగలాగి పట్టు సాక్షిగాను
యోగమమర ముక్తి నొందును ప్రాఞుండు.
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

కనగ సొమ్ము లెన్నొ కనకంబ దొక్కటి
పసుల వన్నె లెన్నొ పాలొకటియె
పుష్పజాతులెన్నొ పూజ యొక్కటె సుమీ.
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

కల్ల గురుడు గట్టు కర్మచయంబులు
మధ్య గురుడు గట్టు మంత్రచయము
ఉత్తముండు గట్టు యోగ సామ్రాజ్యంబు.
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

చెఱకు తోటలోన జెత్త కుప్పుండిన
కొంచమైన దాని గుణము చెడదు
ఎఱుక గలుగు చోట నెడ్డె వాడున్నట్లు.
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

వెఋఱివాని మిగుల విసిగింపగా రాదు
వెఋఱివాని మాట వినగ రాదు
వెఋఱి కుక్క బట్టి వేటాడగా రాదు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

అల్పబుధ్ధివాని కధికారమిచ్చిన
దొడ్డవారినెల్ల తొలగగొట్టు
చెప్పుతినెడికుక్క చెఱకు తీపెఱుగున?
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

అలమెఱుగు యోధు డల్పుని జేరిన
మార్పుచేత బుధ్ధి మరిగి తిరుగు
మ్రానుమ్రాను తిరుగు మర్కట రీతిని
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కండ చక్కెఱయును గలియ బాల్పోసిన
తఱిమి పాము తన్నుదాకుగాదె
కపటమున్నవాని గంపట్టవలె సుమీ
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కసినిగల్గి పాపకర్ముల బీడింతు
రల్ల ప్రభులు యముని యల్లభటులు
వ్రుశ్చికంబుగన్న విడుతురే చంపక
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కులములో నొకడు గుణహీనుడుండిన
(నెట్లో బుర్ర చెడినవాడు నోటికొచ్చింట్లు ఫేలిన
కులముచెడును వాని గుణమువలన
(నెట్ చెడును వాని దుర్గుణమువలన
ఎలమి చెఱకునందు నెన్ను పుట్టినయల్లు
(చెడ్డవాని నోటికి విరేచనములు పట్టీన, మంచివారి
నోరులు మూయబడును.
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

కుళ్ళుబోతునొద్ద గూడి మాటాడిన
గొప్ప మ్ర్మములను చెప్పరాదు
పేరు తీరుదెల్ప నూరెల్ల ముట్టించు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కొండముచ్చు పెండ్లి కోతిపేరంటాలు
మొండివాని హితుడు బండవాడు
దుండగీడునకును కొండెడు దళవాయి
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

కొండెగాడు చావ గొంపవాకిటికిని
వచ్చిపోదురింతె వగపులేదు
దూడ వగచునె భువిదోడేలు చచ్చిన
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

గాడ్దెయేమెఱుంగు గంధపువాసన
కుక్కయేమెఱుంగు గొప్పకొద్ది
అల్పుడేమెఱుంగు హరుని గొల్చు విరక్తి
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

చంద్రునంతవాడె శాపంబు చేతను
కళల హైన్యమంద గలిగె గదర!
పుడమి జనులకెల్ల బుధ్ధు లిట్లుండురా.
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

వాదమాడడెపుడు వరుస నెవ్వరితోడ
జేరరాడు తాను చేటుదేడు
ఞాని యగుచు బుధుడుఘనత బొందగజూచు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

వలపు గలిగెనేని వనజాక్షి యధరంబు
పంచదారకుప్ప పాలకోవ
చూత ఫలరసంబు జున్నుసమానము
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

వలపు తీరెనేని వనజాక్షి యధరంబు
ములక పంటి గిజరు ముష్టిరసము
చింత పోంత యగును జీడి సమానమౌ
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

రూపులేని వనిత రూఢి పతివ్రత
నీటు లేనివాడు పోటు బంటు
తెలుపవచ్చు నెట్లు దేవరభంటుం
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

మొగము జూచినపుడె మోహంబు ఘనమౌను
ధనము జూచినపుడె తగులు మనసు
కూలి నష్టమైన గొరునే కొఱగామి
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

పచ్చదనము చూచి ఇచ్చను కాముకుల్
చిచ్చులో బడుదురు క్షితితలమున
ఇచ్చ కలుగజేయు హెచ్చుగా మోహంబు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

పంకజాక్షి గన్న బంగరు బొడగన్న
దిమ్మపట్టియుండు తెలివియొప్పు
మనుజులకును తత్త్వ మహిమెట్లు కల్గురా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

చక్కెఱ కలిపి తినంగా
ముక్కిన తవుడైన లెస్స మోహము కదుర
న్వెక్కుడు బానిసయైనన్
మక్కువ గను దివ్యభామ మహిలో వేమా
కన్నెల నవలోకింపగ
జన్నులపై ద్రుష్టి పాఱు సహజం బిలలో
కన్నుల కింపగు ద్రుష్టిని
తన్నెఱుగుట ముక్తికిరవు తగునిది వేమా
ఆలు రంభయైన నతిశీలవతియైన
జారపురుషుడేల జాడమాను
మాలవాడకుక్క మఱగిన విడుచునా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

వారకాంతలెల్ల వలపించి వత్తురు
బుధ్ధులెల్ల తొలగబుచ్చు కొఱకు
మాట రూఢిగాగ మగలెల్ల వత్తురు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

రాజసంబు చెంది రమణుల పొందాస
పడెడువాడు గురుని ప్రాపెఱుగునె
విటుల మరుగు యువతి విభుభక్తి యెఱుగునా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

పడుచు నూఱకేల బాఱచూచెదరొక్కొ
ఎంత వారలైన భ్రాంతి చెంది
లోన మీఱు కాము లొంగజేయగలేక
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

పడతి మోసె నొకడు పడతి మేసె నొకండు
పడతి సురము జేర్చి బ్రతికె నొకడు
పడతి కొఱకె పెక్కు పాట్లను బడిరయా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

చదివి నతని కన్న చాకలియే మేలు
కులము వేల్పు కన్న కుక్క మేలు
సకల సురల కన్న జారభామిని మేలు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

జంత్ర మంత్ర మహిమ జాతవేదుడెఱుంగు
మంత్రవాది యెఱుగు దంత్ర మహిమ
తంత్రిణీక మహిమ దినువాడెఱుంగును
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

తగిన కులజుడైన తన యెత్తు ధనమైన
పరపురుషుని నేల పట్ట వచ్చు?
పరమ సాధ్వి చూడ నొరుల నంటదు సుమా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఝషము నీరు వెడల జచ్చుటే సిద్ధము
నీట నుండె నేని నిక్కి పడును
అండ తలగు నెడల నందఱి పని యట్లె
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

జన్మములను మఱియు జన్నియల ననేక
ముల నొనర్చియున్న ఫలము కాన
రాక యుండు నీతి లేకున్న మాత్రాన
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

డీకొనంగ దగదు డెంద మెఱుంగక
యడుగ వచ్చి కొంత యనిన వాని
చెప్పునంత నినియు మెప్పుగా బలుకుమీ
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

తగవు తీర్చువేళ ధర్మంబు దప్పిన
మానవుండు ముక్తి మానియుండు
ధర్మమునె పలికిన దైవంబు తోడగు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

ఇచ్చకము భువి నవశ్యము
కుచ్చిత మిహిలోక నింద కోవిదునకు నీ
తచ్చననె హాని వచ్చును
మచ్చరమే తన్ను చెఱచు మహిలో వేమా.
నిజము లాడు వాని నిందించు జగమెల్ల
నిజము బల్కరాదు నీచుల కడ
నిజ మహాత్ము గూడ నిజమాడ వలయురా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

నీతి జ్యోతిలేక నిర్మలంబగు నేది
ఎట్లు కలగు బర మదెంతయైన
ధనము గలిగియున్న దైవంబు గలుగదు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

పతక మందు నొప్పు పలు రత్నముల పెంపు
బంగరమందు కూర్ప బరువు గనును
గాని ఇతరలోహమైన హీనము గాదె!
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

పదుగురాడు మాట పాటియై ధరజెల్లు
నొక్కడాడు మాట యొక్క దెందు
ఊఱకుండు వాని కూరెల్లు నోపదు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ

మాల మాల కాడు మహి మీద నేప్రొద్దు
మాట తిరుగు వాడె మాల గాక
వాని మాల యున్న వాడె పో పెనుమాల
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

మాటలాడవచ్చు మనసు నిల్పగలేడు
తెలుపవచ్చు దన్ను తెలియలేడు
సురియ బట్టవచ్చు శూరుడు కాలేడు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ.

ఏది కులము నీకు? నేది స్థలంబురా?
పాదుకొనుము మదిని పక్వమెఱిగి
యాదరించు దాని నవలీల ముట్టరా
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

తన కులగోత్రము లాకౄతి
తన సంపద కలిమి బలిమి తనకేలనయా?
తన వెంట రావు నిజమిది
తన సత్యమె తోడవచ్చు దనతో వేమా.
నరకులమున దా బుట్టియు
నరకులమున దాను పెరిగి నరుడయ్యును దా
నరకులమును ఛీ ఛీ యని
హరకులమున దిరుగునేని హరుడౌ వేమా.
శూద్రతనము పోయె శూద్రుడుగానని
ద్విజుడనుకొనుటెల్ల దెలివిలేమి
ఇత్తడెసగు పసిడి కీడనవచ్చునా
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

శూద్ర యువతి కొడుకు శుధ్ధాంతరంగుడై
వేద వేద్యమైన పాదు దెలిసి
బ్రహ్మపదవి గన్న బ్రాహ్మణుడే గదా!
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

శూద్రులనుచు భువిని శూద్రుల భోనాడు
మాలకన్నదుడుకు మహిని లేడు
నరకమునకు నేగు నష్టమైన వెనుక
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

మాల మాల కాడు మహి మీద నేప్రొద్దు
మాట తిరుగు వాడె మాల గాక
వాని మాల యన్న వాడె పో పెనుమాల
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

కులము కలుగువారు గోత్రంబు కలవారు
విద్యచేత విఱ్ఱవీగువారు
పసిడికల్గువాని బానిసకొడుకులు
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

కులము లేనివాడు కలిమిచే వెలయును
కలిమిలేనివాని కులము దిగును
కులము కన్న నెన్న గలిమి ప్రధానంబు
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ

అంటుముట్టునెంచి యదలించి పడవైచి
దూరమందు జేరి దూఱుచుంద్రు
పుట్టి చచ్చు జనులు పూర్ణంబు నెఱుగరు
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

జాతి నీతి వేఱు జన్మం బదొక్కటి
రయ దిండ్లు వేఋఎ యౌను గాక
దర్శనములు వేఱు దైవమౌ నొక్కటి
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.

ఇన్ని జాతులందు నేజాతి ముఖ్యమన్
ఎఱుక గల్గువారె హెచ్చువారు
ఎఱుక లేనివార లేజాతినున్నను
హీనజాతియంచు నెఱుగు వేమ.

శతకములు
శతకము

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము | వేమన శతకము | సుమతీ శతకము | దాశరథీ శతకము | భాస్కర శతకము | భర్తృహరి శతకములు | నారాయణ శతకము | కృష్ణ శతకము | ఆంధ్ర నాయక శతకము | నరసింహ శతకము | రామలింగేశ శతకము | వృషాధిప శతకము | మారుతి శతకము | దేవకీనందన శతకము | గువ్వలచెన్న శతకము | కుమార శతకము | కుమారీ శతకము | వేంకటేశ శతకము | సూర్య శతకము | సర్వేశ్వర శతకము | శ్రీ (అలమేలుమంగా) వేంకటేశ్వర శతకము | ధూర్తమానవా శతకము | కుప్పుసామి శతకము | శతకము

"http://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%AE%E0%B0%A8_%E0%B0%B6%E0%B0%A4%E0%B0%95%E0%B0%AE%E0%B1%81" నుండి వెలికితీశారు

వర్గాలు: వేమన పద్యాలు | శతకములు

వ్యక్తిగత పనిముట్లు

• లోనికి ప్రవేశించండి / ఖాతాని సృష్టించుకోండి

నేంస్పేసులు

• పుట
• చర్చ

వైవిధ్యాలు

పేజీ లింకులు

• చదువు
• మార్చు
• చరిత్రని చూడండి

చర్యలు

అన్వేషణ

మార్గదర్శకం

• మొదటి పేజీ
• సముదాయ పందిరి
• రచ్చబండ
• ఇటీవలి మార్పులు
• యాధృచ్ఛిక పేజీ
• సహాయం
• విరాళములు

ముద్రించండి/ఎగుమతి చేయండి

• ఓ పుస్తకాన్ని సృష్టించండి
• PDF క్రింద దిగుమతి చేసుకోండి
• ముద్రించుకోదగ్గ కూర్పు

పరికరాలపెట్టె

• ఇక్కడికి లంకెలున్న పుటలు
• సంబంధిత మార్పులు
• ప్రత్యేక పుటలు
• శాశ్వత లింకు
• ఈ వ్యాసాన్ని ఉదహరించండి

• ఈ పేజీకి 17:27, 24 అక్టోబరు 2007న చివరి మార్పు జరిగినది.
• పాఠ్యం క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్/షేర్-అలైక్ లైసెన్సు క్రింద లభ్యం; అదనపు షరతులు వర్తించవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు వాడుక నియమాలను చూడండి.

• గోప్యతా విధానం
• Wikisource గురించి
• అస్వీకారములు

• 
• 

కుమారీ శతకము–Kumari Shatakam

కుమారీ శతకము

Wikisource నుండి

ఇక్కడికి గెంతు: పేజీకి సంబంధించిన లింకులు, అన్వేషణ

కుమారీ శతకము
శ్రీ పక్కి వేంకట నరశింహ కవీంద్ర
కుమారీ శతకం 51వ పద్యం నుండి

1. శ్రీ భూ నీళా హైమవ
       తీ భారతు లతుల శుభవ తిగ నెన్ను చు స 
       త్సౌభాగ్యము నీ కొసగంగ
       లో భావించెదరు ధర్మ లోల కుమారీ! 

ధర్మపరురాలైన ఓ కుమారీ! శ్రీదేవియు, భూదేవియు,నీళాదేవియు,పార్వతీదేవియు,సరస్వతీదేవియు, నిన్ను మిక్కిలి సుగుణవంతురాలిగా ఎన్నుకొని మంచి ముత్తైదవతనమును, మనస్సులందు తమ తమ ఆశీర్వచనములను నీకు ఇచ్చెదరు గాక.

2. చెప్పెడి బుద్ధులలోపల
       దప్పకు మొక టైన సర్వ ధర్మములందున్
       మెప్పొంది యిహపరంబులన్
       దప్పింతయు లేక మెలగ దగును కుమారీ! 

ఓ కుమారీ! నేను చెప్పునట్టి మంచి గుణములనొక్కటినైనను వదలక ఆచరింపుము. ధర్మయుక్తముగా మెప్పు పొంది ఇహపర దోషమిసుమంతైననూ లేకుండా మసలుకొనుము. నీకు శుభములు కలుగును.

3. ఆటల బాటలలోనే
       మాటయు రాకుండన్ దండ్రి మందిరమందున్
       బాటిల్లు గాపురములో
       వాట మెఱిగి బాల! తిరుగ వలయున్ గుమారీ! 

ఓ కుమారీ! ఆటపాటలయందు ఏ విధమైన పరుష వాక్యములు పలుకక, మాటపడక, పుట్తింట్లో ఉండేటపుడు తల్లిదండ్రులకు మంచి పేరు తెచ్చే విధంగా నడచుకొనుము.

4. మగనికి నత్తకు మామకున్
       దగ సేవ యొనర్చుచోటన్ దత్పరిచర్యన్
       మిగుల నుతి బొందుచుండుట
       మగువలకున్ బాడి తెలిసి మసలు కుమారీ! 

ఓ కుమారీ! మెట్టినింట్లో మగనికి అత్తమామలకు సపర్యలు జేయుచు, వారిచే మెప్పు పొందునట్లు స్త్రీలు నడుచుకోవాలి. ఈ విషయము మదినందుంచుకొని మెలగుము.

5. పెనిమిటి వలదని చెప్పిన
       పని యెన్నడును జేయరాదు బావల కెదుటన్
       కనబడగ రాదు కోపము
       మనమున నిడుకొనక యెపుడు మసలు కుమారీ! 

ఓ కుమారీ! భర్త చెప్పిన మాట జవదాటరాదు. ఆయన వద్దని జెప్పిన పనిని ఎన్నడునూ చేయరాదు. బావలకెదురుగా కనబడరాదు. మనస్సునందు, కోపము ఉంచుకొనరాదు. ఎల్లపుడు అట్లే మెలగుము.

6. పరపురుషు లన్న దమ్ములు
       వరుదే దైవంబు, తోడి పడుచులు వదినెల్
       మఱదండ్రు నత్తమామలు 
       ధరన్ దల్లియు దండ్రియును దలంపు కుమారీ!

ఓ కుమారీ! అన్యులను అన్నదమ్ములుగా భావింపుము. పతియే ప్రత్యక్షదైవమని, తోడికోడళ్ళు, మఱదళ్ళు, అత్తమామలు వీరంతా తల్లిదండ్రులని తలంపుము.

7. పదములపై జెయివేయక
       మదవతి పతిచెంత నిద్ర మరగినన్ జేతుల్
       గదలంగనీక కట్టుచు
       గదంగొని శిక్షించు యముండు కాక్ష గుమారీ!

ఓ కుమారీ! పతికి సేవచేయక, ఆయన కాళ్ళు వత్తక, యాతని వద్ద నిద్రించే పత్నుల చేతులను యముడు గట్టింగా కట్తి, గదతో మోటుగా శిక్షిస్తాడు.

8. తెచ్చినన్ దేకుండిన నీ
       కిచ్చిన నీకున్న మగని నెగ్గాడకు మీ
       యొచ్చెము నీపై దేలును
       రచ్చల కామాట లెక్కు రవ్వ కుమారీ!

ఓ కుమారీ! నీమగడు నీకు బెట్తినను, పెట్టకపోయిననూ, తెచ్చిననూ, తేకున్ననూ, అతనిని దూషించుట మిక్కిలి తప్పు. మగని దిట్టుట మగువకు మంచిది కాదు. ఐదవతనము హరించును. అందరిలో అపహాస్యం పాలు కాక దప్పదు. కావున మగని దిట్టక చరించుట మగువల విధి.

9.మఱదండ్రు వదినె లత్తలు
     మఱదులు బావల కొమాళ్ళు మఱి పెద్దలు రా
     నురవడిన్ బీటలు మంచము
     లరుగులు దిగుచుండవలయు నమ్మ కుమారీ!

కుమారీ! ఇంటికి మఱదళ్ళు, వదినెలు, అత్తమామలు, మఱదులు, బావల పిల్లలు, పెద్దలు వచ్చినట్లైన గౌరవముతో దిగ్గున మంచము పైనుండి లేవవలెను సుమీ!

10. నోరెత్తి మాటలాడకు
         మాఱాడకు కోపపడిన మర్యాదలలో
         గోరంత తప్పి తిరుగక
         మీఱకుమీ యత్తపనుల మెలగు కుమారీ!

ఓ కుమారీ! సలక్షణ యువతి నోరెత్తి మాట్లాడరాదు. కోఫము వచ్చిననూ బదులు పలుకరాదు. మర్యాదలను అతిక్రమింపరాదు. అత్తగారు చెప్పు పనులు నిర్వర్తించుట మిక్కిలి శ్రేయస్కరము. కావున నట్లే చరింపుము.

11.పతి పర కాంతలతో సం
       గతి జేసిన నాదు పుణ్య గతి యిట్లనుచున్
       మతి దలపవలయు లేదా
       బతిమాలగవలయు గలహ పడక కుమారీ!

ఓ కుమారీ! నీ పతి పరస్త్రీలతో తిరుగుచున్నపుడు తెలివితేటలతో సౌమ్యముగా నీ దారికి తెచ్చుకొనుట నీ విధి. అంతే గాని కొట్లాడరాదు. "నా పుణ్యఫలమిట్టిది" అని మనసున దలంచి ఓర్పు వహించాలి.

12. తిట్టిన దిట్టక, కొట్టిన 
         గొట్టక, కోపించెనేని గోపింపక, నీ
         పుట్టిన యింటికి, బాదము
         పెట్టిన యింటికిని వన్నె పెట్టు కుమారీ!

ఓ కుమారీ! నీ భర్త నిన్ను తిట్టినచో నీవు మరల తిట్టకూడదు. కొట్టినచో ఎదురు తిరిగి కొట్టగూడదు. ఒక వేళ నీపై కోపించిన నీవు తిరిగి కోపపడకుము కుమారీ ! పుట్టింటికి, నీ అత్తవారింటికి కీర్తీ వచ్చునట్లు నడచుకో

13. పతి పాపపు బనిజెప్పిన
        బతిమాలి మరల్చవలయు బతి వినకున్నన్
        హిత మనుచు నాచరింపుము
        మతి లోపల సంశయంబు మాని కుమారీ!

ఓ కుమారీ! నీ మగడు చెపిన చెడు పనులను వలదని నెమ్మదిగా ప్రార్ధించి, వారించి, ఆ పని మానునట్లు చేయుము. నీ పతి వినకున్నచో అంతా మన మంచికేననుకొని సందేహములను వదలి పనిని నిర్వర్తించుము.

14. దబ్బరలాడకు కదిమిన
         బొబ్బలు పెట్టకుము మంచి బుద్ధి గలిగి యెం
         దెబ్బెఱికము బూనక కడు
         గొబ్బున జిత్తమున వాని గూర్పు కుమారీ!

ఓ కుమారీ! అబద్ధములు చెప్పకు. నీ భర్త కొట్టబోయినచో కేకలు పెట్టి అల్లరి పాలు కావలదు. ఏ పనినైనా అసహ్యించుకొనక మంచి బుద్ధితో వెంటనే ఆయా పనులను నెరవేర్పుము.

15. పతి భుజియించిన పాత్రను
         మెతు కొక్కటియైన భార్య మెసంగుటికై తా
          హిత మూనకున్న నది యొక
          సతియే ? కడు బాప జాతి జగతి కుమారీ!

ఓ కుమారీ! భర్త భుజించిన పాత్రలో అతడు వదలిన ఒక్క మెతుకైననూ భార్య దినుట పతివ్రతా లక్షణమనబడును దీనినే భర్త చేసుకొన్న పుణ్యములలో భాగమును గ్రహించుటయని అర్ధము. భార్య దినిన పాత్రలో భర్త దినుటయనే ప్రశ్న లేదు గావున భార్య చేసుకొన్న పుణ్యములలో భాగమునకు భర్త రాడు. భార్య చేసికొన్న పుణ్యములు ఆమేకే చెందునని భావము. పతివ్రతా స్త్రీలు ఈ విధంగా నడచుకొనవలెను. అట్లు చేయని ఆడది ప్రపంచములో చెడ్డజాతి స్త్రీలతో చేరును. అనగా పాపిష్టురాలగును.

16. జపములు, గంగా యాత్రలు
         దపములు, నోములును, దాన ఢర్మంబులు, పు
         ణ్య పురాణము పతిభక్తికి
         నుపమింపను సాటి రాక యుందు కుమారీ!

ఓ కుమారీ! పత్నికి పతియే ప్రత్యక్ష దైవము కావున జపతపాలు, గంగా తీర్థ యాత్రలు, నోములు, దానధర్మాలు, పుణ్యపురాణ కథా శ్రవణములు, మొదలగు పుణ్యకార్యములన్నియు నీ పతి తర్వాతనేయని తెలుసుకొనుము. కారణం నీ మగని పుణ్యములలో కొంత భాగమును నీవు అర్హురాలవయినావు కావున జ్ఞాన మెరిగి మసలుకొనుము. పతిభక్తి గొప్పదని తెలిసికొనుము.

17. ఇరుగు పొరుగిండ్లు కైనను
         వరుండో, కాకత్తగారో, వదినెయో, మామో
         మఱదియో సెలవిడకుండంగ
         దరుణి స్వతంత్రించి పోవన్ దగదు కుమారీ!  

ఓ కుమారీ! యవ్వనవతీ! నీ భర్త, వదినె, మామ, మరుదులు, వెళ్ళమని జెప్పింతే దప్ప పొరబాటున నైననూ పొరుగిండ్లకు పోవద్దు. ఎవరి ఆజ్ఞలేకుండా నీకు నీవై పొరుగిండ్లకు పోవుట పాతివ్రత్య లక్షణము కాదు.

18. కూతురు చెడుగై యుండిన
         మాతది తప్పన్నమాట మది నెఱుగుదుగా
         నీ తల్లిదండ్రులకు నప
         ఖ్యాతులు రానీయ గూడ దమ్మ కుమారీ! 

ఓ కుమారీ! కూతురు తప్పు చేయుట తల్లి దప్పుయని నీకు తెలుసు కదా! కవున నీ కన్న తల్లిదండ్రులకు అపఖ్యాతి తీసుకురావద్దు.

19. అమ్మకు రెండబ్బకు రెం
        డిమ్మహిం డిట్టంచు కూతురెందుకు ధర నా
        ద్రిమ్మరి పుట్టకపోయిన 
        నిమ్మళమని యండ్రు జనులు నిజము కుమారీ! 

ఓ కుమారీ! తల్లిదండ్రులను రెండేసిమారులు తిట్టించు కూతురెందులకు? అపఖ్యాతి తెచ్చు మాతాపితరులను అపహాస్యం పాలు జేసే కూతురు పుట్టకబోయిననూ సంతోషమేయని ప్రజలనుట సత్యము.

20. తన బావల పిల్లల యెడన్ 
         దన మఱదుల పిల్లలందు దనపిల్లల కం
         టెను మక్కువ యుండవలెన్
         వనితల కటువైన వన్నె వచ్చున్ కుమారీ! 

ఓ కుమారీ! తన బావల, మరుదుల పిల్లలను తమ కన్నబిడ్డలకంటే ఎక్కువగా చూచుకున్న ఆడదానికి కీర్తి వచ్చుననుటలో సందేహము లేదు.

21. ధనహీనుడైన గడు దు
         ర్జనుండైనన్ గురూపియైన జారుండైనన్
         విను పాపియైన నెప్పుడు
         దన పతియే తనకు దైవతంబు కుమారీ ! 

ఓ కుమారీ! భర్త భాగ్యవంతుడు కానివాడైనూ (పేదవాడైననూ) మిక్కిలి చెడ్డవాడైననూ (దుర్మార్గుడైననూ (కురూపి) వ్యభిచారుడైననూ, పాపిష్టుడైననూ, తన మగడే తనకు దేవుడను తెలుసుకొమ్ము.

22. ధనవంతుడైన యప్పుడు
         పెనిమిటి చిత్తం బెఱింగి పెండ్లాము మెలం
         గును లేమి మెలంగ నేర్చిన
         వనితకు లోకమున వన్నె వచ్చు కుమారీ !  

ఓ కుమారీ ! భర్త భాగ్యవంతుడైనపుడు యాతని మనస్సు నెరింగి నడుచుకోవలెను. ఒక వేళ భాగ్యహీనుడైనచో (డబ్బులేనివాడు ) ఆతని చిత్తము నెరింగి నడుచుకొన్న స్త్రీ ఇహపరలోకములలో కీర్తి గడించును.

23. కడుపారన్ గూడు గూరలు
         దొడవులు వస్త్రములు మిగుల దొరకవనుచుం దా
         వడితనమునన్ బెనిమిటితో 
         నెడన్ బాసి చరింపన్ గూడ దెపుడు కుమారీ ! 

ఓ కుమారీ! మగని వద్ద దన కోరికలు దీరవని, ఆతని వద్ద పంచభక్ష్య పరమాన్నములతో కడుపు నిండదని,కావలసిన రంగురంగుల వస్త్రములు లభింపవని గూడు దొరకదని అనుకొని తొందరపడి యాతనిని వదలివేసి జీవించుట మగువకు మర్యాద కాదు. సమాజములో చిన్న చూపుతో చూడబడతారు.

24. తలిడండ్రులన్న దమ్ములు
         తుల దూగంగ నిమ్ము పసిడి తోనైనను వా
         రల యింట  సతత ముండుట
         వెలదికి మర్యాద గాదు వినవె కుమారీ !

ఓ కుమారీ! తల్లిదండ్రులు, అన్నదమ్ములుగాని ఎంతటి భాగ్యవంతులైననూ వారి ఇంటా ఎల్లప్పుడు ఉండుటా ఆడువారికి మర్యాద గాదు.

25. పిల్లల గనుగొనన్ దలచిన
         యిల్లాలు గతాగతంబు లెఱుంగక ఱాగైన్
         యల్లరిన్ బెట్టినన్ జెడున్ దా
         నుల్లసముల బడును, గీడు నొందున్ గుమారీ ! 

ఓ కుమారీ ! బిడ్డలను కనవలెననే యాడుది, మంచి చెడ్డల దెలుసుకొనక, మర్యాద దప్పి అల్లరి బెట్టినచో దానే జెడిపోవును అవమానముల పాలై కష్టాములు పొందును.

26. పతి కత్తకు మామకు స
         మ్మతిగాని ప్రయోజనంబు మానగవలయున్
         హిత మాచరింపవలయును
         బ్రతుకున కొక వంక లేక పరంగు గుమారీ !  

ఓ కుమారీ ! భర్తకు,అత్తమామలకు ఇష్టాములేని పనిని చేయకుము. వారికిష్టమైన మంచి పనులు చేసి మెప్పుబడయవలెను. నీజీవితంలో మచ్చలేకుండా మసలుకొనుము.

27. పోకిళ్ళు పోక పొందిక
         నాకులలో బిందెరీతి నడఁకువగా నెం
         తో కలసిమెలసి యుండిన
         లోకములోపలను దా వెలుంగుఁ గుమారీ ! 

ఓ కుమారీ ! వ్యర్ధ ప్రసంగములకు పోవద్దు.అతిగా వాగకూడదు. ఆకుల మధ్యనుండే పిందెవలె ఒదిగియుండి వినయముతో కలసి మెలసి నడుచుకొనవలెను. అప్పుడే ఆ స్త్రీకి సమాజములో పేరు ప్రఖ్యాతులు, గౌరవమర్యాదలు లభిస్తాయి.

28. అత్తపయిన్ మఱదలిపయి
         నెత్తిన కోపమున బిడ్డ నేడ్పించుటకై
         మొత్తినఁ దనకే కీడగుఁ
          జిత్తములో దీనిఁజింత సేయు కుమారీ !  

ఓ కుమారీ ! అత్త, మరదళ్ళపై వచ్చిన కోపమును బిడ్డలపై జూపించినచో నష్టపోయేది తానేయని మరువకుము. మనస్సునందొక్కసారి దీనిని గురించి ఆలోచింపుము.

29. మృతియైనను బ్రతుకైనం
         బతితోడనె సతికి జెల్లుఁ బతిబాసిన యా
         బ్రతుకొక బ్రతుకా? జీవ 
         స్మృతిగాక వధూటి కెన్న నిదియుఁ గుమారీ! 

ఓ కుమారీ! పతివ్రతయైన పడతికి తన పతితోడనే జీవితము తెలుసుకొమ్ము. చావైననూ, బతుకైననూ తన భర్తతోనే భర్త విడిచిన ఆడుదాని బ్రతుకొక బ్రతుకేనా! ఆ బ్రతుకు బ్రతికిననూ చచ్చినదానితో సమానమే.

30. మగని ప్రియ మబ్బె ననుచును
         దెగ నీలిగి  యింటివారి దిగంద్రొక్కుచు దుం
         డగురాలై తిరిగిన సరి
         మగువలలో నిదియె తప్పు మాట కుమారీ!

ఓ కుమారీ ! తన భర్త తన మాట జవదాటడని తలంచి గర్వముతో, తన యింటివారిని నీచముగా చూచుట మగువకు తగదు. అటువంటి స్త్రీ తోటి స్త్రీలయందు అవమానములపాలగును.

31. జీవములు భర్తపద రా
         జీవములని చిత్తమందుఁ జింతించిన ల
         క్ష్మీవల్లభు చరణంబుల
          సేవ లతాంగులకు నెమ్మిఁ జేయు గుమారీ!  

ఓ కుమారీ! భర్త పాదముల వద్దే తన జీవితమని తలంచిన పతివ్రతలకు తన పాద సేవా భాగ్యములను ఆ విష్ణుమూర్తి ప్రెమతో కలుగజేయును.

32. కడు బుద్ధి గలిగి మెలంగినఁ
         బడంతుక పుట్టింటివారు పదివేల వరా
         లిడుకంటే గీర్తి యగు ద
         మ్మిడి లేకుండినను నేర్చి మెలగు కుమారీ ! 

ఓ కుమారీ ! మిక్కిలి చాతుర్యముతో మెలగిన ఆడాదానికి పుట్టింటి వారు పదివేల వరాలనిచ్చుటకంటెను మిక్కిలి గొప్పది. కీర్తిగలదగును. ఆడువారు భోగభాగ్యములున్నను, లేకున్నను ఈ సూక్ష్మమునెరింగి నడచుకొనవలెను.

33. కడుఁబెద్దమూటా దెచ్చినఁ 
         జెడుగై వర్తించు నేనిఁ జిరతర చింతం
         బడుదురు తల్లిదండ్రులు తోఁ
         బడుచులు సోదరులు నిందఁ బడుచు గుమారీ!

ఓ కుమారీ! అత్తవారింటికి నీవెంత పెద్ద మూటతో వచ్చిననూ దుష్టురాలై ప్రవర్తించినచో నీ తల్లిదండ్రుల, అన్నదమ్ముల నిందా శాపములతో నిరంతరము నశించిపోవుదువు.

34. పుట్టింటి వారి నీచతఁ
         బెట్టకు మత్తింటివారు పెట్టెడి బాధల్
         పుట్టింట దెలియనీయకు
         రట్టడి చెలియందు రదియె రవ్వ కుమారీ! 

ఓ కుమారీ! పుట్టింటి వారిని నీచముగా జూడకు. అత్తింటి కష్టమును పుట్టింట వెల్లడించరాదు. ఈ విధమైన అల్లరి చేయుట వల్ల అలుసైపోవుదువు.

35. తనకెంత మేలు చేసిన
         మనమున కింపైన పనులుఁ మసలిన దాసీ
         వనితల కెన్నటికైనం
         జనవిచ్చి మెలంగరాదు జగతి గుమారీ!

ఓ కుమారీ! నీ యింటి పనివారు నీకెంత మేలు చేసిననూ, నీ మెప్పు పొందాలని నీకెంత ఇష్టమైన పనులు చేసి పెట్టిననూ వారితో ఒకింత జాగరూకరరో మెలుగుము. వారితో అత్యంత స్నేహముజేసి అమితముగా మోసపోవద్దు.

36. కులదేవతలకు బెట్టిన
         పొలుపునం దన యింటియాఁడు బొట్టెల కెల్లం
         గలమాత్ర మొసంగకుండిన
         గలఁత పొడము దాన మేలు గాదు కుమారీ!

ఓ కుమారీ! ప్రేమతో నీ ఇష్టదేవతలకు బెట్టినట్లు దన ఇంటి ఆడపడుచులకు ఉన్నంతలో బెట్టక పోయినచో, కలహము వచ్చి, వారి శాపానుగ్రహములకు పాత్రురాలవుతావు. వారిని నీ కులదేవతలవలె నెరుంగుము.

37. బద్దకము సంజనిద్దుర
         వద్దు సుమీ దద్దిరంబు వచ్చును దానన్
         గద్దింతురింటివారలు
         మొద్దందురు తోడివారు ముద్దు కుమారీ!

ఓ యవ్వనవతీ! బద్ధకముతో సాయంకాలము నిద్రించినచో మొద్దువని నిందింతురు. ఇంటివారు తూలనాడేదరు

 38. ఇంటఁ గల గుట్టు నీ పొరు
         గింట రవంతైనం దెలుప నేఁగకు దానం
         గంటనపడి నీవారలు
         గెంటించెద రిల్లు వెడలఁ గినుక గుమారీ!

ఓ కుమారీ! నీ ఇంటి రహస్యములను పొరుగింటికి తెల్పినచో పలు అనర్ధములు వచ్చును. సొంతవారే ఏవగించుకొంటారు. విరోధములు వస్తాయి. కోపముతో నీవారే నిన్ను ఇంటినుండి వెడలగొట్టెదరు. కావున గుట్టును రట్టు చేయకుము.

39. వేకువజామున మేల్కని
          పైకి వెడలి వచ్చి ప్రాచి పని దీర్పవలెన్
          లేకున్నం దెల్లవాఱిన
          లోకులు నవ్వుదురు సభల లోనం గుమారీ!

ఓ కుమరీ! తెల్లవాఱుజాముననే ఇంటి ముంగిట పాచి పనులు చేయుట మంచిది. బారెడు పొద్దెక్కిన తర్వాత నలుగురి ఎదుట పాచిపని చేసినచో నవ్వులపాలవుతావు.

40. ఇక్కడి దక్కడం నక్కడి
         దిక్కడ జెప్పినను వారి కిద్దఱికిఁ బగల్
         పొక్కినఁ గల చేడియ ల
         మ్మక్కా! యిడుముళ్ళమారి యండ్రు కుమార

ఓ కుమారీ! అక్కడ మాటలిక్కడ, ఇక్కడ మాటలక్కడ చెప్పి నలుగురిలో నవ్వులపాలుగాకు. కలహాలరిమారియని నిన్నాడిపోసుకుంటారు.

41. తలవాకిట నెల్లప్పుడు
         నిలువఁగ రా దెప్పు డెంత నిద్దురయైనన్
         మెలఁకువ విడరాదు సుమీ 
         తల నడచుచు విప్పికొనుట తగదు కుమారీ!

ఓ కుమారీ! ఇంటి ముంగింట్లో అలంకరిచుకుని నిలబడరాదు. మొద్దు నిద్ర పనికి రాదు. నిద్రలో కూడా కొంచెం మగతగా మెలకువ కలిగి యుండవలెను. నడుస్తున్నప్పుడు(జుట్టుముడి) తల వెంట్రుకలు విప్పరాదు. (నిత్యము తల విప్పుకొని ఉండరాదని భావము)

42. వారికి వీరికి గలిగెను
         గోరిన వస్తువులు మాకుఁ గొదవాయె నటం
         చూరక గుటకలు మ్రింగుట
         నేరముగాఁ దలఁవలయు నెలఁత కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! వారికి వీరికి ఉందని, తనకు లేదని చింత పడరాదు. ఇరుగుపొరుగువారి యొక్క భాగ్యమును జూసి ఈర్ష్యపడరాదు. సంతృప్తినలవర్చుకొనవలెను. తనకున్న దానితో తృప్తి పడుట మిక్కిలి యుత్తమము. కోరికలతో చింతపడుట మిక్కిలి తప్పు.

43.కొన్నాళ్ళు సుఖము కష్టము
       కొన్నాళ్ళు భుజింపకున్న గొఱగాదు సుమీ 
       పున్నమ దినముల వెన్నెల
       యెన్నంగ సమాసలందు నిరులు కుమారీ!

ఓ కుమారీ! కష్టసుఖాలను, రెండింటినీ అనుభవిస్తేనే జీవితం విలువ తెలియును.పున్నమినాడు వెన్నెలయు, అమావాస్యనాడు చీకటి ఉండుట సహజము కదా!

44.  పొంతఁ బని సేయ కెన్నఁడు
           పంతంబులు పలుకఁబోకు ప్రాజ్ముఖముగ నీ
           దంతంబులు దోమకు మే
           కాంతంబులు బయలుపఱుప కమ్మ! కుమారీ! 

ఓ కుమారీ! ఎవ్వరితోను కలిసి మెలసి పని చేయక,ఊరికెనే పరుషమైన మాటలు మాట్లాడరాదు. తూర్పు దిశగా పండ్లు తోముకోవద్దు. రహస్యాలు వెల్లడించవద్దు.

45. నడకలలో నడుగుల చ
         ప్పుడు వినబడకుండవలయును భువి గుంటలు క
         కంపడరాదు మడమ నొక్కులఁ
         బడఁతుల మర్యాద లెఱిఁగి బ్రతుకు కుమారీ!

ఓ కుమారీ! నీ అడుగుల చప్పుడు వినబడకుండునట్లు నడువవలెను. నీ కాలి మడమలు గుర్తులు పడకుండ నడవవలెను. స్త్రీల సద్గుణములు తెలుసుకొని జీవింపుమమ్మా!

46. నవంగ రాదు పలుమఱు
         నవ్వినఁ జిఱునవ్వుగాని నగరా దెపుడున్
         గవ్వలవలె దంతంబులు
         జవ్వునఁ గానంగఁ బడెడి జాడ గుమారీ! 

ఓ చినదానా! ఇంటి ఇల్లాలు అనవసరంగా ఇకిలించరాదు(నవ్వరాదు). చిరునవ్వు చింతలను బారద్రోలును. పండ్లు కనబడునట్లు పకపకా నవ్వరాదు. నవ్వు నాలుగు విధాలా చేటుయని మరువకుము.

47. తొడవులు మిక్కిలి గలిగినఁ
         గడుఁ ప్రేమన్ మగఁడు మిగుల గారా మిడినన్
         పడఁతుక పసుపుం గుంకుమ
         గడియైనన్ విడువ రాదు గాదె కుమారీ!

ఓ కుమారీ! ఎంత భాగ్యవంతురాలివైనను, మగడెంత బ్రీతితో నిన్ను జూచుకున్నచో ఆడది పసుపు కుంకుమలను నిమిషమైనను వీడరాదు సుమా!

48. చెదుఁగులతో లంజెలతో 
         గుడిసేటులతోడు బొత్తు కూడదు మది నె
         ప్పుడు మ్నిల నుత్తమ కాంతల
         యడుగులకు న్మడుగులొత్తు మమ్మ కుమారీ!

ఓ సౌభాగ్యవతీ! చెడ్డవాతి(పోకిరి స్త్రీలు) స్నేహమును చేయరాదు.సౌశీలురు, మంచివారునైన స్త్రీలకు సేవ చేయుట వలన నీకు మంచి జరుగును.

49. విసువకు పని తగిలిన యెడఁ
         గసరకు సేవకుల మిగులఁ గాంతునితోడన్
         రొసరొస పూనకు మాడకు
         మసత్యవచనంబు లెన్నఁడైన గుమారీ!

ఓ చినదానా! మిక్కిలిగా పని ఒత్తిడి కలదని విసుగు చెందరాదు. పనివాండ్రను నెక్కువగా కసరుకొనరాదు. భర్తను ఈసడించరాదు. అసత్యం చెప్పరాదు.

50. వేళాకోళంబులు గ
         య్యాళితనంబులును జగడ మాడుతలును గం
         గాళీపోకలుఁ గొందెము
         లాలోచించుటయుఁ గూడదమ్మ కుమారీ!

ఓ కుమారీ! అనవసరపు వేళాకోళములు, గయ్యాళితనములు,కొట్లాటలు, చిన్న పెద్ద తారతమ్యము అరయక మాట్లాడుటలు, ఫిర్యాదులు చేయుటయు తప్పుయని తెలుసుకొనుమమ్మా!

 

కుమారీ శతకం 51వ పద్యం నుండి

Wikisource నుండి

ఇక్కడికి గెంతు: పేజీకి సంబంధించిన లింకులు, అన్వేషణ

1వ పద్యం నుండి 50వ పద్యం వరకు

కుమారీ శతకము

శ్రీ పక్కి వేంకట నరశింహ కవీంద్ర

51. బంతులను బక్షపాత మొ
         కింతైనను జేయరాదు హీన దశుల సా 
         మంతుల నొక భంగి నిరీ
         క్షింతురు బుధులెల్ల సంత సిల్లం గుమారీ!

ఓ సుగుణవతి! వడ్డనయందు పక్షపాతము ఛూపరాదు.(అందరినీ సమానంగా చూడాలి) భాగ్యవంతులు, పండితులు, ఎల్లరు సంతోషించునట్లు ఒకే విధముగా మసలుకొనుము.

52. మాసిన తల మాసిన యిల్లు
         మాసిన వలువలు దరిద్ర మార్గంబులు నెం
         తేసి ధనవంతులైనను
         గాసిల్లుదు రల్పదశల గ్రాంగి కుమారీ!

ఓ చినదానా! మాసిన ఇల్లు, మాసిన గుడ్డలు, మాసిన తల దరిద్రమునకు కారణములని తెలుసుకో! ఎంతటి ధనవంతుల వారైనను నీచముగా బ్రతికినచో కష్టనష్టములు బొందుదురు.

53. సన్నెకలుం బొత్రమ్మును
         తన్నుకపోరాదు కాలఁ దగిలిన యెడలన్
         గన్నుల నద్దుకొన న్వలె
         గ్రన్నన సిరి యందు నిలుచు గాదె కుమారీ!

ఓ చినదానా! సన్నెకల్లును , రోకళ్ళు పొత్రములను, ఆకులును కాలికి తగిలినచో తన్నుకుంటూ పోరాదు. అవి లక్ష్మీవాసములు కావున వాటిని కన్నుకద్దుకుని ప్రక్కన పెట్టాలి.

54. దీపము వెలిగింత చెడిచోఁ
         జీపురుపుడ కుంచవలయుఁ జేతుల నేతం
         బాపము పాలౌదువు మది
         లోపల నిది తలఁపవలయు రూఢిం గుమారీ! 

ఓ సుకుమారీ! దీపమును వెలిగించునపుడు చీపురుపుల్లను ఉపయోగింపుము. చేతులతో వెలిగించినచో ఎంత నూనె చేతికి అంటుకున్నదో అంత పాపమును మూట కట్టుకుంటావు. ఈ సంగతి మనస్సులో నుంచుకొని మసలుకొనుము

55. సరకులయెడ జాగ్రత్తయుఁ
        జుఱుకు పనులయందు భక్తి సుజనులయందున్
        గరుణ యనాధుల యెడలం
        దరుణికిఁ జెలువారవలయు ధరణిఁ గుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! వస్తువులయందు జాగ్రత్త వహింపుము. పనులలో చురుకుదనము వహింపుము. మంచివారిని ఆదరించు. వారియెడల భక్తిభావముతో నుండవలెను. దిక్కులేనివారికి నీవే దిక్కువై మసలుకొనుము.

56. చెప్పినఁ జెప్పక యుండినఁ
          దప్పక సేయంగవలయుఁ దనపనులెల్లన్
          మెప్పొదవఁగాను లేదా
          ముప్పొదవును గాదె యెందు ముద్దు కుమారీ! 

ఓ సుకుమారీ! చేయవలసిన పనులను చెప్పినను, చెప్పకపోయిననూ పరిశుభ్రముగా జనులు మెచ్చుకొనునట్లు చేయుమమ్మా. అట్లు నడుచుకొనకపోతే నష్టము వాటిల్లును.

57. ఎంగిలి పరులకుఁ బెట్టకు
         క్రంగున మ్రోయంగనీకు కాల్మెట్టియలన్
          బంగరు లాభముండిన 
          దొంగతనము సేయబుద్ధి దొలఁచు కుమారీ! 

ఓ కుమారీ! ఇతరులకు ఎంగిలి పెట్టరాదు. నీ కాలి మట్టెలు కంగుమని శబ్దము వచ్చునట్లు చరించరాదు. బంగారము దొరుకుతున్నను దొంగతనము చేయరాదు.అటువంటి బుద్ధి మానుకొనుము.

58. ఆపదల కోర్చి సంపద
         లాపయి భోగించు ననెడి హర్షోక్తుల నీ
         లోపల దలచుచు లాంతరు
         దీపము చందమున వెలుఁగ దివురు కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! కష్టసుఖాలన్నారుగాని సుఖకష్టాలనలేదమ్మా! కావున మొదట కష్టాములనుభవించిన తర్వాతే సుఖము, ఐశ్వర్యము ప్రాప్తించునని తెలియుము. లాంతరు దీపము మాదిరిగా ప్రకాశింపుము. (లాంతరు తనలోని నూనెను ఖర్చు చేస్తూ లోకానికి అంతటికి వెలుగును ప్రసాదించుటలేదా?) అట్లే నీవు గూడ మసలుకొని మహిలో మహోన్నతురాలివై మసలుకొనుమమ్మా!

59. తనకడుపు కట్టుకొని యై
         నను జుట్టమ్మునకు బెట్టి నను గీర్తి వహిం
         చును భుక్తి ముక్లులబ్బును
         దన కెవ్వరు సాటిరారు ధరణి గుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! తను పస్తులున్నను ( తను తినకుండా ఉండుట) బంధువులకు పెట్టవలెను. అపుడే నీకు కీర్తి కలుగును .భోగమోక్షములు సిద్ధించును. అట్లు చేసిన యెడల నీకెవ్వరును సరిరారు.

60. వడి దనిపించుకొనుటకున్
         గడె యైనను బట్టకుండుఁ గాంతలలో నె
         క్కుడు గుణవతి యనిపించెడి
         నడవడి నేర్చుటయె కడు ఘనంబు కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! శౌర్యవంతురాలనిపించు కొనుటకు నిమిషమైనను పట్టదు. కాని సాధు సద్గుణవతి స్త్రీలలో మిక్కిలి గుణవంతురాలనెడు గుణములను అలవరుచుకొనుటయే మిక్కిలి గొప్పది.

61. చెప్పకు చేసినమేలు నొ
         కప్పుడుయినఁ గాని దాని హర్షింపరుగా
         గొప్పలు చెప్పిన నదియును
         దప్పే యని చిత్తమందు దలఁపు కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! నీవు చేసిన మేలు ఎన్నడైననూ పరులకు జెప్పకు. అట్లు చెప్పిన నెవ్వరునూ సంతోషింపరు. గొప్పలు చెపుకొనుట కూడా మంచిదికదు. దానివల్ల సంపాదించిన పుణ్యము ఖర్చగును.

62. ఎంతటి యాఁకలి కలిగిన 
         బంతిని గూర్చుండి ముందు భక్షింపకు స
         మంతులు బంధుబులును నిసు
         మంతైనను జెల్ల దందు రమ్మ కుమారీ!

ఓ శీలవతీ! బంతిలో కూర్చున్నపుడు ఎంతటి ఆకలితో నున్నను ముందు తినగూడదు. అందరితో సమానముగా దినుట నలవర్చుకొనుము. పెద్దలందరూ అట్లు చేయుట తప్పని నిందింతురు. కాదని ఎదిరించి తిన్నచో మూర్ఖురాలివగుదువు.

63. అధికారము లేని పనుల
         కధికారము సేయఁబోకు మందునఁ గోపం
         బధికం బగు నీవారికి
         బుధు లది విని హర్ష మొంద బోరు కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! కాని పనులలో తల దూర్చకుము. దానివలన ఎల్లరునూ నీపై కోపగింతురు. పెద్దలు కూడా సంతోషించరు సుమీ!

64. తా నమ్ముడువడి యైనం
         దీనుండగు ధవుని యార్తిఁ దీర్చుగ సతికిన్
         మానము చంద్రమతీ జల
         జాననఁ దలపోయవలయు నాత్మ గుమారీ!

ఓ కుమారీ! మగడు భాగ్యహీనుడైనచో(డబ్బులేనివాడు) తానమ్ముడు బోయియైననూ యాతని కష్టాముల బాపుట పతివ్రతా శిరోమణుల లక్షణము. దానివలన మర్యాద గౌరవము హెచ్చును.హరిష్చంద్రుని భార్యయైన చంద్రమతి శీలమును మదినందిడుకొని మసలుకొనుము.

65. తనకంటె బేదరాండ్రం
         గని యంతకుఁ దనకు మేలుగ్ గా యనవలయున్
         దనకంటె భాగ్యవంతులఁ
         గని గుటకలు మ్రింగ మేలు గాదె కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! తన కంటే క్రిందనున్నవారిని జూచి తృప్తి పడవలెనుగాని, తనకన్న ఐశ్వర్యవంతులను జూచి ఈర్ష్యపడరాదు..

66. విఱుగఁబడి నడువఁ గూడదు
         పరుల నడక లెన్ని తప్పు బట్టాఁజనదు ని
         ష్టురములు వచింపంగూడదు
         కఱపఁగవలె మేలు మేలు గలదు కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! ఒద్దికగా నడవటం మంచిదిగాని, నిటారుగా మగానివలె నడుచుట మగువకు చేతు. ఇతరులను దప్పు బట్టరాదు. ఇతరూల్ మనస్సును నొప్పించే మాటలాడరాదు. మంచితనము నలవరచుకొనుము. మూర్ఖత్వమును విడనాడాలి. దీనివలన మేలు కలుగును.

67. కోపమును నప్పుడాద ని
         రూపించిన మాత గొన్ని రోజులు చనినం 
         జూపెట్టుదు నని శాంతము
         లోపలఁ గొనవలయు ధర్మ లోల కుమారీ!

ఓ కుమారీ! కోపము వచ్చినప్పుడు నిగ్రహము చూపవలెను. కోపములో అనబోవు మాట తర్వాత తెలియజెప్పుదునని మనస్సును శాంతపరచుకొనవలెను.

68. కలహపడునింట నిలువదు
         కలుముల జవరాలు కానఁ గలకాలం భే
         కలహములు లేక సమ్మతి
         మెలఁగంగా నేర్చెనేని మేలు కుమారీ!

ఓ కుమారీ! కలహించు చోట కలిమి నిలువదు. కావున కొట్లాటలు లేని ఇంట నివశించుట శ్రేయస్కరము. ఎల్లప్పుడు ఎవరితోనూ కలహించక సామరస్యభావముతో నడచుకొనుమమ్మా కుమారీ!

69. గురుశుక్రవరముల మం
         దిర గేహళులందు లక్ష్మీ తిరముగ నిలుచుం
         గరగరిక నలకి మ్రుగ్గిడి
         గురుభక్తి మెలంగఁ బాయు గొదువ కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! గురు, శుక్రవారములందు లక్ష్మీదేవీ, ఇంటి గడపలయందు స్థిరముగ నిల్చును గాన గడపల నెప్పటికప్పుడు పసుపు కుంకుమలతో అలికి ముగ్గులు పెట్టి శోభాయమానముగా నుంచుము. పెద్దలయెడ మర్యాద భక్తిభావముతో మెలగినచో ఆ ఇంట సిరిసంపదలు తులతూగుతాయి.

70. అపకీర్తి బొందుట క 
         ష్టపుఁబని దొక్క గడియ చాలును గీర్తిన్ 
         నిపుణత వహింపవలయును
         జపగుణములెల్లఁ బాసి చనఁగఁ గుమారీ!

ఓ కుమారీ! అపకీర్తి బొందుట కష్టము కాదు. దానికొక్క నిమిషము చాలును. కాని కీర్తిని సంపాదించవలెనన్న చెడ్డ బుద్ధులను వదలి సుగుణములతో భాసిల్ల వలెను.

71. సరకులు బట్టలు వన్నెల 
         కెరపులు తేదగదు తెచ్చె నేని సరకు ల
         క్కఱఁ దీర్చుకొనుచు వెంటానె
         మరలింపకయున్న దప్పు మాట కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! సరకులనుగాని, సామాగ్రినిగాని, చేబదుళ్ళుగాని, పైన వస్త్రమును కప్పి తీసుకొని రావలయును. అంతేగాని అందరకు కనబడు విధముగ దీసికొనరాగూడదు. అప్పులు చేయదగదు. అరువు సరకును ఉపయోగించిన తర్వాత మన అవసరము దీరిన వెంటనే ఇచ్చివేయవలెను. ఏమియు అనుకోరులే యను భావమును విడనాడవలెను.

72. గొప్పదశ వచ్చెననుచు నొ
         కప్పుడయిన గర్వపడకు మదిఁ దొలఁగినచో
         జప్పట్లు చరతు రందఱు
         దప్పని దండించు దణ్డధరుఁడు కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! దశ తిరిగిందని, మంచి స్థితి వచ్చిందని విర్రవీగకుము. గర్వపడకుము. ఎపుడేలా ఉంటుందో ఎవరికెరుక? అది తొలగిన నాడు అందరు నిన్ను జూచి తప్పట్లు కొట్టి ఎగతాళి చేస్తారు. యముడు కూడా నిన్నే తప్పు బట్టి శిక్షిస్తాడు.

73. సుమతియును జంద్రమతియును
         దమయంతియు జానకియును ద్రౌఅప్దియును బ
         న్నములం బడి పతిభక్తిం
         గ్రమమున నడుపుటలు తలఁప గాదె కుమారీ!

ఓ సుశీలాకుమారీ! సుమతి, చంద్రమతి, దమయంతి, సీత,ద్రౌపది మొదలగువారందరు పలు కష్టములు పడిననూ పతిభక్తి విడువలేదని మరువకుము. వారి నెల్లపుడు మనస్సున తలంచుకొనుము.

74. సుమతి అను రమణి పతికై 
         శ్రమనొందుట నీచసేవ సలు పుటయు వియ
         ద్గమననిరోధము భానున
         కమరించుటయుం దలంపు మాత్మఁ గుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! సుమతి తన భర్త కొఱకు పడరాని పాట్లు పడి నీచులను గొలిచి, చివరకు తన భర్త ప్రాణము కాపాడుటకై గగన మార్గమున పోవుచున్న సూర్యభగవానుని గమనమును గూడ తన పాత్రివ్రత్య మహిమతో నిరోధించిన విషయం విడువకుమమ్మా!

75. వాణియు శర్వాణియు హరి
         రాణియు వాక్కునను మైను రంబున నుంటల్
         రాణఁ దిలకించి మదిలో
         బాణీగ్రాహియెడ నిల్పు భక్తి గుమారీ!

ఓ చినదానా! సరస్వతీ,పార్వతి,లక్ష్మిదేవులు తమదమ భర్తల నశ్రయించుకొనియుండుట తెలుసుకొని నీ భర్తయందు గూడా అంతే భీతితో మెలగుము. (సరస్వతీదేవి తన భర్తయైన బ్రహ్మముఖమునందు,పార్వతీదేవి తన భర్త ఈశ్వరుని శరీరమందునూ(అర్ధనారీశ్వరుడు),లక్ష్మీదేవి తన భర్తయైన విష్ణుమూర్తి వక్షస్థలమందునూ స్థిరనివాసమేర్పర్చుకొనుట ఎల్లరకూ విదితమే గదా!

76. వడ్డించునపుడు తాఁ గను
         బిడ్డనికిం దల్లి భంగిం బ్రేమ దలిర్పన్
         వడ్డింపవలయు భర్తకు
         నెడ్డెతనము మానవలయు నెందు కుమారీ! 

ఓ సౌశీల్యవతీ! కన్నతల్లి తన బిడ్డకు ప్రేమతో నెట్లు వడ్డించునో అట్లే నీవు నీ భర్తకు గూడా ప్రీతితో వడ్డింపవలెను. ఎచ్చటనైననూ రోత పుట్టునట్లు నడుచుకొనరాదు.(భోజ్యేషు మాతాః భర్తకు వడ్డించేటపుడు తల్లిగా)

77. పవళించునపుడు రంభా 
         కువలయదళనేత్రభంగి గోరిన రీతిన్
         ధవుని కొనఁగూర్పవలయును
         దివి భువి నుతి బొందునట్టి తెఱవ కుమారీ!

ఓ కుమారీ! మగని కోరిక దీర్చుటే మగువకు పుణ్యమని ఎరిగి అతని మనస్సును దెలుసుకొని రంభవలె నలంకరించుకొని, ఆతడి కోరికను ప్రియముతో నెరవేర్చవలెను. అట్లు చేసిన ఆడది ఇహపరలోకములందు ముక్తిని పొందును (శయనేషు రంభ)

78. ఆలోచన యొనరించెడి
         వేళలలో మంత్రిభంగి వివరింపవలెన్
         కాలోచిత కృత్యంబుల
         భూలోకమునందు గీర్తిఁ బొందు కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! మంత్రివలె మగనికి మంచి స్పూర్థినిచ్చెడి ఆలోచనా తోడ్పాటు నందివ్వవలెను. మంచిపనులను మగనికి దెల్పి, మంచి ఆలోచనలను అందివ్వవలెను. అట్లు చేసిన యాడుది లోకమునందు కీర్తిని బొందును.(కరణేషు మంత్రి)

79. పనిసేయునపుడు దాసీ
         వనితవిధంబునను మేను వంపగవలయున్
         ధనవంతుల సుత యైనను
         ఘనత గలుగు దానివలన గాదె కుమారీ! 

ఓ సుకుమారీ! తన ఇంట దాసీదానివలె శరీరమును వంచి పనిచేయవలెను. ఎంతటి ధనవంతుల కూతురైనను భర్తకిట్టి సపర్యలు జేసినచో మహితాత్మురాలగును.(కార్యేషు దాసి)

80.  దానములు ధర్మకార్యము
           లూనంగాఁ గలిగినంత యుక్తక్రియలన్
           మానవతుల కిది ధర్మము
           గా నెఱిఁగి యొనర్పవలయు గాదె కుమారీ!

ఓ కుమారీ! దానధర్మములు కలిగినంతమేరకే తగిన విధముగా జేయవలెను. అదియే స్త్రీలకు పరమధర్మమని తెలుసుకొనవలెను.

81. శ్రమ యెంత సంభవించిన
         క్షమ మఱువగ రాదు ధరణి చందంబున స
         త్యమున బ్రవర్తించిన యా
         రమణియే లోకంబునందు రమణి కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! స్త్రీలు భూదేవి వలె ఓర్పును కలిగి ఉండాలి. ఎంత కష్టము కలిగిననూ ఓర్పు వీడరాదు. సత్యప్రవర్తనగల ఆడుది లోకమున కీర్తింపబడును .ఆమెయే అసలైన ఆడుది.

82. ఈ రీతి దిరుగ నేర్చిన 
         నారీమణి కీర్తిఁ బొందు నరలోకమునన్
         దూఱులు తొలంగి పోవును
         ఘోరదురితసంఘ మెల్ల గుందు గుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! ఈ విధముగా ఉండనేర్చునట్టి స్త్రీ ఎల్లెడల గౌరవ మర్యాదలనందు కొనును. కీర్తిని బొందును. నిందలు నాశనమగును. ఆమె పాపములన్నియు హరించును.

83. కామము సంకల్పంబున
         బామొందెడు దొలంగు దేహ భావము దెలియన్
         వేమఱు నిది పరికించుట
         క్షేమం బగు ముక్తి గని సు ఖింపు కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! తలంచినంతనే కోరికలు పుట్టుచున్నవి. దానివలన పాపము పుడుతుంది. శరీరము అశాశ్వతమని ఎఱింగి మసలుకొనుము.మంచి మోక్షము సిద్ధించును. మంచిమార్గమున నడచుకొని మోక్షమునంది సుఖింపుము.

84. పరజనము లాచరించెడి
         దురితంబునఁ గ్రోధగుణము దోచెడి నధిక   
         స్ఫురణన్ క్షమ గైకొనినం
         దఱుగు నది యెఱింగి మెలంగ దగును గుమారీ!

ఓ కుమారీ! ఇతరుల చెడ్డగుణములు కోపమును కలుగజేయును,కాని జ్ఞానమెరిగి శాంతమును అలవర్చుకొనుము. శాంతమువలన కోపము నశించును. ఇది తెలిసికొని ప్రవర్తించుము.

85. దృశ్యపదార్ధము లెల్లను
         నశ్యము లని తలపకుండి నను లోపంబౌ
         దృశ్యంబున నస్థిరత న
         వశ్యము చిత్తమున దలప వలదె కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! కనిపించే ప్రతీ వస్తువూ నశించేదని తెలుసుకొనినచో వాని పట్ల వ్యామోహం తగ్గును. కనిపించునవి నిలకడలేనివని (అశాశ్వతములని) మనస్సునందు తెలుసుకొనుము.

86. జనియించెడు నజ్ఞానం
         బున మోహగుణంబు, ధర్మమున బరికింపం
         దునుమాడ బడును దీనిం
         గనుఁగొని మెలఁగంగ వలయుఁ గాదె కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! అజ్ఞానంధకారములో పుట్టే కామగుణము, ధర్మ గుణముచే నశింపబడును. ఈ సంగతి నెఱింగి మెలగవలయును. ధర్మము నాచరింపుము.

87. కులమున విత్తంవున వి
         ద్యలను మదం బుద్భవించు నాయా పెంపుల్
         తలపోయ మరలు నిది హృ 
         జ్జలజంబునఁ దలఁపవలయు సతము గుమారీ!  

ఓ కుమారీ! కులమువల్లను, ధనమువల్లను, చదువువల్లను, గర్వము జనిచును. కుల,ధన,విద్యల గొప్పతనమును తెలిసికొన్న ఆ గర్వము నశించును. కుల,ధన,విద్యలెప్పుడూ గర్వమును నేర్పవు. ఇది మనసునందు దెలిసికొని మసలుకొనుము.

88. మాత్సర్య మొదవు సత్యము
         హృత్సరసీజమున లేమి నెల్లప్పుడుఁ దా
         సత్సేవయందుఁ దిరిగి
         మాత్సర్య మణంగు దెలిసి మనుము కుమారీ! 

ఓ సుకుమారీ! సత్యగుణము లేకపోవుటచే మనస్సునందు ద్వేషభావము పుట్టుతున్నది. ఎల్లపుడు మంచి గుణములయందు మసలుకున్నచో ద్వేషభావము నశించునని తెలిసికొని జీవింపుము.

89. బహుకష్టములం బొందక  
         మహిలో సమకూడబోదు మానవజన్మం
          బహహా! యీ జన్మబున 
          నిహపరములఁ గొనెడుజాడ లెఱుగు కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! ఈ మానవజన్మ సర్వోత్కృష్టమైనది. దీనికై పలుకష్టములు బడయవలెను. ఎన్నో కష్టనష్టములు తర్వాతగాని ఈ మానవజన్మ ప్రాప్తించదు. కావున ఇహలోక, పరలోక సౌఖ్యములను ఈ జన్మమందు బొందు మార్గమన్వేషింపుము.

90. ఎన్నాళ్ళు బ్రతుకఁ బోదురు 
         కొన్నాళ్ళకు మరణదశలఁ గ్రుంగుట జగమం
         దున్నట్టివారి కందఱి
         కిన్నిహితము సతము మంచి కీర్తి కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! చావు పుట్టుకలు సహజములని ఎఱుగుము. లోకమందలి ప్రజలందరూ ఎన్నాళ్ళో బ్రతకరు. పుట్టిన ప్రతిజీవి గిట్టుట తప్పదు. ఈ సత్యమునెఱిగి శాశ్వతమైన కీర్తిని బొందు సద్గుణముల నలవర్చుకొని చరింపుము.

91. పెనిమిటికన్న బతివ్రత
         మునుపే మృతి బొందెనేని బురుషాగమనం
         బున కెదురు చూచు వచ్చిన
         గనుగొని యనురాగ మేనయ గలయు కుమారీ!

ఓ చినదానా! పతివ్రతయైన స్త్రీ, పుణ్యస్త్రిగా మరణీంచును. అనగా భర్తకంటే తానే ముందు మరణించి, ఆ తరువాత తన భర్తరాకకై స్వర్గలోకమున వేచియుండి అతనిని ప్రీతితో స్వర్గలోకమున కాహ్వానించును.

92. మును నాధుడు దరలినచో
         వెనువెంటనె పోయి యెల్ల వేల్పులు పొగడం
         గని యెందు నిందు నందును
         ఘనకీర్తుల బొందుచుండు గాదె కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! ఒక వేళ తన మగడె ముందు మరణించినచో దేవతలెల్లరు పొగడగా వెంటనే బోయి అతనిని కలుసుకొనును. ఇది పతివ్రతా లక్షణము. ఇటువంటి ఆడుది (పతివ్రత) భూలోకములోనూ,స్వర్గలోకములోనూ కీర్తిని బొందును.

93. మఱవవలె గీడు నెన్నడు
         మఱవంగారాదు మేలు మర్యాదలలో
         దిరుగవలె సర్వజనములు
         దరిఁ బ్రేమ మెలంగవలయు దరుణి కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! మేలును (మంచిని) మఱువరాదు. కీడు(చెడుని) విడువవలెను. ఆడవారందరితో మర్యాదగా నడుచుకొనవలెను. వారందరిపట్ల ప్రేమపూర్వకముగా నుండవలయును.

94. ఆకు లొకిన్నియు జేకొని
         పోఁక నమిలి సున్న మడుగఁ బోయిన గని యీ 
         లోకులు నవ్వుదురు సుమీ!
    కైకొనవలె మంచి నడత ఘనత గుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! ఆడువారు సద్గుణముల నలవర్చుకొనవలెను. మంచి పద్ధతులను, నడవడికలను అలవర్చుకొనాలి. ఆకు,వక్క,నమలుతూ సున్నమడుగుట అజ్ఞానము. అట్టివారిని జూచి జనులు నవ్వుదురు.(ఆకులకు సున్నం రాసుకొని వక్కలను జోడించి నమలుట మంచి పద్ధతి) కావున స్త్రీలు మంచి పద్ధతులను అవలంభించవలెను.

95. నేలన్ వ్రాలిన పత్రము
         లోలిం జోడించి, మడచు చుండిన యవియున్
         బోలఁగ సున్నపుటాకులు
         దూలించు దరిద్రదశల దోఁచ గుమారీ! 

ఓ చినదానా! నేలపై పడిన ఆకులనేరుకొని, మూడు నాలుగు ఆకులను క్రమముగ జోడించి మడతబెట్టి, సున్నమునుంచి తినునట్టి ఆకులును ,దరిద్రమనుభవించు విధమున కదలును.

96. ఇద్దఱు గూడుక యొక చో 
         నొద్దిక మాటాడుచుండ నొదిగి యొదిగి యా
         యొద్దకు జనగూడదు తన
         పెద్దతనంబెల్ల నణఁగ బెట్టు గుమారీ!

ఓ కుమారీ! ఇద్దరు మాట్లాడుకొనునపుడు మధ్యలో దూరి కల్పించుకొనరాదు. అట్టి స్థలమునకు బోగూడదు. వెళ్ళినచో తన గొప్పదమనెల్ల జెడిపోవును.

97. తుడుపుదుమారమ్మును జెరు
         గుడుధూళియు మేషరజముఁ గూడ దెపుడు మైఁ
         బడ నెఱిఁగి తిరుగ నేర్చిన
         బడఁతుల మర్యాద లెఱింగి బ్రతుకు కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! తుడిచిన దుమ్ము, చేటదుమ్ము,మెకల దుమ్ము శరీరముపై పడరాదు. అట్లు పడినచో అది అనర్ధహేతువు. ఆడువారు ఈ పద్ధతులనెఱింగి నడుచుకొనవలెను.

98. దీపములనీడ మానవ
         రూపంబులనీడ శని తరులనీడ సుఖ
         ట్వాపాదిత మగు నీడ
         నేపట్టున నిలువగూడ దెపుడు కుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! దీపముల యొక్క నీడలందును, మనిషి యొక్క నీడలందును, తాటి చెట్లయొక్క నీడలయందును, మంచము నీడల యందును, ఎన్నడును చరింపరాదు. ఆ నీడలు పడకుండ చూసుకొనవలెను. లేనిచో దరిద్రమబ్బును.

99. కొనగోళ్ళ వ్రేలు వెండ్రుక
         లను జాఱెడు నీళ్ళు కుండ లన్ ముంతల వా
         డిన వెన్క మిగులునీళ్ళును 
         జన దండ్రు దరిద్ర మొందు జగతి గుమారీ!

ఓ సుకుమారీ! కొనగోళ్ళనుండి జాలువారిన నీరును, వెంట్రుక చివరలనుండి జారిపడే నీరును, కుండలలోనూ, ముంతలలోనూ ఉపయోగింపగా మిగిలిన నీరును పనికిరావని పెద్దలు చెప్పుదురు. వాని వలన మన అదృష్టము చేజారును. శని పడుతుంది.

100. ధరఁ బక్కికులుఁడు వేంకట
           నరసింహకవీంద్రు డిట్టి నడతలు ధరపైఁ
           దెఱవల తెరువు లటంచును
           జిరతర సత్కీర్తి వెలయఁ జెప్పె గుమారీ! 

ఓ సుకుమారీ! ఇటువంటి సద్గుణములు భూమియందు ఆడవారికి ధర్మమార్గములనియు, శాశ్వత కీర్తిని సంపాదించి పెట్టుననియు పక్కి వేంకట నరశింహ కవీంద్రుడు చెప్పుచున్నాడు.

1వ పద్యం నుండి 50వ పద్యం వరకు

కుమారీ శతకము

శ్రీ పక్కి వేంకట నరశింహ కవీంద్ర

శతకములు

శతకము

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము | వేమన శతకము | సుమతీ శతకము | దాశరథీ శతకము | భాస్కర శతకము | భర్తృహరి శతకములు | నారాయణ శతకము | కృష్ణ శతకము | ఆంధ్ర నాయక శతకము | నరసింహ శతకము | రామలింగేశ శతకము | వృషాధిప శతకము | మారుతి శతకము | దేవకీనందన శతకము | గువ్వలచెన్న శతకము | కుమార శతకము | కుమారీ శతకము | వేంకటేశ శతకము | సూర్య శతకము | సర్వేశ్వర శతకము | శ్రీ (అలమేలుమంగా) వేంకటేశ్వర శతకము | ధూర్తమానవా శతకము | కుప్పుసామి శతకము | శతకము

"http://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%80_%E0%B0%B6%E0%B0%A4%E0%B0%95%E0%B0%82_51%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82_%E0%B0%A8%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF" నుండి వెలికితీశారు

వర్గం: శతకములు

వ్యక్తిగత పనిముట్లు

• లోనికి ప్రవేశించండి / ఖాతాని సృష్టించుకోండి

నేంస్పేసులు

• పేజీ
• చర్చ

వైవిధ్యాలు

పేజీ లింకులు

• చదువు
• సవరించు
• చరిత్రని చూడండి

చర్యలు

అన్వేషణ

మార్గదర్శకం

• మొదటి పేజీ
• సముదాయ పందిరి
• రచ్చబండ
• ఇటీవలి మార్పులు
• యాధృచ్ఛిక పేజీ
• సహాయం
• విరాళములు

ముద్రించండి/ఎగుమతి చేయండి

• ఓ పుస్తకాన్ని సృష్టించండి
• PDF క్రింద దిగుమతి చేసుకోండి
• ముద్రించుకోదగ్గ కూర్పు

పరికరాలపెట్టె

• ఇక్కడికి లంకెలున్న పుటలు
• సంబంధిత మార్పులు
• ప్రత్యేక పేజీలు
• శాశ్వత లింకు
• ఈ వ్యాసాన్ని ఉదహరించండి

• ఈ పేజీకి 18:54, 13 ఆగష్టు 2007న చివరి మార్పు జరిగినది.
• పాఠ్యం క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్/షేర్-అలైక్ లైసెన్సు క్రింద లభ్యం; అదనపు షరతులు వర్తించవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు వాడుక నియమాలను చూడండి.

• గోప్యతా విధానం
• Wikisource గురించి
• అస్వీకారములు

• 
• 

కుమార శతకము–Kumara Shatakam

కుమార శతకము

శ్రీ పక్కి వేంకట నరశింహ కవీంద్ర
కుమార శతకం 51వ పద్యం నుండి

1. శ్రీ భామినీ మనొహరు
   సౌభాగ్య తయా స్వభావు సారసనాభున్
   లోఁ భావించెద; నీకున్
   వైభవము లొసగుచుండ, వసుధఁ గుమారా

ఓ కుమారా!సిరి సంపదలకు నిలయమైన లక్ష్మీదేవి మనసును ఆకర్షించినవాడును, ఐశ్వర్య భోగభాగ్యములను దయతో ఇచ్చు స్వభావము కలవాడును, నాభియందు పద్మము కలవాడును, అయిన విష్ణుమూర్తి, సంపదలనిచ్చే శ్రీ హరిని ప్రార్ధించుచున్నాను.

2. పెద్దలు వద్దని చెప్పిన 
   పద్దుల బోవంగరాదు పరకాంతల నే
   పొద్దే నెద బరికించుట
   కుపదేశింపగఁ గూడ దుర్విఁ గుమారా!

ఓ కుమారా! పెద్దలు వద్దని చెప్పిన పనులను పంతములకు పోయి చేయరాదు. ఇతర స్త్రీలను ఎన్నడునూ మనసులో తలంచుట మంచిది కాదు. ఈ విషయములను మనసులో నుంచుకొని భూమిపై మెలగుము.

3. అతి బాల్యములో నైనను
   బ్రతికూలపు మార్గములఁ బ్రవర్తింపక స
   ద్గతి మీర మెలగ నేర్పిన
   నతనికి లోకమున సౌఖ్యమగును గుమారా!

ఓ కుమారా! మిక్కిలి చిన్నతనములో కూడా చెడు మార్గములయందు నడువరాదు. మంచిమార్గములో నడచిన వానికి లోకమందు సుఖమే ప్రాప్తించును.

4. తనపై దయ నుల్కొనఁ గన్
   గొన నేతెంచినను శీల గురుమతులను వమ్
   దనముగఁ భజింపందగు
   మనమలరగ నిదియ విబుధ మతము కుమారా!

ఓ కుమారా! దయతో తనకు మంచి చేయ బూనిన వారిని గౌరవించి, నమస్కరింపుము. వారి మనస్సు సంతోషపడునట్లు చేయుటయే నీవు వారి పట్ల చూపించదగు మర్యాద. పెద్దలనుసరించే మంచి పద్ధతి యిదియే.

5. ఉన్నను లేకున్నను పై
   కెన్నడుమర్మంబుఁ దెలుప నేగకుమీ నీ
   కన్న తల్లిదండ్రుల యశం
   బెన్నఁబడెడు మాడ్కిందిరుగు మెలమిఁ గుమారా!

ఓ కుమారా! నీకు ఉన్నా లేకపోయినా నీ కుటుంబ రహస్యాలను ఇతరులకు తెలియనీయకుము. నిన్ను కన్నవారికి పేరు ప్రఖ్యాతులు వచ్చునట్లు. నలుగురు గొప్పగా పొగిడే విధంగా సంతోషముతో మసలుకొనుము.

6. పెద్దలు విచ్చేసినచొ
   బద్ధకముననైన దుష్ట పద్ధతి నైనన్
   హద్దెరిగి లేవకున్నన్
   మొద్దువలెం జూతు రతని ముద్దు కుమారా!

ఓ కుమారా! మన ఇంటికి పెద్దలు వచ్చినచో మర్యాదగా లేచి నిలబడవలెను. బద్ధకమువలనగాని, పొగరుతనంతోగాని, పెద్ద చిన్న భేదములు గ్రహింపక మొండిగా లేవకున్నచో, నిన్నందరూ మూర్ఖునిగా పరిగణిస్తారు.

7. పనులెన్ని కలిగి యున్నను
   దినదినమున విద్య పెంపు ధీయుక్తుడవై
   వినగోరుము సత్కథలను;
   కాని విబుధులు సంతసించు గతినిఁ గుమారా!

ఓ కుమారా! నీకెంత తీరికలేకున్ననూ, ఎన్ని పనులున్ననూ, మంచి బుద్ధిగలవాడివై ప్రతీ రోజు జ్ఞానమునిచ్చే మంచి కథలను వినవలెను. నీవట్లు చేసినచో నీ ప్రజ్ఞ పెరిగి, నిన్ను బుద్ధిమంతులందరూ సంతోషముతో మెచ్చుకొంటారు.

8. కల్లలగు మాట లాడకు
   మెల్లజనంబులకు వేగ హృదయము కడు రం
   జిల్లగఁ బల్కుము నీ కది
   తెల్లము రహి గీర్తిఁగాంచు దెరగు కుమారాఁ!

ఓ కుమారా ! అసత్యములాడరాదు. మనుషులందరూ మెచ్చుకొనేటట్లు వారి మనస్సులు సంతోషపడునట్లు మాట్లాడుము. మహిలో నీకది ఆనందమును కీర్తిని ప్రసాదించును.

9. ఏనాడైనను వినయము
   మానకుమీ మత్సరమున మనుజేశులతోఁ 
   బూనకు మసమ్మతయు బహు
   మానమునను బొందు మిదియె మతము కుమారా!

ఓ కుమారా! ఎన్నడునూ వినయ స్వభావమును వీడరాదు. ఈర్ష్యా అసూయలతో తమ కంటే పెద్దవారితో కలహించుట పనికిరాదు. పేదవారి కోపం పెదవికి చేటు అనే నానుడిని మనస్సునందుంచుకొని మెలగుము.అట్లు చేసినచో నీకు సంఘంలో గౌరవ మర్యాదలబ్బును. సన్మానాలు జరుగును.

10. తనకు విద్యాభ్యాసం
     బును జేసినవానికన్న బొలుపుగఁ బదిరె
     ట్లను దూగు దండ్రి వానికి
     జననియుఁ బదిరెట్లుఁ దూగు జగతిఁ గుమారా!

ఓ కుమారా! ఈ లోకమందు విద్యాభ్యాసము నేర్పి తీర్చిదిద్దిన గురువు కంటే కన్నతండ్రి పదిరెట్లు ఎక్కువ. కన్నతండ్రి కంటే కన్నతల్లి పదిరెట్లు ఎక్కువ. ఈ సత్యమును తెలుసుకొని మసలుకొనుము

11. తమ్ములు తమయన్న యెడ భ
    యమ్మును భక్తియును గలిగి యారాధింపన్
    దమ్ముల నన్నయు సమ్మో
    దమ్మునఁ బ్రేమింపఁ గీర్తి దనరుఁ కుమారా!

ఓ కుమారా! పిన్నవారు పెద్దవారిపట్ల భయభక్తులను కలిగి యుండాలి. తమ్ముళ్ళూ అన్నపట్ల గౌరవమర్యాదలను ప్రదర్శించాలి. అన్నకూడా తమ్ముళ్ళను అదే భావముతో చూడాలి. ఇటువంటి అన్నదమ్ములు, లోకమున పేరు ప్రఖ్యాతులు పొందగలరు.

12. తనయుడు చెడుగై యుండిన
     జనకుని తప్పన్నమాట సతమెఱుగుదు గా
     వున నీ జననీ జనకుల
     కు నపఖ్యాతి యగురీతి గొనకు కుమారా!

ఓ కుమారా! కొడుకు చెడ్డవాడైన తండ్రి తప్ప. ఇది అందరకు తెలిసినదే. గావున ఈ సత్యమును గుర్తెరింగి నీ తల్లిదండ్రులకు చెడ్డపేరు రాకుండునట్లు నడుచుకొనుము

13. మర్మము పరులకు దెలుపకు
    దుర్మార్గుల చెంత నెపుడు దూఱకు మిల దు
    ష్కర్మముల జేయ నొల్లకు ;
   నిర్మల మతినుంట లెస్స నిజము కుమారా!

ఓ కుమారా! నీ రహస్యములెన్నడును ఇతరులకు తెలియజేయవద్దు. దుర్మార్గులతో స్నేహము చేయవద్దు. ఈ భూమియందు చెడ్డపనులను చేయుట మానుకో. స్వచ్చమైన మంచి బుద్ధితో ఉండుటయే మంచిదని తెలుసుకో.

14. తల్లిని దండ్రిని సహజల
     నల్లరి బెట్టినను వారలలుగుచు నీపై
     నుల్ల మున రోయు చుందురు
     కల్లరి వీడనుచుఁ గీర్తిఁ గందం గుమారా!

ఓ కుమారా! కన్న తల్లిదండ్రులను తోడబుట్టిన వారిని అల్లరి పెట్టరాదు. అట్లు చేసినచో వారు నీపై కోపించి నిన్ను అబద్ధములాడువానిగా చిత్రించి మనస్సునందు కోపపడుదురు. దానివలన నీకు అపకీర్తి వచ్చును. కావున అట్లు చేయరాదు.

15. అపం దన తల్లిగ మే
     లొప్పంగని జరుపవలయు నుర్వీస్థలి జి
     న్నప్పుడు చన్నిడి మనిసిన 
     యప్పడతియు మాతృతుల్యయండ్రు కుమారా!

ఓ కుమారా! తన అక్కను తల్లివలె భావించాలి. అమ్మ తరువాత అక్కయ్యే మనకు తల్లి.కావున అక్కను తల్లిగా పూజించాలి. ఆమె మనసును బాధింపకు. ఆమె దీవెనలే మనకు సోపానమార్గాలు. అట్లే తనను ఎత్తుకొని పోషించినవారిని (దాదితో సహా) కూడా తల్లితో సమానంగా గౌరవించాలి.

16. ఆకులత బడకు మాపద
     నేకతమునఁ జనకు త్రోవ నింతికి దగు నం
     తేకాని చన వొసంగకు
     లోకులు నిన్నెన్న సుగుణలోల! కుమారా!

సుగుణాశక్తి గల కుమారా! ఆపదసమయమందు ఆందోళన పడరాదు. తోడులేనిదే ఒంటరిగా పోరాదు. భార్యకు తగినంత చనువును మాత్రమే ఇయ్యవలయును. ఎక్కువ ఇచ్చినచో నిన్ను తక్కువ చేయును . ఈ విషయములన్నింటిని తెలిసికొని మసలుము.

17. తనుజులనుం గురు వృద్ధుల 
     జననీ జనకులను సాధుజనుల నెవడు దా
     ఘను డయ్యు బ్రోవడో యా
     జనుడే జీవన్మృతుండు జగతి కుమారా!

ఓ కుమారా! మనిషి తానెంత గొప్పవాడైనను తన ఆలుబిడ్డలను, తల్లితండ్రులను, గురువులను, పెద్ద్దలను, మంచివారిని ఆదరించాలి. అట్లు చేయనివాడు బ్రతికి యుండినను చనిపోయిన వానితో సమానము.

18. దుర్జనుల నైనఁ దిట్టకు
     వర్జింపకు సుజన గోష్టి; పరులను నెల్లన్
     నిర్జింతుననుచుఁ ద్రుళ్ళకు;
   దుర్జనుడండ్రు నిను నింద దోప కుమారా!

ఓ కుమారా! చెడ్డవారిని కూడా దూషింపరాదు. మంచివారున్న చోటును వదలరాదు. మంచివారున్న చోటును వదలరాదు. శత్రువులను చంపుతానని విర్రవీగరాదు. అట్లు చేసినచో నిన్ను చెడ్డవాడని అంటారు. నిందలు వేస్తారు. నీకు చెడ్డ పేరు వస్తుంది.

19. సంపద గల వారిని మో
     దింపుచు జుట్టుకొని యందు రెల్లప్పుడు న
     త్సంపద తొలంగిన నుపే
     క్షింపుడు రవివేక జనులు క్శితిని కుమారా!

ఓ కుమారా! లోకమందు ధనమే నిత్యమని తెలివి లేనివారు భావిస్తారు. డబ్బున్నవారినే ఆశ్రయించి తమ పబ్బము గడుపుకొంటారు.సంపదలు పోయిన వెంటనే మరల వారినే దూషిస్తారు. ఎంత అవివేకులు ఈ జనులు.

20. సద్గోష్ఠి సిరియు నొసగును
     సద్గోష్ఠ్యె కీర్తి బెంచు సంతుష్టిని నా
     సద్గోష్ఠియె యొనగూర్చును
     సద్గోష్ఠియె పాపములను జంపు కుమారా!

ఓ కుమారా! సజ్జనులు, సత్ఫురుషుల సభలయందే మంచి జ్ఞానమును సంపదింతురు. దానివలన సిరి సిద్ధించును సద్గోష్ఠి వలన కీర్తి పెరుగును, సంతృప్తి కలుగుతుంది. సద్గోష్ఠి వలన సర్వపాపములు సమసిపోవును.

21. ధనవంతు లైన బహు స
     జ్జనులైనను నీకు మిగుల సమ్మతులై యు
     న్నను సతి జనకుని గృహమం
     దున నుండుట తగదు కీర్తి తొలగు కుమారా!

ఓ కుమారా! అత్తవారెంత అధికులైననూ, సంపన్నులైనను, సజ్జనులైననూ, నీ పట్ల మిక్కిలి మక్కువ జూపుతున్నను, భార్యను పుట్టినింట యుంచుట మంచిది కాదు. అట్లు చేసినచో కీర్తి నశించును.

22. సభలోపల నవ్విన యెడ
     సభవా ర్నిరసింతు రెట్టి జనుని న్నెరి నీ
     కభయం బొసంగె నేనియు
     బ్రభు కరుణను నమ్మి గర్వపడకు కుమారా!

ఓ కుమారా! సభలలొ నవ్వరాదు. సభలో నవ్విన వారెంతటివారైననూ వారిని చిన్నచూపు చూచెదరు. నీ తెలివిని మెచ్చుకొని నిన్ను రక్షించిన రాజుదయను నమ్ముకొని గర్వపడరాదు.

23. పెరవారలుండ ఫలముల 
     నరయంగా వారికిడక యాతడె మెసవన్
     సరిగాదు విసపు మేతకు
     సరియౌనని తలపు మానసమున కుమారా!  

ఓ కుమారా! ఇతరులు ఉన్న సమయములో ఒక్కడవే పండ్లు ఫలములు తినరాదు. వారికి పెట్టకుండా తినుట మంచి పద్ధతి కాదు. నీ ఎదుట ఉన్నవారికి పెట్టకుండా తినుట వలన నీవు తిన్నది విషముతో సమానముగునని తలంచుము.

24. మును స్నానము సేయక చం
     దన మలదుట యనుచితం;
   బుదకయుంత వస్త్రం
     బును విదలించుట కూడదు
     మనమున నివి తెలిసి మనుము మహిని కుమారా!

ఓ కుమారా! ముందుగా స్నానం చేసిన పిదప శరీరమునకు గంధమును పూసుకోవాలి. స్నానము చేయకుండ గంధము పూసుకొనుట మంచిది కాదు. నీళ్ళతో కూడిన బట్టను విదిల్చుట కూడ తగని పని. దానివలన దరిద్రము అంటుకొనును. ఈ విషయములను మనస్సుఅన్ందుంచుకొని ప్రవర్తించవలెను.

25. అవయవ హీనుని సౌంద
     ర్యవిహీను, దరిద్రు, విద్యరాని యతని సం
     స్తవనీయు, దేవు, శ్రుతులన్
     భువి నిందింప దగదండ్రు బుధులు కుమారా!

ఓ కుమారా! వికలాంగులను, అందములేనివారిని, దరిద్రులను, విద్యలేనివారిని, గౌరవనీయులను, భగవంతుని, వేదములను, పండితులను, నిందింపరాదని విజ్ఞానులు చెప్పుచున్నారు. ఈ పనులను జేయరాదని అనుచున్నారు.

26. గరళము పెట్టెడు వాని 
     న్బరు జంప దలంచువాని బనులెల్ల బయ
     ల్పరచెడివానించ్ బరధన
     హరుని నృపతి చంపి పుణ్యుడగును కుమారా!

ఓ కుమారా! విషము పెట్టి చంపువారిని, ఇతరులు చంపజూతురు. హంతకులను, రహస్యముల బయటపెట్టేవారిని, దొంగలను, రాజు నిర్దయతో చంపవలెను. అట్లు చేయుటవలన రాజునకు పుణ్యగతి ప్రాప్తిల్లును. పేరు ప్రఖ్యాతులు వృద్ధి పొందును.

27. సత్తువగల యాతడు పై 
     నెత్తిన దుర్భలుండు తస్కరించు నతండున్ 
     విత్తము గోల్పడు నతడును
     జిత్తని పీడితుండు జింతజెందు కుమారా!

ఓ కుమారా! శక్తియున్న బలహీనునిపై దండెత్తిన ఆ బలహీనుడు దొంగలుపడి దోచుకున్న గృహము కలవాడైనట్లు ధనహీనుడగును. శక్తి లెక పీడింపబడతాడు. మనస్సు విచారముతో , నిత్యము బాధలఓ నుండును.

28. ఓరిమియె కలిగి యుండిన
     వారలగని ప్రజ్ఞలేనివారని యెదం
     నారయ సత్పురుషాళికి
     నోరిమియే భూషణంబు రోరి కుమారా!

ఓ కుమారా! మనిషికి ఓర్పు ప్రధానము. సహనము కలవారిని జూచి తెలివిలేనివారిగా జమకడతారు. కాని నిజానికి మనిషికి ఓర్పే భూషణము. ఓర్పువలన కార్యము సాధింపవచ్చును.

29. ఎటువంటి వర కులంబున 
     బటు తరముగ బుట్టెనేని పరగగ మును గ
     న్నటువంటి కర్మఫలముల
     కట కట భోగింప వలయు గాదె కుమారా!

ఓ కుమారా! ఎంతటి గొప్పవంశము పుట్టినను , మనిషి పూర్వజన్మలందు తను జేసిన కర్మఫలంబులను అనుభవింపక తప్పదు కదా! కావున ఈ సత్యము నెఱింగి మసలు కొనుము.

30. పెక్కు జనులు నిద్రింపగ
     నొక్కెం డయ్యెడను నిద్ర నొందక యున్నన్
      గ్రక్కున నుపద్రవంబగు
      నక్కర్మమునందు జొరకుమయ్య కుమారా!

ఓ కుమారా! ఎక్కువమంది నిద్రించుచున్న ప్రదేశమందు తానొక్కడునూ మేలుకొని యుండరాదు. అట్లు మెలకువగా యున్నచో కష్టములు కలుగును. ఒకవేళ నిద్ర రానట్లయిన, నిద్ర నటించుము.

31. ధనవంతుడె కులవంతుడు
     ధనవంతుడె సుందరుండు ధనవంతుండే
     ఘనవంతుడు బలవంతుడు
     ధనవంతుడె ధీరుఢనుచు దలతె? కుమారా!

ఓ కుమారా! ఈ లోకమందు ధనవంతుని అందరూ మంచివానిని గౌరవింతురు. ధనము కలవానిని లోకులు సుందరాంగుడని, గుణవంతుడని, గొప్పవాడని, బలవంతుడని, ధైర్యవంతుడని పలువిధములుగా పొగడుదురు. మనసునందీ విషయాన్నుంచుకొని ధనమును సంపాదింపుము.

32. విను ప్రాణ రక్షణమునన్
     ధనమంతయు మునిగిపోవు తై, పరిణయమం
     దున, గురుకార్యమున, వధూ 
     జన సంగమమునందు బొంక జనును కుమారా!

ఓ కుమారా! వినుము ప్రాణము కాపాడుకొను సమయమందుననూ, ఐశ్వర్యము నశించు సమయమందునను, వివాహ సమయములందుననూ, గొప్ప ప్రజోపకార్యము నెరవేర్చు సమయమందునను, స్త్రీలను సంగమించు సమయమందునను అసత్యము లాడవచ్చును.

33. దీనుండై నను శాత్రవు
     డైనన్ శరణనుచు వేడునపుడు ప్రియత న
     మ్మానవుని కోర్కె దీర్చిన
     వాని సుజనుడాండ్రుబుధులు వసుధ కుమారా!

ఓ కుమారా! దీనుండై శరణు గోరి వచ్చినవాడు శత్రువైననూ, ఆతని ప్రయోజనమును ప్రేమతో నెరవేర్చినచో అతనిని జూచి పండితులు సుజనుడని పొగడుదురు.

34. మిత్రుండు దనకు విశ్వా
     మిత్రము జేసినను గాని మేలనవచ్చును
     శాత్రవుడు ముద్దగొన్నను
     ధాత్రిం దన కదియె కీడు తలప కుమారా!

ఓ కుమారా! లోకమందు మిత్రుడు మనకు కీడు చేసిననూ, దానిని మేలు చేసినట్లుగానే భావింపవలెను. కాని శత్రువు మనయింట భోజనము చేసిననూ మనకు (కీడు) అపకారమే కలుగునని తెలియవలెను.

35. విత్తంబు విద్య కులము
     న్న్మత్తులకు మదంబొసంగు; మాన్యులకున్ స
     ద్వృత్తి నొసంగున్ వీనిన్
     జిత్తంబున నిడి మెలంగ జెలగు కుమారా!

ఓ కుమారా! ధనము, గొప్ప విజ్ఞానము, సద్వంశము, దుర్మార్గులకు గర్వమును ఇచ్చును. ఈ త్రిగుణములే సజ్జనులకు మంచిని కలుగ జేయును. వీనిని గుర్తుంచుకొని ప్రవర్తించుము.

36. ఋణ మధిక మొనర్చి సమ
     ర్పణ చేసిన తండ్రి విద్యరాని కొడుకు ల
     క్షణశాలి రాణి దుశ్చా
     రిణి యగు జననియును దల్ప రిపులు కుమారా!

ఓ కుమారా! కుమారులకు అప్పులను ఆస్థులుగా ఇచ్చిన తండ్రి, విద్యలేని కుమారుడు, అందమైన భార్య, చెడునడాత గల్గిన తల్లి ఆలోచించినచొ వీరందరూ శత్రువులే సుమా!

37. ఆజ్ఞ యొనర్చెడి వృత్తుల 
     లో జ్ఞానము గలిగి మెలగు లోకులు మెచ్చన్
     బ్రాజ్ఞతను గలిగి యున్నన్
     బ్రాజ్ఞులలొఁ బ్రాజ్ఞుఁడవుగ ప్రబలు కుమారా!

ఓ కుమారా! నిన్ను చేయమని ఆజ్ఞాపించిన పనులను తెలివిగా చేసి మెప్పు పొందుము. ఒక్క బుద్ధి నైపుణ్యమును ప్రదర్శించుటయే గాదు. తెలివైన వారిలో తెలివైన వానిగా పేరు తెచ్చుకొని అభివృద్ధి చెందుము.

38. వృద్ధజన సేవ చేసిన 
     బుద్ధి విశేషజ్ఞుఁ బూత చరితుండున్
     సద్ధర్మశాలియని బుధు 
     లిద్దరఁ బొగిడెదరు ప్రేమయెసగఁ కుమారా!

ఓ కుమారా! పెద్దపట్ల గౌరవము ప్రదర్శించుము. పెద్దలను గౌరవించినచొ వారి దివ్యమైన ఆశీస్సులు పొందుటయే గాక బుద్ధిమంతుడు, ధర్మాత్ముడు, మంచివాడని మెచ్చుకుంటూ ప్రేమతో పొగడుదురు.

39. సతతముఁ బ్రాతః కాలో
     చితవిధులను జరుపు మరసి శీఘ్రముగ నహః
     పతి పూర్వ పర్వతాగ్రా
     గతుడగుటకు మున్నె వెరవు గల్గి కుమారా!

ఓ కుమారా! ప్రతిరోజు సూర్యోదయాత్పూర్వమే మేల్కొనుము. ఉదయమందు చేయవలసిన పనులను తెలుసుకొని ఆ పనులను సూర్యుడు ఉదయించకముందే శ్రద్ధతో చేయుము.

40. పోషకుని మతముఁ గనుం గొని
     భూషింపక గాని ముదము బొందరు మఱియున్
     దోషముల నెంచు చుండును
     దోషివయిన మిగులఁ గీడు దోచుఁ గుమారా!

41. నరవరుడు నమ్మి తను నౌ
     కరిలో నుంచునెడ వాని కార్యములందున్
     సరిగా మెలంగ నేర్చిన
     పురుషుడు లోకమునఁ గీర్తిఁ బొందుఁ గుమారా!

ఓ కుమారా! యజమాని నిన్ను నమ్మి ఒక పనిని అప్పగించినపుడు, ఆ పనులను శ్రద్ధతో చక్కగా చేయుము. అట్లు చేసినచో నీకు లోకమునందు మిక్కిలి కీర్తి సిద్ధించును.

42. ధరణి నాయకు రాణియు
     గురు రాణియు నన్న రాణి కులకాంతను గ
     న్న రమణి దనుగన్నదియును
     ధరనేవురు తల్లులనుచుఁ దలుపు కుమారా!

ఓ కుమారా! భూమియందు ప్రతి ఒక్కరికినీ అయిదుగురు తల్లులుందురు. కన్నతల్లి, యజమాని భార్య,గురుపత్ని, అన్నభార్య(వదిన) భార్య తల్లి (అత్త). ఈ ఐదుగురు గూడా తల్లులనియే భావింపుము.

43. ఆచార్యున కెదిరింపకు
     బ్రోచిన దొర నిందసేయఁ బోకుము కార్యా
     లోచనము లొందఁ జేయకు
     మాచారము విడవఁ బోకుమయ్య ! కుమారా!

ఓ కుమారా! గురువును ధిక్కరించకు, నిన్ను పోషించు యజమానిని నిందింపరాదు. చెయుపనియందు శ్రద్ధ వహింపుము. పెద్దలు నడచిన పద్ధతిని విడువరాదు.

44. నగం గూడదు పరసతిఁ గని
     తన మాతృ సమనమెన్నదగు; నెవ్వరితోన్ఁ
     బగ గూడ, దొరల నిందిం
     పగఁగూడదు, గనుము వృద్ధ పధము కుమారా!

ఓ కుమారా! ఇతరుల భార్యలను చూసి నవ్వరాదు. వారిని కన్నతల్లితో సమానముగా జూడవలయును. ఎవ్వరితోను విరోధము పెట్టుకొనరాదు. ఇతరులను దూషింపరాదు. పెద్దలు ఈ పద్ధతినే అనుసరించిరని తెలియుము.

45. చేయకుము కాని కార్యము
     పాయకుము మఱిన్ శుభం బవని భోజనమున్
     జేయకుము రిపు గృహంబున 
     గూయకు మొరుమనసు నొచ్చుకూత కుమారా!

ఓ కుమారా! చేయకూడని చెడ్డపనులను చేయకుము. శుభకార్యములను విడువరాదు. శతృ గృహములయందు భోజనము చేయరాదు. ఇతరులమనస్సులను బాధించు మాటలు మాట్లడరాదు.

ఓ కుమారా!సిరి సంపదలకు నిలయమైన లక్ష్మీదేవి మనసును ఆకర్షించినవాడును, ఐశ్వర్య భోగభాగ్యములను దయతో ఇచ్చు స్వభావము కలవాడును, నాభియందు పద్మము కలవాడును, అయిన విష్ణుమూర్తి, సంపదలనిచ్చే శ్రీ హరిని ప్రార్ధించుచున్నాను.

46. పిన్నల పెద్దల యెడఁ గడు
     మన్ననచే మలగు సుజన మార్గంబుల నీ
     వెన్నికొని తిరుగుచుండిన
     నన్ని యెడల నెన్న బడదువన్న కుమారా!

ఓ కుమారా! పిన్నపెద్దల పట్ల కడు గౌరవముతో మెలగుము. నీవు మంచిపద్ధతుల యెన్నుకొని ప్రవర్తించినట్లయితే అన్నింటా నీకు శుభమే కలిగి మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులను బడయగలవు.

47. బూటకపు వర్తనము గని
     జూటరి వీడనుచుఁ దప్పఁ జూతురుగా! యా
     బాటను విడి సత్యము మది 
     బాటించి నటించు వాడె నరుడు కుమారా!

ఓ కుమారా! అసత్యమైన బూటకపు నడవడికను మానుకొనుము. దానివలన నీవు అబద్ధములాడువాడని నిన్ను తప్పుగా చూస్తారు. ఆ చెడుమార్గమును వీడి సత్యమును బాటించి మనిషిగా మసలుకొనుము. నీవు సత్యమార్గమున ప్రయాణించినచో నిన్ను లోకులు సత్యవర్తనుడని పొగడుతారు.

48. లోకులు తనుఁ గొనియాడ వి
     వేకి యదియు నిందగాక విననొల్లడు సు
     శ్లోకుల చరితం బిట్టిది
     చేకొనవలె నట్టి నడక చిన్ని కుమారా!

ఓ కుమారా! పండితులు పొగడ్తలకు పొంగిపోరు. ప్రజలు నిందించినపుడెట్లు మనము విననట్లుందుమో పొగడునప్పుడు తెలివికలవాడు పొగడ్తలను వినరు. ఇదియే సుజ్జనుల పద్ధతి. దీనిని గ్రహించి నీవు కూడా మంచి నడత అలవరచుకొనుము.

49. వగవకు గడచిన దానికి
     పొగడకు దుర్మతుల నెపుడు; పొసగని పనికై
     యొగి దీనత నొందకుమీ
     తగ దైవగతిం బొసంగు ధరను కుమారా!

ఓ కుమారా! జరిగిపోయినదానికి విచారించకు. దుర్మార్గులను ఎప్పుడునూ పొగడ రాదు. చేయలేని పనికి చింతింపరాదు. ఈ భూమియందు పనులన్నియు భగవంతుని నిర్ణయము ప్రకారమే జరుగునని తెలుసుకొనుము. తగని పనులను చేయకుము.

50. బరులెవ్వరేని దనతో 
   బరిభాషించినను మేలు పలుక వలయు నా
   దరము గల చోటఁ గీడు
   న్గరము నొనర్పంగరాదు గదర కుమారా!

ఓ కుమారా! ఇతరులతో మాట్లాడునపుడు మంచినే పలుకవలయును. నిన్నాదరించిన వారికి కీడు తలపెట్టకు. ఈ సన్మార్గములను తెలుసుకుని నడుచుకొనుము.

 

కుమార శతకం 51వ పద్యం నుండి

Wikisource నుండి

ఇక్కడికి గెంతు: పేజీకి సంబంధించిన లింకులు, అన్వేషణ

కుమార శతకము

శ్రీ పక్కి వేంకట నరశింహ కవీంద్ర

కుమార శతకము

51. సిరి చేర్చు బంధువుల నా
    సిరియే శుభముల నొసంగు చెలువుల గూర్చున్
    సిరియే గుణవంతుండని
    ధరలొ బొగడించునంచు దలపు కుమారా!

ఓ కుమారా! ’ధనం మూలమిధం జగత్ ’ అన్నారు పెద్దలు. మనిషికి ధనమే ముఖ్యమైనది. సంపదలు కలిగినపుడు బంధువులు తమంత తామే వచ్చి చేరుదురు. శుభములన్నియు సిరితో బాటే వచ్చును. స్నేహితులు మనదగ్గర డబ్బున్నంతవరకూ మనచుట్టూ తిరుగుతారు. ధనమువలన సుగుణములతోను, కీర్తి ప్రఖ్యాతులతోను చూడబడతాము. కావున ధనము సంపాదించుట నేర్చుకొనుము.

52. తనదు కులాంగన యాలో 
    చనమున మంత్రియును భుక్తి సమయంబున దా
    జననియు రతిలో రంభా
    వనజేక్షణ యయినఁ బుణ్యవశము కుమారా! 

ఓ కుమారా! లోకమందు పురుషునకు అనుకూలవతియైన భార్య కావలయును. ఆలోచించు సమయమునందు మంత్రివలెను, భోజన సమయమునందు తల్లివలెను, రతి సమయమునందు రంభవలెను,సేవలు చేయు భార్య పొందుట మిక్కిలి అదృష్టమనబడును. అట్టి భార్య లభించడం పూర్వజన్మ ఫలము.

53. అల దేవగృహము కడప యి
    రుల గోవాటముల యందు ద్రోవలలో ర
    చ్చల కొట్టములను నొప్పదు
    మల మూత్ర విసర్జనంబు మహిని కుమారా!

ఓ కుమారా! దేవాలయముల వద్దను, గడపముందటను, గోశాలయందును, రహదారులయందును, నలుగురు కూర్చుండు స్థలముల వద్దను, పశువులు కొట్టములందును, మలమూత్రములను విసర్జించుట ఈ భూమిపై తగదని తెలుసుకొమ్ము.

54. పాపపు బని మది దలపకు 
    చేపట్టిన వారి విడువ జేయకు కీడున్
    లోపల దలపకు, క్రూరుల
    ప్రాపును మది నమ్మబోకు, రహిని కుమారా!

ఓ కుమారా! మనస్సునందు పాపపు పనులను తలంపకు. భార్యపుత్రులను విడిచిపెట్టరాదు. కాపాడుదునన్న వారిని వదలివేయకుము. మనసునందెవ్వరికి కీడు తలంపవద్దు. దుర్మార్గులను మనస్సునందెక్కువగా నమ్మవలదు. ఈ పద్ధతులను తెలుసుకొని మెలగుము.

55. జగడంబులాడు చోటను
    మగువలు వసియించుచోట మదగజము దరిన్
    బగతుండు తిరుగుచోటన్
    మగుడి చనగవలయుఁ జలము మాని కుమారా!

ఓ కుమారా! పొట్లాటలు జరుగు ప్రదేశమందును, స్త్రీలు నివసించు ప్రదేశములందును, మదించిన ఏనుగులున్న స్థానమందును, శత్రువు దిరుగు ప్రదేశములందునూ, నిలువరాదు. అటువంటి ప్రదేశములలో నివసించరాదు. శీఘ్రమే వదలిపోవలెను.

56. తిరుగకు దుర్మార్గులతో
    నరుగకు గహనాంతర స్థలాదుల కొంటన్
    జరుగకు శత్రుల మోల
    న్మరువకు మేల్ హితులయెడల మదిని కుమారా!

ఓ కుమారా! దుర్మార్గులతో కలసి తిరుగకు. ఒంటరిగా కీకారణ్య ప్రాంతములకు పోరాదు. ఎప్పుడూ శత్రువుల పక్షము వహింపకు. నీ మంచిని కోరువారినెపుడూ మరువకు. వారికి మంచిని కలుగజేయుము.

57. తరలాక్షుల యెడనెన్నడు
    బర్హాసాలాపములను పచరింపకుమీ
    బరికించి నిరీక్షించిన 
    నురు దోషంబనుచు దలపుచుండు కుమారా!

ఓ కుమారా! స్త్రీల పట్ల పరిహాసములెన్నడునూ చేయకు. వారిని పరిశీలనగా చూచుట, వారికొరకు నిరీక్షించుటా మిక్కిలి దోషములని ఎరుంగుము.

58. కాయమున నాటు శరములు
    పాయంబున దీయవచ్చు బహునిష్ఠురతన్
    గూయ మదినాటు మాటలు
    పాయవుగా యెపుడు నెగడు పరచు కుమారా!

ఓ కుమారా! శరీరమునకు నాటిన బాణమును ఉపాయముతో తీయవచ్చు. కాని మనసున నాటిన మాటలు మానసిక వ్యధను కలుగజేయును. అటువంటి కఠిన మాటలను వెనక్కు తీసుకొనుట కష్టం. అవి మనస్సును బాధించును.

59. పెనుకోపము గర్వము ను
    బ్బును జపలము దురభిమానము నిర్వ్యాపారం
    బునుఁ జొరవు నునికియును న
    ల్పుని గుణము లటంచు దెలివిబొందు కుమారా!

ఓ కుమారా! మిక్కిలి కోపము, గర్వము, మానసిక చాంచల్యము, పొంగిపోవుట, గర్వపడుట, పనిలేకుండుట, చురుకుదనములేకుండుట, మొదలగునవి అల్పుని గుణములని తెలుసుకొనుము. ఈ గుణములను నీ దరి జేరనీయకుము.

60. విత్తము గూర్చిన మనుజుం
    డుత్తమ దానంబు భోగమొందని యెడ భూ 
    భృత్త స్కర శిఖి గతము వి
    వృత్తికంబగును నట్టి పదవి కుమారా!

ఓ కుమారా! మనిషి ధనమును ఎక్కువగా కూడ బెట్టవలెను. అట్లు ఐశ్వర్యవంతుడైనవాడు దానము జేయుచు, భోగములను అనుభవింపవలెను. తాను దినక , తనవారికి పెట్టక కూడబెట్టిన ధనము చివరకు రాజులపాలో, దొంగలపాలో, అగ్నిపాలో కాక తప్పదు. అటువంటి స్థితిని బొందకుము.

61. జారులతో  జోరులతో
    గ్రూరులతో నెపుడు పొత్తు గోరక మది స
    త్ఫూరుష పదాంబు జాతా
    ధారుడవై బ్రతుకు కీర్తి తనరు కుమారా!

ఓ కుమారా! విటులతోనూ, దొంగలతోనూ, క్రూరులతోనూ కలసి స్నేహము చేయకుము. నిత్యము సజ్జనుల పాదపద్మములను మనసునందు నిలుపుకొని మనుగడ సాగించుము.

62. జ్ఞానుల చరితము వీనుల
    నానుచు సత్పురుష గోష్టి ననఘంబనుచున్
    బూనుము : ధర్మపధంబును
    దా నెరిగినయంత మరువదగదు కుమారా!

ఓ కుమారా! జ్ఞానుల చరిత్రలను వినుటయును, సజ్జనుల సభలలో పాల్గొనుట వలననూ, పాపములు నశించునని తెలియుము. కావున నీ శక్తి సామర్ధ్యములున్నంతవరకూ ధర్మమును వీడక ఈ భూమియందు నడచుకొనుము.

63. తన పంక్తి యందు బాంధవ
    జనము లొక విధంబుగా మెసమ్గుచు నుండం
    గను దా సద్రసముల మెస
    గిన విషభోజన సమంబు క్షితిని కుమారా!

ఓ కుమారా! తన పంక్తియందు కూర్చున్న బంధువులొక విధంబున తినుచుండగా తాను మధుర పదార్థములను, షడ్రసోపేతముగా భుజించుట కూడదు. తనట్లు వేరు విధమున భుజించినచో అది విషముతో సమానమగునని తెలియుము.

64. పరజనులు కట్టి విడిచిన 
    వర చేలములైన గట్ట వలదు వలువలన్
    నెరి మాయు మడాత మార్చుచు
    ధరియించుటా యొప్పదండ్రు ధరను కుమారా!

ఓ కుమారా! ఇతరులు కట్టి విడిచిన వస్త్రములెంత విలువగలవియైననూ, ధరింపరాదు. అట్లే ఎంత విలువగలిగిన వస్త్రములనైననూ నలిగిన మడతలు కనబడునట్లు కట్టరాదు. అట్లు చేయుట ఈ భూమియందు కూడని పని.

65. లోకమున సర్వజనులకు
    నా కాలుడు ప్రాణహారియై యుండగ శో 
    భాకృత కార్యముల వడిం
    బ్రాకటాముగ జేయకుండరాదు కుమారా!

ఓ కుమారా! లోకమునందు సర్వజనులకు హరించు యముడున్నాడని తెలుసుకొని చేయదగిన శుభకార్యముల నన్నింటిని ప్రసిద్ధముగా శీఘ్రముగా వెంటనే చేయుము. ఆలస్యము చేసినచొ పనియగుట కష్టము. అనగా ప్రాణం పోకడ వాన రాకడ ఎవరికీ తెలియనట్లే ఈ గాలిబుడగవంటి జీవితం ఎంత కాలం ఉంటుందో ఎవరికీ తెలియదు కావున దీపముండగానే యింటిని చక్కబెట్టుకొనుమన్నట్లు మహిలో మనం జీవించియున్నపుడే మంచి పనులు చేయుమని అర్ధం.

66. ప్రజ్ఞావంతుని చెతను
    ప్రజ్ఞాహీనునకు గడమ వాటిల్లు నిలన్
    బ్రాజ్ఞత గల్గి నటించిన 
    దత్‍జ్ఞు న్నుతియింతురదియు ధనము కుమారా!

ఓ కుమారా! ఈ భూమియందు తెలివైన‍ వారి వలన తెలివి లేనివారికి కష్టములు కలుగును తెలివిగలిగి నటించిన వాని జీవితమును జూసి జనులెల్లరునూ పొగడుదురు. అదియే మానవునికి ధనము.

67. గృహ దాహకునిం బరదా
    రహరుం బంధుహిత కార్య రహితుని దుష్టో
    త్సాహపరుని జంపి నరపతి
    యిహ పరముల యందు కీర్తి నెసగు కుమారా!

ఓ కుమారా! ఇండ్లను తగులబెట్టువానిని, ఇతరుల భార్యలను హరించువారిని, బంధువులు, హితులు మొదలగు వారి పనులను చేయక చెడగొట్టువానిని, చెడుపనులను చేయుట యందుత్సాహము కలవారిని రాజు సంహరించి ఇహపరలోక కీర్తిని పొందుతాడు.

68. జనియించుట పొలియుటకే
    పెను సుఖమొందుటది కష్ట విధినొందుటకే
    విను హెచ్చుట తగ్గుటకే
    యని మనమున నమ్మవలయునయ్య కుమారా!

ఓ కుమారా! మానవులు పుట్టుట గిట్టుట కొరకే ! మిక్కిలి సుఖములనుభవించుట కష్టములు పొందుటకొరకే. పెరుగుట విరుగుట కొరకేయని భావింపుము. పెద్దలు చెప్పిన ఈ సూక్తిని మరువకుము.

69. కులభామల విడువకు వెలి
    పొలతుల వీక్షించి మోహమును బొరలకుమీ
    ఖలు డందు రెట్టివారలు
    గులహీనుడు పుట్టెననుట కొఱలు కుమారా!

ఓ కుమారా! ఎన్నడునూ నీ భార్యను విడువకుము. పరస్త్రీల వ్యామోహములో పడకుము. అట్లు చేసినచో నిన్ను దుష్టుడందురు. కులహీనుడు జన్మించెననుమాట నీ పట్ల యదార్ధమై నిలిచి యుండును.

70. పాపంబులందు నెక్కుడు
    పాపము సుమీ! ధరిత్రిపై క్రోధగుణం
    బే పారు, లోభమును, విని
    యే పురుషుల బెడద గూడ దిలను కుమారా!

ఓ కుమారా! ఎక్కువైన కోపము, లోభము అనే గుణములు పాపములన్నింటిలోనూ మిక్కిలి పాపములు. అందుచే ఎవరికీ బాధ కలుగకుండునట్లు మసలుకొనుము.

71. ధర నొక్క బుద్ధిహీనున్
    దిరముగ రోటనిడి దంచేనేనియు,  బెలుచం
    దురు, యగును గాని యతనికి
    సరసత్వము గలుగదండ్రు సతము కుమారా!

ఓ కుమార! బుద్ధిలేనివానిని రోటిలో దంచిననూ బుద్ధిరాదు. వాని బుద్ధిహీనత ఎక్కువ అగును. చతురత మాత్రం వానికి ఎన్నిటికి కలుగదు.

72. పుడమిని దుష్టత గల యా
    తడు లంచంబులు బట్ట దలుచుచు మిడియౌ
    నడవడి విడి యందరి వెం
    బడి ద్రిప్పికొనుచును గీడు వరుప కుమారా!  

ఈ కుమారా! ఈ ఇలలో చెడ్డబుద్ధిగలవారు, గర్వముతో లంచములను పుచ్చుకొనదలంతురు. తమతో అవసరం కల్గిన మనుష్యులకు, కష్టములను కలిగించు స్వభావముతో తమవెంట పలుమార్లు త్రిప్పించుకొందురు.

73. సదమల మతితోఁ బెద్దల
    మదికింపుగ మెలగు, నింద మానుము పరులన్
    మృదు మార్గములను వదలకు 
    విదితంబుగ దాన: గీర్తి వెలయుఁ గుమారా!

ఓ కుమారా! పెద్దలు సంతోషించునట్ల్లు నిర్మలమైన మనస్సుతో మెలగుము. ఇతరులను నిందించుట మానవలెను. మంచిపద్ధతులను విడిచిపెట్టకు. ఈ విధముగ నడుచుకొన్నచో మంచిపేరు వచ్చును.

74. పుట్టినది మొదలు పర సతి
    బట్టగఁ జూచుటయు నింద పద్ధతి యను చు
    న్నట్టి పురుషుండు పుడమిం
    బుట్టిన జనతతుఅలఁ  గీర్తిబొందుఁ గుమారా!

ఓ కుమారా! పుట్టినప్పటినుండి ఇతరుల భార్యలను చెరపట్టవలెనని చూచుటవలన నిందల పాలగును. అనుభవమును మనస్సునందుంచుకొని మెలగవలెను. అట్టివాడు ప్రజలచేత గీర్తింపబడును.

75. ధరణిని పరోపకారా
    చరణ వ్రతనిష్ట నెపుడు సలుపుము నీకా
    తెర గుపవాసాది వ్రత 
    వరకర్మము కంటె మేలు వచ్చు కుమారా!

ఓ కుమారా! ఈ భూమి, యందెల్లప్పుడును ఇతరులకు సహాయము చేయుచుండుము. నియమ, నిష్టలతో వ్రతములకు చేయుము. వ్రతములు చేయుట వలన వచ్చు ఫలము కన్ననూ, ఇతరులకు మేలు చేయుటవలన కలుగు ఫలితమే గొప్పదని తెలుసుకొనుము.

76. విను లోకంబున ధర్మం
    బనగఁ గులాచారమట్ల నరసి నడువఁ దా
    గను మాయుః కీర్తుల నిహ
    మునఁ బరమునఁ బొందు సౌఖ్యములను గుమారా!

ఓ కుమారా! లోకమందు కులాచారమును తెలుసుకొని మసలుటయే ధర్మమనబడును. దీనివలన కీర్తిప్రతిష్టలు, ఆయుష్యు, ఇహపరసౌఖ్యములు కలుగును. ఈ విషయమును గమనించి నడుచుకొనుము.

77. సరి వారి లోన నేర్పున
    దిరిగెడి వారలకు గాక తెరువాటులలో 
    సరయుచు మెలగెడి వారికి
    పరు వేటికి గీడె యనుభవంబు కుమారా!

ఓ కుమారా! నీ తోటివారలతో మెలగునపుడు మంచి తెలివితేటలతో మెలగవలెను. సజ్జనుల సాంగత్యము చేయుము. అట్లుగాక దుష్టుల, దొంగల స్నేహము చేయువారికి గౌరవముండదు. చివరకు ఆపదయే సంప్రాప్తించును.

78. మనుజుడు సభ్యుడు దానై
    కనియున్న యదార్థమెల్ల కానిన యట్లా
    మనుజుండు పలుకకున్నను
    ఘనమగు పాతకము నాడు గనును కుమారా!

ఓ కుమారా! ఉచితానుచితములు తెలుసుకొని మనిషి నడుచుకొనవలెను. తను తెలుసుకొన్న సత్యమును నిర్భయముగా చెప్పగలిగి యుండాలి. చూచిన దానిని చూడనట్లుగా పలుకరాదు. అట్లు చేసిన మిక్కిలి పాపములు అంటును.

79. అంగీకార రహితమగు
    సంగతికిం బోవరాదు సామాన్యుల తో
    డం గడు జగడమునకు జన
    వెంగలితనమంద్రు జనులు వినుము కుమారా!

ఓ కుమారా! అంగీకారముకాని విషయముల జోలికి వెళ్ళకుము. సామాన్యులతో పోట్లాడకుము. అట్లు చేసిన జనులు నిన్ను అవివేకియందురు. ఈ విషయమును గ్రహించి మసలు కొనుము.

80. ధీరుడు తనదగు సంపద
    జారిన యెడ జింత నొందజాలక దా ల
    క్శ్మీరమణుని వర చరణం
    భోరుహములు గొలిచి ముక్తిబొందు కుమారా!

ఓ కుమారా! ధైర్యవంతుడు తన సంపదలు పోయిననూ విచారింపడు. నిబ్బరముతో ఉంటాడు. లక్ష్మీరమణుడైన శ్రీమహావిష్ణువుయొక్క పాదపద్మములను సేవించుచూ మోక్షప్రాప్తిని పొందుతాడు.

81. ధరణీజాతము లే యే
    తరి నెట్లట్లను ఫలించుఁ దగనటు పూర్వా
    చరణ ఫలంబు ననుభవము
    గరమను భవనీయమగును గాదె కుమారా!

ఓ కుమారా! ఈ ధరణిపై ఏయే ఋతువులందు ఏయే విధములుగా వృక్షములు ఫలించునో ఆయావిధముగానే మానవులు తమ పూర్వజన్మములందు చేసిన పాపపుణ్యములఫలములు ఈ జన్మమునందు అనుభవింతురు సుమా!

82. ఘనులు విని సమ్మతింపని
    పనులకు జొతబడక పొగడు పనులను జొరు; మెం
    డును బొంకబోక కడ స
    జ్జనములతో గలసి మెలగు జగతి కుమారా!

ఓ కుమారా! పెద్దలు వలదన్న చెడుపనులను చేయకుము. వారల మెప్పు పొందునట్లు మంచిపనులను చేయుము. అసత్యములు పలుకరాదు. పలుకుటకు వెళ్ళరాదు.మంచివారితో స్నేహము చేసి మంచి అనిపించుకొనుము..

83. రోషావేశము జనులకు 
    దోషము తలపోయ విపుల దుఃఖకరము నౌ
    రోషము విడిచిన యెడ సం
    తోషింతురు బుధులు హితము దోప కుమారా!

ఓ కుమారా! ఆలోచించి చూడగా కోపావేశములు మనుజులకు ఎక్కువ పాపమును అంటగట్టును దుఃఖములకు మూలమవియే. అట్టి గుణములను త్యజించిన వారిని పండితులు పొగిడి మెచ్చుకొందురు.

84. గుణవంతుని సంగతి ని
    ర్గుణులకు గుణములు ఘటించు కుసుమాది సమ
    ర్పణమున వస్త్రాదిక మా
    క్షణమున పరిమళము నొందు కరణి కుమారా!

ఓ కుమారా! పువ్వులు,అత్తరులు మొదలగు వానిచే వస్త్రాదులు గుభాళించునట్లు గుణవంతులతొ కూడిన గుణహీనులకు గూడ గౌరవ మర్యాదలు అబ్బును.

85. మును మనుజుడు జన్మాంతర 
    మున చేసిన పుణ్య పాపములు పుడమిని వా
    నిని బొందక విడువవు దే
    వుని నిందింపకుము కీడు వొడుమ కుమారా!

ఓ కుమారా! పూర్వ జన్మములందు మానవుడు చేసిన పుణ్యపాపములవలన ఈ జన్మములో కష్టసుఖాలనేవి సంభవించును. ఆ పుణ్యపాపముల ఫలమును పొందక విడువవు. నీ కష్టములకు కారణము భగవంతుడని దూషింపకుము భగవంతుని అన్యాయముగా నిందించినచో భంగపడుదువు సుమా!

86. అల సరసాన్నంబుల బరి 
    మళము గలుగు వస్తువులను మహితల యానం
    బుల నాసనముల సుబ్బకు
    కలుగుం జను కాలవశముగాను కుమారా!

ఓ కుమారా! ఈ భూమి యందు అన్నపానాదులు, పరిమళద్రవ్యాలు, వాహనములు, ఆసనములు మున్నగునవి కాలముననుసరించి కలుగుచుండును. అ సౌకర్యములను జూచి పొంగిపోకుము. నీ రాత బాగుండదని కాలమున అన్నియు నీ నుండి దూరమగును.

87. మనుజులు తన సౌఖ్యము కొర
    కును సంరక్షణము నవని గోరుదు రొగి నే
    జన పాలుఁడు సంరక్షిం
    పను దగియును బ్రోవ డతడే పాపి కుమారా!

ఓ కుమారా! ఈ భూమిపై మనుజులు సుఖములు గోరి రక్షణ ఏర్పాటు చేసుకొందురు. రక్షింపగలిగిన సామర్ధ్యము ఉండియు రక్షింపనివాడు పాపాత్ముడే.

88. మండలపతి దండార్హుల
    దండింపక యుండరాదు ధారుణి నాత డ
    ఖండల సమానుడైనను
    మెండగు పాపంబు నొంది మెలగు కుమారా!

ఓ కుమారా! ప్రభువు నిందితులను శిక్షింపవలెను. వారిని దండించకుండా విడిచిపెట్టరాదు. నిందితులను దండింపని ప్రభువు ఇంద్రునితో సమానుడైననూ మిక్కిలి పాపమును మూట గట్టుకొనును.

89. కత్తిని చేతం బట్టుచు
    మొత్త దలచి వచ్చువాని ముఖ్యముగా మే
    ల్వత్తించిన నదె ప్ర్రాయ
    శ్చిత్తమతని జంపదగదు చిన్ని కుమారా!

ఓ కుమారా! కత్తిని చేత ధరించి చంపుతానని వస్తున్న వానిని ఎదిరించకుండా వానికి కావలసిన ప్రయోజనములను కలుగజేసినచో అదే అతనికి ప్రాయశ్చితమునిచ్చి మంచివానిగా జేయును. అట్టి వానిని చంపరాదు. పొసగమేలు చేసి పొమ్మనుటే ఉత్తమమైనది.

90. పురుషుం డొనర్పని పనికి 
    నరయగ దైవం బదెట్టు లనుకూలించున్
    సరణిగ విత్తక యున్నను
    వరిపండునె ధరణిలోన వరలి కుమారా!

ఓ కుమారా! భూమి యమ్దు సరిగా విత్తనము నాటాకున్నచో వరిపైరు ఏ విధముగా మంచిఫలితాలను ఇవ్వదో అట్లే మనిషి తన ప్రయత్నము తాను చేయకున్నచో ఆ పనికి భగవంతుడు ఏ విధంగా అనుకూలించును? (అనుకూలించడని భావము.)

91. చము రింకిపోయినను దీ
    పము శామియించిన విధంబు పౌరుష విహీ
    నమె యగును; దైవ మనుకూ
    లము గాకుండినను భూతలమున కుమారా!

ఓ కుమారా! చమురు ఇంకిపోయినపుడు దీపమెట్లు కరమంగా క్షీణించునో అట్లే భగవంతుడు అనుకూలింఫనపుడు మానవుని పరాక్రమము గూడా అట్లే క్షీణించి పోవును.

92. ఘన బీజపు సాయము లే
    కను భూములు నిష్ప్రయోజకంబైన విధం
    బున దైవము తోడిలఁ గా
    కనె పౌరుష కర్మఫలము గలదె కుమారా!

ఓ కుమారా! భూమియందు గొప్పవైన విత్తనములు నాటకపోయినట్లయిన ఆ భూమి నిష్ప్రయోజనమగును. అట్లే భగవంతుని సహాయము లేనిదే పురుషుని పనులు నెరవేరవని భావము. కావున భూమి పండి సత్ఫలితాలను ఇవ్వాలంటే మంచి విత్తనములు ఎట్లు అవసరమో అట్లే మన పనులు నెరవేరాలంటే భగవంతుని సాయం కూడా కావాలి.

93. ధర నే వస్తువులైనన్
    దరగుటకై వృద్ధినొందు దగ బొడవెదుగున్
    విరుగుటకై పాయుటకై
    దరిజేరును వీని మదిని దలతె కుమారా!

ఓ కుమారా! పెరుగుట విరుగుట కొరకే. భూమియందు ఏ వస్తువులైననూ తగ్గుటాకే పెరుగుదలను పొందును. మిక్కిలి పొడవు పెరిగితే విరుగును కదా! దగ్గరకు చేరుట దూరమగుటకేనని తెలియుము. మనసునందు ఈ విషయములను గుర్తించుకొని మెలగుము.

94. మధురంబుల గొననొల్లడు
    బుధజను డేకతమ దారిబోనొల్లడు నీ
    విధ మెఱిగి నీవును మనో 
    రధ సిద్ధుడా వగుచు మెలగరాదె కుమారా!

ఓ కుమారా! పండితులు తీపిపదార్థములను ఒంటరిగా తినరు. ఒంటరిగా ప్రయాణించరు. ఇందలి సూక్షములను గ్రహించి మసలు కొనుము.

95. చపలాత్ముడవని లోపల 
    నపాత్ర జనులకును దాన మందిచ్చుటా హీ
    నపు గుక్క నోటి లోపల
    నిపుణత నెయిపోసినట్లు నెగడు కుమారా!

ఓ కుమారా! ఈ భూమియందు చంచల స్వభావులైనవారు అయోగ్యులైన ప్రజలకు దానము చేయుట నీచమైన కుక్కనోట్లో నేతిని పోసిన విధముగా నగును. యోగ్యాయోగ్యతలను తెలిసి పాత్రాపాత్రదానము చేయవలెను దానిని బట్టే ప్రయోజనములు కలుగును.

96. యోగ్యుల నరయుగలేక య
    యోగ్యులకున్ దానమొసగుచుండుటా యిది స
    ద్భోగ్యసతిన్ షండునకున్
    భాగము గని పెండ్లి చేయు పగిది కుమారా!

ఓ కుమారా! యుక్తవయసుగల వధువును తాంబూలముతో సహా నపుంసకునికిచ్చి వివాహం జేసినచో అది నిష్ప్రయోజనమ్గును. అట్లే యోగ్యులను తెలియక అయోగ్యులకు దానమొసంగినచొ నవయవ్వన సుందరాంగిని నపుంసకునికిచ్చి వివాహం చేసిన చందముతో నుండును.

97. మును గల్గి ధర్మమును జే
    యునతడు పేద పడెనేని యున్నంతకు దో
    చిన భంగి నర్ధులకును ని
    చ్చునతడె బహు పుణ్య పురుషుండు కుమారా!

ఓ కుమారా! తనకు సంపద కలిగినపుడు ధర్మకార్యములను ఎక్కువగా చేయవలెను. లేనపుడు కనీసము యాచకులకైననూ దానము చేయవలెను. అట్లు మసలువానినే పుణ్యపురుషుడందురు.

98. కడు మెల్లన నిడు నుత్తర
    మడచును గోపమును దీక్ష్మ మరయగ దాన
    ప్పుడు నుడివెడు నుత్తర మది
    వడి గోపము బెంచు నరయ వసుధ కుమారా!

ఓ కుమారా! ఆలోచించి చూసినచో ఈ భూమియందు ఎదుటివారికోపము అణచవలెనన్నచో మిక్కిలి శాంతముతో సమాధానమీయవలెను. మనము కూడా కోపగించినచో ఎదుటివాని కోపము తీవ్రమగునే కాని తగ్గదు.

99. పని బూని జనులు సంతస
    మునఁ దాలిమి సత్యశౌచములను బ్రవర్తిం
    చిన యశము నొందుచుందురు
    గనుగొను మిదె దొడ్డ నడకఁ గాగ కుమారా!

ఓ కుమారా! ప్రజలు, తాము చేయు పనులను సత్యమార్గము, సంతోషముతో చిత్తశుద్ధితో ఓర్పు కలిగి చేయవలెను. అట్లు చేసినచో లోకమున కీర్తిని పొందుదురు. ఇదియే మంచిమార్గమని తెలుసుకొనుము.

100. తన సత్కర్మాచరణం
     బున భాగ్యము వేగవృద్ధి బొందు జగత్ప్ర్రా
     ణుని వర సాహాయ్యముచే
     ననలం బెంతైన బెరుగునయ్య కుమారా!

ఓ కుమారా! అగ్నివృద్ధి పొందాలంటే వాయువు ఎట్లు అవసరమగునో మంచిపనులు చేయుటవలన సంపదలు కూడా అట్లే అభివృద్ధి చెందును.

కుమార శతకము

శ్రీ పక్కి వేంకట నరశింహ కవీంద్ర

కుమార శతకము

శతకములు

శతకము

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము | వేమన శతకము | సుమతీ శతకము | దాశరథీ శతకము | భాస్కర శతకము | భర్తృహరి శతకములు | నారాయణ శతకము | కృష్ణ శతకము | ఆంధ్ర నాయక శతకము | నరసింహ శతకము | రామలింగేశ శతకము | వృషాధిప శతకము | మారుతి శతకము | దేవకీనందన శతకము | గువ్వలచెన్న శతకము | కుమార శతకము | కుమారీ శతకము | వేంకటేశ శతకము | సూర్య శతకము | సర్వేశ్వర శతకము | శ్రీ (అలమేలుమంగా) వేంకటేశ్వర శతకము | ధూర్తమానవా శతకము | కుప్పుసామి శతకము | శతకము

"http://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B0_%E0%B0%B6%E0%B0%A4%E0%B0%95%E0%B0%82_51%E0%B0%B5_%E0%B0%AA%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82_%E0%B0%A8%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%BF" నుండి వెలికితీశారు

వర్గం: శతకములు

వ్యక్తిగత పనిముట్లు

• లోనికి ప్రవేశించండి / ఖాతాని సృష్టించుకోండి

నేంస్పేసులు

• పేజీ
• చర్చ

వైవిధ్యాలు

పేజీ లింకులు

• చదువు
• సవరించు
• చరిత్రని చూడండి

చర్యలు

అన్వేషణ

మార్గదర్శకం

• మొదటి పేజీ
• సముదాయ పందిరి
• రచ్చబండ
• ఇటీవలి మార్పులు
• యాధృచ్ఛిక పేజీ
• సహాయం
• విరాళములు

ముద్రించండి/ఎగుమతి చేయండి

• ఓ పుస్తకాన్ని సృష్టించండి
• PDF క్రింద దిగుమతి చేసుకోండి
• ముద్రించుకోదగ్గ కూర్పు

పరికరాలపెట్టె

• ఇక్కడికి లంకెలున్న పుటలు
• సంబంధిత మార్పులు
• ప్రత్యేక పేజీలు
• శాశ్వత లింకు
• ఈ వ్యాసాన్ని ఉదహరించండి

• ఈ పేజీకి 14:26, 4 నవంబరు 2007న చివరి మార్పు జరిగినది.
• పాఠ్యం క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్/షేర్-అలైక్ లైసెన్సు క్రింద లభ్యం; అదనపు షరతులు వర్తించవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు వాడుక నియమాలను చూడండి.

• గోప్యతా విధానం
• Wikisource గురించి
• అస్వీకారములు

• 
• 

గువ్వలచెన్న శతకము–Guvvalachenna Shatakam

గువ్వలచెన్న శతకము

శతకము గురించి

క. శ్రీ పార్థసారధీ! నేఁ బాపాత్ముఁడ నీదు పాలఁ బడినాఁడ ననుం
  గాపాడు మనుచు నాంతర కోపాదు లడంచి వేడు గువ్వలచెన్నా!                                  ।। 1 ।।

క. నరజన్మ మెత్తినందున సరసిజనాభు నెదలోన స్మరియించుచుఁ ద
   చ్చరణములు మఱవకుండిన గురుఫలమగు జన్మమునకు గువ్వలచెన్నా!                    ।। 2 ।।

క. ఎంతటి విద్యల నేర్చిన సంతసముగ వస్తుతతులు సంపాదింపన్
   జింతించి చూడ నన్నియు గొంతుకఁ దడుపుకొను కొఱకె గువ్వలచెన్నా!                         ।। 3 ।।

క. సారాసారము లెఱుఁగని బేరజులకు బుద్ధిఁ జెప్పఁ బెద్దల వశమా
   నీరెంత పోసి పెంచినఁ గూరగునా నేల వేము గువ్వలచెన్నా!                                      ।। 4 ।।

క. అడుగునకు మడుఁగు లిడుచును జిడిముడి పాటింత లేంక చెప్పిన పనులున్
   వడిఁజేసి నంత మాత్రాన కొడుకగునా లంజకొడుగు గువ్వలచెన్నా!                               ।। 5 ।।

క. ఈవియ్యని పద పద్యము గోవా చదివించు కొనఁగఁ గుంభిని మీఁదన్
   ఈవిచ్చిన పద పద్యము గోవా మఱిఁ జదువుకొనఁగ గువ్వలచెన్నా!                             ।। 6 ।।

క. ఇరుగు పొరుగువా రందఱుఁ గర మబ్బుర పడుచు నవ్వఁగా వేషములన్
   మఱి మఱి మార్చిన దొరలకు గురువగునా బ్రాహ్మణుండు గువ్వలచెన్నా!                      ।। 7 ।।

క. అనుభవము లేని విభవము లను భావ్యయ కానీయాలు నార్యాను మతిన్
   గనని స్వభావము ధర్మముఁ గొనని సిరియు వ్యర్థ మెన్న గువ్వలచెన్నా!                      ।। 8 ।।

క. పదుగురికి హితవు సంపత్ప్రదమును శాస్త్రోక్తమైన పద్ధతి నడువన్
   జెదరదు సిరి హరిభక్తయుఁ గుదురునుగద మదిని నెన్న గువ్వలచెన్నా!                       ।। 9 ।।

క. వెలకాంత లెందఱైననుఁ గులకాంతకు సాటిరారు కువలయమందున్
   బలువిద్య లెన్ని నేర్చినఁ గులవిద్యకు సాటిరావు గువ్వలచెన్నా!                                ।। 10 ।।

క. కలకొలఁది ధర్మముండినఁ గలిగిన సిరి కదలకుండుఁ గాసారమునన్
   గలజలము మడువులేమిని గొలగొల గట్టు తెగిపోదె? గువ్వలచెన్నా!                             ।। 11 ।।

క. తెలిసియుఁ దెలియనివానికిఁ దెలుపంగలఁడే? మహోపదేశికుడైనన్
   బలుకంబాఱనిగాయము గొలుపంగలఁడెవడు మడ? గువ్వలచెన్నా!                             ।। 12 ।।

క. చెలియలి భాగ్యము రాజ్యంబుల నేలుచు జనుల ద్వేషమునఁ జూచుచుఁ గ
   న్నుల మత్తతఁ గొన్నాతఁడు కొలనికి గాపున్న వాఁడు గువ్వలచెన్నా!                           ।। 13 ।।

క. అపరిమిత వాహనాదిక మపూర్వముగనున్న యల్పుఁడధికుండగునా?
   విపులాంబరవాద్యంబులఁ గుపతియగునె గంగిరెద్దు? గువ్వలచెన్నా!                             ।। 14 ।।

క. పందిరి మందిరమగునా? వందిజనంబాప్తమిత్రవర్గం బగునా?
   తుందిలుఁడు సుఖముఁగనునా? గొంది నృపతిమార్గమగున? గువ్వలచెన్నా!                   ।। 15 ।।

క. మిత్రుని విపత్తునందుఁ గళత్రమును దరిద్రదశను భ్రాతలగుణమున్
   బాత్రాది విభక్తంబున గోత్రను గనుగొనఁగవలయు గువ్వలచెన్నా!                                ।। 16 ।।

క. అంగీలు పచ్చడంబులు సంగతిఁగొనుశాలుజోడు సరిగంచుల మేల్
   రంగగు దుప్పటు లన్నియు గొంగళి సరిపోలవన్న! గువ్వలచెన్నా!                              ।। 17 ।।

క. స్వాంతప్రవృత్తిఁ గార్యా నంతరమున మిత్రలక్షణంబు మద్యోహో
   గాంతరమున బంధుత్వముఁ గొంతైనంతటన చూడు గువ్వలచెన్నా!                             ।। 18 ।।

క. పురుషుండు తటస్థించిన తరుణమునం దరుణిగుణముఁ దరుణిదనంతన్
   దొరికినఁ బురుషుని గుణమును గురుబుద్ధీ! తెలియవలయు గువ్వలచెన్నా!                   ।। 19 ।।

క. కలిమిఁగల నాడె మనుజుఁడు విలసనమగు కీర్తిచేత వెలయఁగ వలెరా!
   గలిమెంత యెల్లకాలము కులగిరులా కదలకుండ? గువ్వలచెన్నా!                               ।। 20 ।।

క. బుడ్డకు వెండ్రుకలున్నన్ గడ్డము కానట్లు కార్యకరణుల సభలన్
   దొడ్డుగఁ జూతురె? తలపై గుడ్డలు బుట్టంత లున్న? గువ్వలచెన్నా!                                ।। 21 ।।

క. వనజకులులును శూద్రులు ననియెడి భేదంబు లేక యందఱు నొకరీ
   తిని గొని యాచారాదుల గుణముల సరి నుందుమంద్రు గువ్వలచెన్నా!                        ।। 22 ।।

క. కలుఁద్రావి నంజుడుం దిను ఖలుసుతుఁడు వకీలె యైన ఘనమర్యాదల్
   తెలియవు బ్రాహ్మణుఁడైనను కుపాంసనుఁ డనఁగఁదగును గువ్వలచెన్నా!                     ।। 23 ।।

క. వారిది వారిది ధనమొక కారణమున వచ్చిపడఁగఁ గన్నులుగన కె
   వ్వారినిఁ దిరస్కరించును గోరెఁడు ధర్మంబు లేక గువ్వలచెన్నా!                                 ।। 24 ।।

క. ఇలుఁగలఁడె? పరివ్రాజకుఁ డెలమింగొనునెట్లు వేశ్య? యీనివిటునెడన్
   గులగాంత విత్తమడుగునె?  కొలఁదిఁ గలదె ఱంకులాడి గువ్వలచెన్నా!                          ।। 25 ।।

క. ధన మతిగఁ గల్గి యున్నను దనయులుఁ దనయులును గల్గి తనరుచునున్నన్
   ఘనలోభియు నిఱుపేదయు గుణముల సరియగుదు రెన్న గువ్వలచెన్నా!                  ।। 26 ।।

క. చండాల కులుఁ డొసగిన తండులముల బ్రతికినట్టి ధాత్రీ శకులుల్
   నిండుతనం బెఱుఁగుదురే?  కొండికలఁ జరింత్రు గాక గువ్వలచెన్నా!                             ।। 27 ।।

క. సిరిఁగలిగినంత బంధూ త్కరములలో నెవరురారు ద్రవ్యాసూయా
   పరతాశాపరులయి పదుగురు చూచి హసింతు రంచు గువ్వలచెన్నా!                          ।। 28 ।।

క. సంపద గలిగిన మనుజుని కొంపకు బంధువులు కుప్పకుప్పలుగాఁగన్
   సొంపుగ వత్తురు పేదకుఁ గుంపటు లన నుంద్రువారె గువ్వలచెన్నా!                           ।। 29 ।।

క. నీచునకు ధనము గల్గిన వాచాలత గల్గి పరుషవాక్కు లఱచుచున్
   నీచ కృతి యగుచు మది సంకోచము లేకుండఁదిరుగు గువ్వలచెన్నా!                        ।। 30 ।।

క. అల్పునకు నెన్ని తెల్పినఁ బొల్పుగ నిల్వవవి పేడబొమ్మకు నెన్నో
   శిల్పపుఁ బనులొనరించినఁ గోల్పోక యలారుచున్నె గువ్వలచెన్నా!                           ।। 31 ।।

క. పిత్రాద్యైశ్వర్యముచేఁ బుత్రులుఁ బౌత్రులును ధర్మబుధ్ధిఁ జరింతుర్
   చిత్రగతి నడుమఁ గల్గిన గోత్రంజిత్రగతిఁ దిరుగు గువ్వలచెన్నా!                                   ।। 32 ।।

శతకములు

శతకము

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము | వేమన శతకము | సుమతీ శతకము | దాశరథీ శతకము | భాస్కర శతకము | భర్తృహరి శతకములు | నారాయణ శతకము | కృష్ణ శతకము | ఆంధ్ర నాయక శతకము | నరసింహ శతకము | రామలింగేశ శతకము | వృషాధిప శతకము | మారుతి శతకము | దేవకీనందన శతకము | గువ్వలచెన్న శతకము | కుమార శతకము | కుమారీ శతకము | వేంకటేశ శతకము | సూర్య శతకము | సర్వేశ్వర శతకము | శ్రీ (అలమేలుమంగా) వేంకటేశ్వర శతకము | ధూర్తమానవా శతకము | కుప్పుసామి శతకము | శతకము

"http://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%B2%E0%B0%9A%E0%B1%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8_%E0%B0%B6%E0%B0%A4%E0%B0%95%E0%B0%AE%E0%B1%81" నుండి వెలికితీశారు

వర్గం: శతకములు

వ్యక్తిగత పనిముట్లు

• లోనికి ప్రవేశించండి / ఖాతాని సృష్టించుకోండి

నేంస్పేసులు

• పేజీ
• చర్చ

వైవిధ్యాలు

పేజీ లింకులు

• చదువు
• సవరించు
• చరిత్రని చూడండి

చర్యలు

అన్వేషణ

మార్గదర్శకం

• మొదటి పేజీ
• సముదాయ పందిరి
• రచ్చబండ
• ఇటీవలి మార్పులు
• యాధృచ్ఛిక పేజీ
• సహాయం
• విరాళములు

ముద్రించండి/ఎగుమతి చేయండి

• ఓ పుస్తకాన్ని సృష్టించండి
• PDF క్రింద దిగుమతి చేసుకోండి
• ముద్రించుకోదగ్గ కూర్పు

పరికరాలపెట్టె

• ఇక్కడికి లంకెలున్న పుటలు
• సంబంధిత మార్పులు
• ప్రత్యేక పేజీలు
• శాశ్వత లింకు
• ఈ వ్యాసాన్ని ఉదహరించండి

• ఈ పేజీకి 12:20, 9 డిసెంబరు 2008న చివరి మార్పు జరిగినది.
• పాఠ్యం క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్/షేర్-అలైక్ లైసెన్సు క్రింద లభ్యం; అదనపు షరతులు వర్తించవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు వాడుక నియమాలను చూడండి.

• గోప్యతా విధానం
• Wikisource గురించి
• అస్వీకారములు

• 
• 

కృష్ణ శతకము: Krishna Shatakam

కృష్ణ శతకము

Wikisource నుండి

ఇక్కడికి గెంతు: పేజీకి సంబంధించిన లింకులు, అన్వేషణ

కృష్ణ శతకం గురించి:

 ఆంధ్రదేశం లో కృష్ణ శతకం ఎంతో ప్రాచుర్యం పొందింది. దీనిని నరసింహ కవి రచించాడు. 

శతకం:

శ్రీ రుక్మిణీశ కేశవ

నారద సంగీత లోల నగధర శౌరీ

ద్వారక నిలయ జనార్ధన

కారుణ్యము తోడ మమ్ము గావుము కృష్ణా||1||

నీవే తల్లివి దండ్రివి

నీవే నా తోడునీడ నీవే సఖుడౌ

నీవే గురుడవు దైవము

నీవే నా పతియు గతియు నిజముగ కృష్ణా||2||

నారాయణ పరమేశ్వర

ధారాధర నీలదేహ దానవ వైరీ

క్షీదాబ్ధిశయన యదుకుల

వీరా ననుగావు కరుణ వెలయగ కృష్ణా||3||

హరి యను రెండక్షరములు

హరియించును పాతకముల నంబుజనాభా

హరి నీ నామ మహాత్మ్యము

హరి హరి పొగడంగ వశమె హరి శ్రీకృష్ణా||4||

క్రూరాత్ముడజామీళుఁడు

నారాయణ యనుచు నాత్మనందను బిలువన్

ఏ రీతి నేలుకొంటివి

యేరీ నీసాటి వేల్పు లెందును కృష్ణా||5||

చిలుక నొక రమ఩ణి ముద్దులు

చిలుకను శ్రీరామయనుచు శ్రీపతి పేరుం

బిలిచిన మోక్షము నిచ్చితివి

వలరగ మిము దలఁచు జనులకరుదా కృష్ణా||6||

అకౄరవరద! మాధవ!

చక్రాయుధ! ఖడ్గపాణి! శార్జ్గ్ని! ముకుందా!

శక్రాది దివిజ సన్నుత!

శుక్రార్చిత! నన్ను గరుణ జూడుము కృష్ణా!||7||

నందుని ముద్దుల పట్టిని

మందరగిరిధరుని హరిని మాధవు విష్ణున్

సుందరరూపుని మునిగణ

వందితు నిను దలంతు భక్తవత్సల! కృష్ణా!||8||

ఓ కారుణ్య పయోనిధీ!

నా కాధారంబ వగుచు నయముగ బ్రోవన్

నాకేల ఇతర చింతలు

నాకాధిప వినుత! లోకనాయక కృష్ణా!||9||

వేదంబులు గననేరని

యాది పరబ్రహ్మమూర్తి యనఘ! మురారీ;

నా దిక్కు జూచి కావుము

నీ దిక్కే నమ్మినాను నిజముగ కృష్ణా!||10||

పదునాలుగు భువనంబులు

కుదురుగ నీ కుక్షి నిల్పుకుని నేర్పరివై

విదితంబుగ నా దేవకి

యుదరములో నెట్టు లొదిగి యుంటివి కృష్ణా! ||11||

అష్టమి రోహిణి ప్రొద్దున

నష్టమ గర్భమునఁ బుట్టి యా దేవకికిన్

దుష్టునిఁ గంసు వధింపవె

సృష్టి ప్రతిపాలనంబు సేయఁగ కృష్ణా! ||12||

అల్ల జగన్నాథుకు రే

పల్లియ క్రీడార్థ మయ్యెఁ బరమాత్మునకున్

గొల్ల సతి యా యశోదయుఁ

తల్లియునై చన్నుఁ గుడిపెఁ దనరగ కృష్ణా! ||13||

అందెలు గజెలు మ్రోయఁగఁ

జిందులు ద్రొక్కుచును వేడ్క చెలువారంగా

నందునిసతి యా గోపిక

ముందఱ నాడుదువు మిగుల ముఱియుచు కృష్ణా! ||14||

హరిచందనంబు మేనునఁ

గర మొప్పెడు హస్తములను గంకణరవముల్

ఉరమున రత్నము మెఱయఁగ

పరఁగితివో నీవు బాలప్రాయము కృష్ణా ||15||

పాణి తలంబున వెన్నయు

వేణీమూలంబునందు వెలయఁగఁ బింఛం

బాణీముత్యము ముక్కున

జాణువునై దాల్తు శేషశాయివి కృష్ణా! ||16||

మడుఁగుకుఁ జని కాళింగుని

పడగలపై భరతశాస్త్ర పద్ధతి వెలయం

గడు వేడుకతో నాడెడు

నడుగులు నే మదిని దాల్తు నచ్యుత! కృష్ణా! ||17||

బృందావనమున బ్రహ్మా

నందార్భకమూర్తి వేణు నాదము నీవున్

మందార మూలమున గో

విందా! పూరింతు వౌర! వేడుక కృష్ణా! ||18||

వారిజనేత్రలు యమునా

వారిని జలకంబు లాడ వచ్చిన నీవుం

జీరలు మ్రుచిలి తెచ్చితి

నేరుపురా యిదియు నీకు నీతియె కృష్ణా! ||19||

దేవేంద్రుఁ డలుకతోడను

వావిరిగా ఱాళ్లవాన వడిఁ గురియింపన్

గోవర్థనగిరి యెత్తితి

గోవుల గోపకులఁ గాచు కొరకై కృష్ణా! ||20||

అండజవాహన! విను బ్ర

హ్మాండంబుల బంతులట్ల యాడెడు నీవున్

గొండల నెత్తితి వందురు

కొండికపని గాక దొడ్డ కొండా! కృష్ణా! ||21||

అంసాలంబితకుండల!

కంసాంతక! నీవు ద్వారకాపురిలోనన్

సంసారిరీతి నుంటివి.

సంసాదిక వైరి! సత్ప్రశంసిత! కృష్ణా! ||22||

పదియాఱు వేల నూర్వురు

సుదతులు నెనమండ్రు నీకు సొంపుగ భార్యల్

విదితంబుగ బహురూపుల

వదలక భోగింతు వౌర! వసుధను కృష్ణా! ||23||

అంగన పసుపున దోవతి

కొంగున నటుకులను ముడిచి కొనివచ్చిన యా

సంగతి విని దయ నొసఁగితి

రంగుగ సంపదలు లోక రక్షక కృష్ణా! ||24||

హా వసుదేవకుమారక!

కావుము నా మానమనుచుఁ గామిని వేఁడన్

ఆ వనజాక్షికి నిచ్చితి

శ్రీవర! యక్షయ మటంచుఁ జీరలు కృష్ణా! ||25||

శుభ్ర మగు పాంచజన్యము

నభ్రంకషపగిది మ్రోవ నాహవ భూమిన్

విభ్రము లగు దనుజసుతా

గర్భంబులు పగులఁజేయు ఘనుఁడవు కృష్ణా! ||26||

జయమును విజయున కీయవె

హయముల ములుగోల మోపి యదలించి మహా

రయమున ఱొప్పవె తేరును

భయమున రిపుసేన విఱిగి పాఱగ! కృష్ణా! ||27||

దుర్జనులగు నృపసంఘము

నిర్జింపఁగ వలసి నీవు నిఖిలాధారా!

దుర్జనుల సంహరింపను

నర్జునునకుఁ బ్రేమ సారథైతివి కృష్ణా! ||28||

శక్రసుతుఁ గారుకొఱకై

చక్రముఁ జేఁబట్టి భీష్ముఁ జంపఁగఁ జను నీ

విక్రమ మేమని పొగడుదు

నక్రగ్రహ! సర్వలోక నాయక కృష్ణా! ||29||

దివిజేంద్రసుతునిఁ జంపియు

రవిసుతు రక్షించినావు రఘురాముఁడవై

దివిజేంద్ర సుతుని గాచియు

రవిసుతుఁ బరిమార్చి తౌర! రణమున కృష్ణా! ||30||

దూర్భర బాణము రాఁగా

గర్భములోనుండి యభవ! గావుమటన్నన్

నిర్భర కృప రక్షించితి

వర్భకు నభిమన్యుసుతుని నచ్యుత కృష్ణా! ||31||

గిరులందు మేరు వౌదువు

సురలందున నింద్రుఁడౌదు చుక్కలలోనన్

బరమాత్మ! చంద్రుఁడౌదువు,

నరులందున నృపతివౌదు నయముగ కృష్ణా! ||32||

చుక్కల నెన్నగ వచ్చును

గ్రక్కున భూ రేణువులను గణుతింపనగున్

జొక్కపు నీ గుణజాలము

నక్కజ మగు లెక్కబెట్ట నజునకు కృష్ణా! ||33||

కుక్షిని నఖిల జగంబులు

నిక్షేపముఁజేసి ప్రళయ నీరధి నడుమన్

రక్షక! వటపత్రముపై

దక్షతఁ బవళించినట్టి ధన్యుఁడ కృష్ణా! ||34||

విశ్వోత్పత్తికి బ్రహ్మవు

విశ్వము రక్షింపఁదలఁచి విష్ణుఁడ వనగా

విశ్వముఁ జెఱుపను హరుఁడవు

విశ్వాత్మక! నీవె యగుచు వెలయుదు కృష్ణా! ||35||

అగణిత వైభవ! కేశవ!

నగధర! వనమాలి! యాది నారాయణ! యో

భగవంతుఁడ! శ్రీమంతుఁడ!

జగదీశ్వర! శరణు శరణు శరణము కృష్ణా! ||36||

మగమీనమవై జలనిధిఁ

జగతుని సోమకుని జంపి పద్మభవునకున్

నిగమములు దెచ్చియిచ్చితి

సుగుణాకర! మమ్ముఁ గరుణఁ జూడుము! కృష్ణా! ||37||

అందఱు సురలును దనుజులు

పొందుగ క్షిరాబ్ధిఁ దరుప పొలుపున నీ వా

నందంబగు కూర్మమవై

మందరగిరి యెత్తితౌర! మాధవ కృష్ణా! ||38||

ఆదివరాహుఁడ వయి నీ

వా దనుజు హిరణ్య నేత్రు హతుఁ జేసి తగన్

మోదమున సురలు పొగడఁగ

మేదిని వడి గొడుగు నెత్తి మెరసితి కృష్ణా! ||39||

కెరలి యఱచేతఁ గంబము

నదురుగ వేయుటయు వెడలి యసురేశ్వరునిన్

ఉరమును జీరి వధించితి

నరహరి రూపావతార! నగధర కృష్ణా! ||40||

వడుగవువై మూడడుగుల

నడిగితివౌ బలిని బళిర యఖిల జగంబుల్

దొడిగితివి నీదు మేనున

గడుచిత్రము నీ చరిత్ర ఘనుఁడవు కృష్ణా! ||41||

ఇరువదొకమాఱు నృపతుల

శిరములు ఖండించితౌర! చేగొడ్డంటన్

ధరఁ గశ్యపునకు నిచ్చియు

బరఁగవె జమదగ్ని రామ భద్రుఁడ కృష్ణా! ||42||

దశకంఠుని బరిమార్చియు

గుశలముతో సీతఁదెచ్చి కొనియు నయోధ్యన్

విశదముగఁగీర్తినేలిన

దశరథ రామావతార! ధన్యుఁడ కృష్ణా! ||43||

ఘనులగు ధేనుకముష్టిక

దనుజులఁ జెండాడితౌర తగ భుజశక్తిఁ

అనఘాత్మ! రేవతీపతి

యనఁగా బలరామమూర్తి వైతివి కృష్ణా! ||44||

త్రిపురాసుర భార్యల నతి

నిపుణతతో వ్రతముచేత నిలిపితి కీర్తుల్

కృపగల రాజవు బళిరే

కపటపు బుద్ధావతార ఘనుఁడవు కృష్ణా! ||45||

వలపుల తేజీ నెక్కియు

నిలపై ధర్మంబు నిలువ హీనులఁ ద్రుంపన్

గలియుగము తుదిని వేడుక

కలికివి గానున్న లోక కర్తవు కృష్ణా! ||46||

వనజాక్ష! భక్తవత్సల

ఘనులగు త్రైమూర్తులందుఁ గరుణానిధివై

కన నీ సద్గుణజాలము

సనకాది మునీంద్రు లెన్నఁ జాలరు కృష్ణా! ||47||

అపరాథ సహస్రంబుల

నపరిమితములైన యఘము లనిశము నేనున్

గపటాత్ముఁడనై చేసితిఁ

జపలుని ననుఁగావు శేషశాయివి కృష్ణా! ||48||

నరపశువ మూడచిత్తుఁడ

దురితారంభుఁడను మిగుల దోషగుఁడను నీ

గుఱు తెఱుఁగ నెంతవాఁడను

హరి నీవే ప్రాపు దాపు నౌదువు కృష్ణా! ||49||

పరనారీ ముఖపద్మము

గురుతుఁగ గుచకుంభములను గొప్పును నడుమున్

అరయంగనె మోహింతురు

నిరతిని నిను భక్తిఁ గొల్వ నేరరు కృష్ణా! ||50||

పంచేంద్రియ మార్గంబుల

కొంచెపు బుద్ధినిఁ జరింతుకొన్ని దినంబుల్

ఇంచుక సజ్జన సంగతి

నెంచగ మిమ్మెఱిఁగినాఁడ నిప్పుడు కృష్ణా! ||51||

దుష్టుఁడ దురాచారుఁడ

దుష్ట చరిత్రుఁడను జాల దుర్బుద్ధిని నే

నిష్ట నినుఁ గొల్వనేరను

కష్టుఁడను ననుఁ గావు కావు కరుణను కృష్ణా! ||52||

కుంభీంద్ర వరద! కేశవ!

జంభాసుర వైరి దివిజ సన్నుత చరితా!

అంభోజనేత్ర! జలనిధి

గంభీరా? నన్నుగాఁవు కరుణను కృష్ణా! ||53||

దిక్కెవ్వరు ప్రహ్లాదుకు

దిక్కెవ్వరు పాండు సుతుల దీనుల కెపుడున్

దిక్కెవ్వరయ్యహల్యకు

దిక్కెవ్వరు నీవె నాకు దిక్కువు కృష్ణా! ||54||

హరి! నీవె దిక్కు నాకును

సిరితో నేతెంచే మకరి శిక్షించి దయన్

బరమేష్టి సురలు పొగడఁగఁ

గరిఁగాచినరీతి నన్నుఁ గావుము కృష్ణా! ||55||

పురుషోత్తమ! లక్ష్మీపతి!

సరసిజగర్భాదిమౌని సన్నుత చరితా!

మురభంజన! సురరంజన!

వరదుఁడ వగు నాకు భక్తవత్సల! కృష్ణా! |56||

క్రతువులు తీర్థాగమములు

వ్రతములు దానములు సేయవలెనా లక్ష్మీ

పతీ! మిముఁ దలచినవారికి

నతులిత పుణ్యములు గలుగుటరుదా? కృష్ణా! ||57||

స్తంభమున వెడలి దానవ

డింభకు రక్షించినట్టి ఠీవిని వెలయన్

అంభోజ నేత్ర! జలనిధి

గంభీరుఁడ! నన్నుఁగావు కరుణను కృష్ణా! ||58||

శతకోటిభాను తేజుఁడ!

యతులిత సద్గుణగణాఢ్య యంభుజనాభా!

రతినాథ జనక! లక్ష్మీ

సతిహిత! ననుగావు భక్తవత్సల కృష్ణా! ||59||

మందుఁడ నేదురితాత్ముఁడ

నిందల కొడిగట్టినట్టి నీచుని నన్నున్

సందేహింపక కావుము

నందుని వరపుత్ర! నిన్ను నమ్మితి కృష్ణా! ||60||

గజరాజ వరద! కేశవ!

త్రిజగత్కల్యాణమూర్తి! దేవమురారీ!

భుజగేంద్ర శయన! మాధవ

విజయాప్తుఁడ! నన్నుఁగావు వేడుక కృష్ణా! ||61||

గోపాల దొంగ మురహర

పాపాలను బాఱఁద్రోలు ప్రభుఁడవు నీవే

గోపాలమూర్తి! దయతో

నా పాలిటఁ గలిగి ప్రోవు నమ్మితి కృష్ణా! ||62||

దుర్వార చక్రధర కర!

శర్వాణీ ప్రముఖ వినుత! జగదాధారా!

నిర్వాణనాథ! మాధవ!

సర్వాత్మక! నన్ను గావు సరుగున కృష్ణా! ||63||

సుత్రామనుత! జనార్దన!

సత్రాజిత్తనయనాథ! సౌందర్యకళా

చిత్రావతార! దేవకి

పుత్రా! ననుఁగావు నీకుఁ బుణ్యము కృష్ణా! ||64||

బల మెవ్వఁడు కరిబ్రోవను

బల మెవ్వఁడు పాండుసుతుల భార్యను గావన్

బలమెవ్వఁడు రవిసుతునకు

బలమెవ్వఁడు నాకు నీవు బలమౌఁ కృష్ణా! ||65||

పరుసము సోఁకిన యినుమును

వరుసగ బంగారమైన వడుపున జిహ్వన్

హరి నీ నామము సోకిన

సురవందిత! నేను నటుల సులభుఁడ కృష్ణా! ||66||

ఒకసారి నీదు నామము

ప్రకటముగాఁ దలఁచువారి పాపప్ము లెల్లన్

వికలములై తొలఁగుటకును

సకలాత్మ యజామిళుండు సాక్షియె కృష్ణా! ||67||

హరి సర్వంబునన్ఁ గలఁడని

గరిమను దైత్యుండు పలుక గంబములోనన్

ఇరవొంద వెడలి చీల్పవె

శరణనఁ బ్రహ్లాదకుండు సాక్షియె కృష్ణా! ||68||

భద్రార్చిత పదపద్మ! సు

భద్రాగ్రజ! సర్వలోకపాలన! హరి! శ్రీ

భద్రాధిప! కేశవ! బల

భద్రానుజ! నన్నుఁబ్రోవు భయహర కృష్ణా! ||69||

ఎటువలెఁ గరిమొఱ వింటివి

యెటువలెఁ బ్రహ్లాదు కభయ మిచ్చితి కరుణన్

అటువలె నను రక్షింపుము

కటకట! నిను నమ్మినాఁడ గావుము కృష్ణా! ||70||

తటపట లేటికిఁ జేసెదు

కటకట పరమాత్మ నీవు ఘంటాకర్నున్

ఎటువలె నిపుణునిఁ జేసితి

నటువలె రక్షింపుమయ్య యచ్యుత కృష్ణా! ||71||

తురగాధ్వరంబు జేసిన

పురుషులకును వేఱె పదవి పుట్టుట యేమో

హరి! మిముఁ దలచిన వారికి

నరుదా కైవల్య పదవి యచ్యుత కృష్ణా! ||72||

ఓ భవనంధ విమోచన!

యో భరతా గ్రజ! మురారి! యోరఘు రామా!

యో భక్త కామధేనువ!

యో భవహర! నన్నుఁగావుమో హరి కృష్ణా! ||73||

ఏ తండ్రి కనక కశ్యపు

ఘాతకుఁడై యతని సుతుని గరుణను గాచెన్

బ్రీతి సురకోటి పొగడఁగ

నా తండ్రీ! నిన్ను నేను నమ్మితి కృష్ణా! ||74||

ఓ పుండరీకలోచన!

యో పురుషోత్తమ! ముకుంద! యో గోవిందా!

యో పురసంహార మిత్రుడ!

యో పుణ్యుఁడ! నన్నుఁ బ్రోవు మో హరికృష్ణా! ||75||

ఏ విభుఁడు ఘోర రణమున

రావణు వధియించి లంక రాజుగ నిలిపెన్

దీవించి యా విభీషణు,

నా విభు నేఁ దలఁతు మదిని నచ్యుత కృష్ణా! |76||

గ్రహభయదోషముఁ బొందదు

బహుపీడలు చేర వెఱచుఁ బాయును నఘముల్

ఇహపర ఫలదాయక విను,

తహతహలెక్కడివి నిన్నుఁ దలచిన కృష్ణా! ||77||

గంగ మొదలైన నదులను

మంగళముగఁ జేయునట్టి మజ్జనమునకున్

సంగతి గలిగిన ఫలములు

రంగుగ మిముఁ దలచుఁ సాటి రావుర కృష్ణా! ||78||

ఆ దండ కావనంబునఁ

గోదండముఁ దాల్చినట్టి కోమలమూర్తీ!

నాదండ కావరమ్మీ

వేదండముఁ గాచినట్టి వేల్పవు కృష్ణా! ||79|

చూపుము నీ రూపంబును

బాపవు దుష్కృతములెల్లఁ బంకజనాభా!

పాపుము నాకును దయతో

శ్రీపతి! నిను నమ్మునాఁడ సిద్ధము కృష్ణా! ||80||

నీ నామము భవహరణము

నీ నామము సర్వసౌఖ్య నివహకరంబున్

నీనామ మమృత పూర్ణము

నీ నామము నేఁ దలంతు నిత్యము కృష్ణా! ||81||

పరులను నడిగిన జనులకుఁ

గురుచ సుమీ ఇది యటంచు గు!రుతుగ నీవున్

గురుచ్ఁడవై వేడితి మును

ధ్రఁ బాదత్రయము బలిని దద్దయు కృష్ణా! ||82||

పాలను వెన్నయు మ్రుచ్చిలఁ

ఱోలను మీ తల్లి గట్ట రోషముతోడన్

లీలావినోదివైతివి

బాలుఁడవా బ్రహ్మఁగన్న ప్రభుఁడవు ఖృష్ణా! ||83||

రఘునాయక నీనామము

లఘుమతితోఁ దలఁపఁగలనె లక్ష్మీరమణా!

అఘములఁ బాపుము దయతో

రఘురాముఁడ వైన లోక రక్షక కృష్ణా! ||84||

అప్పా! యిత్తువు దయతో

నప్పాలను నతిరసంబు లనుభవశాలీ

అప్పా! ననుఁ గను్గొనవే

యప్పా! ననుఁ బ్రోవు వేంకటప్పా! కృష్ణా! ||85||

కొంచెపువాఁడని మదిలో

నుంచకుమీ వాసుదేవ! గోవింద! హరీ!

యంచితముగ నీ కరుణకుఁ

గొంచెము నధికంబు గలదె కొలతయు కృష్ణా! ||86||

వావిరి నీ భక్తులకున్

గావరమున నెగ్గు సేయు గర్వాంధులనున్

దేవ! వధించుట వింటివి

నీ వల్లను భాగ్యమయ్యె నిజముగ కృష్ణా! ||87||

అయ్యా! పంచేంద్రియములు

నుయ్యాలల నూచినట్టు లూచఁగ నేనున్

జయ్యన్ గలుచుఁచు నుంటిని

గుయ్యాలింపుము మహాత్మ గుఱుతుగ కృష్ణా! ||88||

కంటికి రెప్పవిధంబున

బంటుగదా యనుచు నన్నుఁ బాయక యెపుడున్

జంటయు నీవుండుట నే

కంటక మగు పాపములను గడచితి కృష్ణా! ||89||

యమునకు నిఁక నే వెఱువను

కమలాక్ష! జగన్నివాస! కామితఫలదా!

విమల మగు నీదు నామము

నమరఁగఁ దలఁచెను వేగ ననిశము కృష్ణా! ||90||

దండమయా! విశ్వంభర!

దండమయా! పుండరీక దళనేత్ర హరీ!

దండమయా! కరుణానిధి!

దండమయా! నీకు నెపుడు దండము కృష్ణా! ||91||

నారాయణ! లక్ష్మీపతి!

నారాయణ! వాసుదేవ! నందకుమారా!

నారాయణ! నిను నమ్మితి!

నారాయణ! నన్నుఁ బ్రోవు నగధర కృష్ణా! ||92||

తిరుమణి దురితవిదూరము

తిరుమణి సౌభాగ్యకరము త్రిజగములందున్

తిరుమణి పెట్టిన మనుజుఁడు

పరమ పవిత్రుండు భాగ్యవంతుంఁడు కృష్ణా! ||93||

శ్రీలక్ష్మీనారాయణ!

వాలాయము నిన్నుఁ దలఁతు వంద్యచరిత్రా!

ఏలుము నను నీ బంటుగఁ

జాలఁగ నిను నమ్మినాను సరసుఁడ కృష్ణా! ||94||

శ్రీధర! మాధవ! యచ్యుత!

భూధర! పురుహూత వినుత! పురుషోత్తమ! నీ

పాద యుగళంబు నెపుడు

మోదముతో నమ్మినాఁడ ముద్దుల కృష్ణా! ||95||

శిరమున రత్నకిరీటము

కరయుగమున శంఖచక్ర ఘనభూషణముల్

ఉరమున వజ్రపుఁ బతకము

సిరినాయక! యమరవినుత శ్రీహరి కృష్ణా! ||96||

అందెలఁ బాదము లందును

సుందరముగ నిల్పినావు సొంపమరంగా

సుందర! మునిజనసన్నుత!

నందుని వరపుత్ర! నిన్ను నమ్మితి కృష్ణా! ||97||

కందర్పకోటి సుందర!

మందరధర! భానుతేజ! మంజుల దేహా!

సుందర విగ్రహ! మునిగణ

వందిత, మిముఁ దలతు భక్తవత్సల కృష్ణా! ||98||

దుర్మతిని మిగుల దుష్టపుఁ

గల్మషములు జేసినట్టి కష్టుండ ననున్

నిర్మలునిఁ జేయవలె ని

ష్కర్ముఁడ నిను నమ్మినాను సతతము కృష్ణా! ||99||

అనుదినము కృష్ణశతకము

వినినఁ బఠించినను ముక్తి వేడుకఁ గలుగున్

ధనధాన్యము గోగణములు

తనయులు నభివృద్ధి బొందుఁ దద్దయ కృష్ణా! ||100||

భారద్వాజసగోత్రుఁడ

గారవమున గంగమాంబ కరుణాసుతుఁడన్

పేరు నృసింహ్వాయుఁడను

శ్రీరమయుత! నన్నుఁ గావు సృష్టిని కృష్ణా! ||101||

కృష్ణ శతకము

కృష్ణ శతకము

తెలియదు

శతకములు

శతకము

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము | వేమన శతకము | సుమతీ శతకము | దాశరథీ శతకము | భాస్కర శతకము | భర్తృహరి శతకములు | నారాయణ శతకము | కృష్ణ శతకము | ఆంధ్ర నాయక శతకము | నరసింహ శతకము | రామలింగేశ శతకము | వృషాధిప శతకము | మారుతి శతకము | దేవకీనందన శతకము | గువ్వలచెన్న శతకము | కుమార శతకము | కుమారీ శతకము | వేంకటేశ శతకము | సూర్య శతకము | సర్వేశ్వర శతకము | శ్రీ (అలమేలుమంగా) వేంకటేశ్వర శతకము | ధూర్తమానవా శతకము | కుప్పుసామి శతకము | శతకము

"http://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%95%E0%B1%83%E0%B0%B7%E0%B1%8D%E0%B0%A3_%E0%B0%B6%E0%B0%A4%E0%B0%95%E0%B0%AE%E0%B1%81_-_%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B5%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%97%E0%B0%82" నుండి వెలికితీశారు

వర్గం: శతకములు

వ్యక్తిగత పనిముట్లు

• లోనికి ప్రవేశించండి / ఖాతాని సృష్టించుకోండి

నేంస్పేసులు

• పేజీ
• చర్చ

వైవిధ్యాలు

పేజీ లింకులు

• చదువు
• సవరించు
• చరిత్రని చూడండి

చర్యలు

అన్వేషణ

మార్గదర్శకం

• మొదటి పేజీ
• సముదాయ పందిరి
• రచ్చబండ
• ఇటీవలి మార్పులు
• యాధృచ్ఛిక పేజీ
• సహాయం
• విరాళములు

ముద్రించండి/ఎగుమతి చేయండి

• ఓ పుస్తకాన్ని సృష్టించండి
• PDF క్రింద దిగుమతి చేసుకోండి
• ముద్రించుకోదగ్గ కూర్పు

పరికరాలపెట్టె

• ఇక్కడికి లంకెలున్న పుటలు
• సంబంధిత మార్పులు
• ప్రత్యేక పేజీలు
• శాశ్వత లింకు
• ఈ వ్యాసాన్ని ఉదహరించండి

• ఈ పేజీకి 12:35, 15 ఏప్రిల్ 2008న చివరి మార్పు జరిగినది.
• పాఠ్యం క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్/షేర్-అలైక్ లైసెన్సు క్రింద లభ్యం; అదనపు షరతులు వర్తించవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు వాడుక నియమాలను చూడండి.

• గోప్యతా విధానం
• Wikisource గురించి
• అస్వీకారములు

• 
• 

నారాయణ శతకము–Narayana Shatakam

నారాయణ శతకము

 

నమామి నారాయణ పాద పంకజం
వదామి నారాయణ నామనిర్మలం
భజామి నారాయణ తత్త్వమవ్యయం
కరోమి నారాయణ పూజనం సదా |శ్లో|
 
ఆలోక్య సర్వ శాస్త్రాణి
విచార్యచ పునః పునః
ఇదమేకం సునిష్పన్నం
ధ్యాయేన్నారాయణం సదా |శ్లో|

శ్రీ రమా హృదయేశ్వరా - భక్త జన చిత్త జలరుహ భాస్కరా
కారుణ్య రత్నాకరా - నీవె గతి కావవే నారాయణా || [1]

పాప కర్మములఁ జేసి - నరక కూపములఁ బడజాల నిఁకను
నీపాద భక్తి యొసఁగి - యొక్క దరిఁ జూపవే నారాయణా || [2]

దాన ధర్మములఁ జేయ-నేర, నీ దాసులను బొగడ నేర,
నా నేరములఁ దలఁపక - దయ చేసి నన్నేలు నారాయణా || [3]

ఆన యించుక లేకను - దుర్భాష లాడు నా జిహ్వ యందు,
నీ నామ చతురక్షరి - దృఢముగా నిలుప వలె నారాయణా || [4]

ఒకటి పరిశుద్ధి లేక - నా జన్మ మకట! వ్యర్థం బాయెను
అకలంక మగు మార్గముం - జూపవే సకలేశ! నారాయణా || [5]

వేగి లేచినది మొదలు - సంసార సాగరంబున నీఁదుచు
మీ గుణము నొక వేళను - దలఁపగదె మేలనుచు నారాయణా || [6]

లోక వార్తలకు మరఁగి - కర్ణముల మీకథల విన నేరను,
ఏ కరణీ భవ జలధిఁ - దుదముట్ట నీఁదెదను నారాయణా || [7]

ఇల మనుజ జన్మ మెత్తి - సుజ్ఞాన మించు కంతయు లేకను,
కలఁతఁ జెందెడు చిత్తమున్ - స్వచ్ఛంబుగాఁ జేయు నారాయణా || [8]

యెంత పాపాత్ముఁడైన - మిముఁ దలంచి కృతకృత్యుఁడౌనుఁ,
బుడమి నింత పరుసము సోఁకిన - లోహంబు హేమమౌ నారాయణా || [9]

కామాంధకారమునను - బెక్కు దుష్కర్మములఁ జేసి నేను,
నీ మఱుఁగు జొచ్చినాను - నామీఁద నెనెరుంచు నారాయణా || [10]

సమయమైనపుడు మిమ్ముఁ -దలచుటకు శక్తి గలుగునొ కలు
గదో, సమయమని తలఁతునిపుడు -నా హృదయ కమలమున నారాయణా || [11]

ఆటలన్నియు ఱంకులు -నేనాడు మాటలన్నియు బొంకులు,
పాటింప నింతకైన -నున్నదే పాపంబు నారాయణా || [12]

వావి దప్పిన వాఁడను -దుష్క్రియా వర్తనుఁడ నగుదు నేను,
బావనునిగాఁ జేయవె ననుఁ బతిత పావనుఁడ నారాయణా || [13]

దేహమే దృఢమనుచును -దెలిసి నే మోహబద్ధుఁడ నగుచును,
సాహసంబున జేసితిఁ -నేగురు ద్రోహంబు నారాయణా || [14]

 

ఎన్ని జన్మము లాయెనో -నేటి కెందెందు జన్మించినానో
నన్ను దరిఁ జేర్పఁ గదవొ -యిఁకనైన నా తండ్రి నారాయణా || [15]

 

యమ కింకరులఁ దలఁచిన -నాగుండె యావులింపుచు నున్నది
యముని బాధలు మాన్పను -మాయప్ప వైద్యుఁడవు నారాయణా || [16]

 

అరయఁ గామ క్రోధముల్ -లోభంబు మోహమద మత్సర
ములు, తఱుఁగ వెప్పుడు మనసున -నిన్నెపుడుఁ దలచెదను || [17]

 

ఆశా పిశాచి పట్టి, -వైరాగ్య వాసనలఁ జేరనీయదు
గాసి పెట్టుచు నున్నది -నేనేమి చేయుదును నారాయణా || [18]

 

తాపత్రయంబుఁ జెంది -చాలఁ బరితాప మొందెడు చిత్తము
నీ పాదములఁ జెందినఁ -జల్లనై నిలిచెదను నారాయణా || [19]

 

చింతా పరంపరలచేఁ -చిత్తంబు చీఁకాకు పడుచున్నది,
సంతోషమునఁ గూర్పవె -దివ్య ప్రసాదములు నారాయణా || [20]

 

ప్రాయమెల్లను బోయెను -నాశ లెడఁ బాయఁ జాలక యున్నవి
మాయా ప్రపంచమేల -చేసెదవి మాయయ్య నారాయణా || [21]

 

శరణుఁ జొచ్చినవాఁడను -నేఁ జేయుదురితముల నపహరించి
పరమ పద మొసఁగఁ గదవె -యిఁకనైనఁ బరమాత్మ నారాయణా || [22]

 

సంకల్పములు పుట్టినఁ -గర్మ వాసనల దృఢముగఁ జేయవు
సంకటము నొందించకే -నను సత్య సంకల్ప నారాయణా || [23]

 

ఒకవేళ నున్న బుద్ధి -యొక వేళ నుండదిఁక నేమి సేతు
విశదంబుగాఁ జేయవే -నీవు నా చిత్తమున నారాయణా || [24]

 

నెట్టుకొని సకల జీవ -కోటులను గొట్టి భక్షించినాను
పొట్ట కొఱకై నీచుల -సేవించి రట్టయితి నారాయణా || [25]

 

నేను పుట్టినది మొదలు -ఆహార నిద్రలనె జనె కాలము
పూని యెప్పుడు సేయుదు -నీపదధ్యానంబు నారాయణా || [26]

 

ప్రొద్దు వోవక యున్నను -వేసరక పొరుగిండ్లు తిరుఁగుగాని
బుద్ధిమాలిన చిత్తము -నీయందుఁ బొందదే నారాయణా || [27]

 

ఎన్ని విధములఁ జూచిన -నిత్యమును హృదయమున మిము
మఱవక యున్నంతకన్న సుఖము -వేఱొక్కటున్నదే నారాయణా || [28]

 

లాభ లోభముల విడిచి -యిహపరంబులను ఫల మాసింపక
నీ భక్తులైన వారు -ధన్యులై నెగడెదరు నారాయణా || [29]

 

ముందు నీ సృష్టి లేక -సచ్చిదానంద స్వరూపంబును
బొంది భేదము నొందక -బ్రహ్మమై యుందువఁట నారాయణా || [30]

 

కాలత్రయీ బాధ్యమై -మఱి నిరాకారమై యుండు కతనఁ
జాలఁగాఁ దత్త్వజ్ఞులు -తెలియుదురు సత్తగుట నారాయణా || [31]

 

జ్ఞాన స్వరూపమునను -నజడమై జడ పదార్థము నెల్లను
గానఁగాఁ జేయు కతనఁ -జిత్తండ్రు ఘనులు నిను నారాయణా || [32]

 

సుఖ దుఃఖముల రెంటికి -వేఱగుచు సుఖ రూపమైన కతన
నఖిల వేదాంత విదులు -ఆనందమండ్రు నిను నారాయణా || [33]

 

గుణ మొకటియైన లేని -నీయందు గుణమయంబైన మాయ
గణుతింపఁ గను పట్టెడు -దర్పణము కైవడిని నారాయణా || [34]

 

అందుఁ బ్రతిబింబించిన -చిత్సదానంద సముదాయమెల్లఁ
జెందు నీశ్వర భావము -త్రిగుణ సం శ్లిష్టమయి నారాయణా ||[35]

 

సత్వంబు రజము తమము -నను మూఁడు సంజ్ఞలను గ్రమము
తోడఁ దత్త్వజ్ఞులేర్పరింపఁ -సద్గుణ త్రయములను నారాయణా || [36]

 

ప్రకృతి నీయందు లీనమై -యుండి స్మృతిని జెందిన వేళను
సకల ప్రపంచ మిటులఁ -గనుపట్టె నకళంక నారాయణా || [37]

 

మీరు సంకల్పించిన -యిష్టప్రకారమును జెందు మాయ
యారూఢి వివరించెద -నవ్విధం బొప్పంగ నారాయణా || [38]

 

పంచభూతములు మనసు -బుద్ధియును బ్రకటహంకారము
లును, నెంచంగ నిట్టిమాయ -యిదిగా ప్రపంచంబు నారాయణా || [39]

 

భూతపంచక తత్త్వ సం -ఘాతమునఁ బుట్టె నంతఃకరణము
ఖ్యాతిగా నందుఁ దోఁచి -చిత్తు జీవాత్మాయె నారాయణా || [40]

 

వెస మనో బుద్ధి చిత్తా -హంకార వృత్తు లంతఃకరణము
ప్రచురింప నవి నాలుగు -తత్త్వ రూపములాయె నారాయణా || [41]

 

భౌతిక రజోగుణములును -నేకమై ప్రాణంబు పుట్టించెను
వాద భేదములచేతఁ -బంచ పాపములాయె నారాయణా || [42]

 

అలరు ప్రాణ మపానము -వ్యానంబుదానము సమానంబులు
తలఁప నీ సంజ్ఞలమరి -వాయుతత్త్వము లొప్పు నారాయణా || [43]

 

ప్రత్యేక భూత సత్త్వగుణములన -బరఁగి బుద్ధీంద్రియములు
సత్త్వమున జనియించెను -దత్త్వ ప్రపంచముగ నారాయణా || [44]

 

చెవులు చర్మముఁ గన్నులు -జిహ్వ నాసికయుఁ బేరుల చేతను
దగిలి బుద్ధీంద్రియముల -విషయ సంతతిఁ దెలియు నారాయణా || [45]

 

భౌతిక తమోగుణమున -విషయములు తఱుచుగాఁ జనియిం
చెను, శబ్ద స్పర్శ రూప -రస గంధ నామములు నారాయణా || [46]

 

తాదృశ రజోగుణమున -జనియించె నరక కర్మేంద్రియములు
ఐదు తత్త్వమ్ము లగుచును -గర్మ నిష్ఠాదులకు నారాయణా || [47]

 

వాక్పాణిపాదపాయూ -పస్థలను వాని పేళ్ళమరుచుండుఁ
బ్క్వహృదయులకుఁ దెలియు -నీవిధము పరమాత్మ నారాయణా || [48]

 

పలుకు పనులును నడుపును -మలమూత్రములు విడుచుటీ య
యిదును వెలయఁ గర్మేంద్రియముల -విషయములు నళినాక్ష నారాయణా || [49]

 

పరఁగఁ జంద్రుండు బ్రహ్మ -క్షేత్రజ్ఞుఁ డరువొందు రుద్రుఁ
డచటి, పరమానసాదులకును -నధిపతులు వివరింప నారాయణా || [50]

 

అరయ దిక్కున వాయువు -సూర్యుఁడును, వరుణుండు, నశ్విను
లును, బరఁగ శ్రోత్రాదులకును -నధిపతులు పరికింప నారాయణా || [51]

 

అనలుఁ, డింద్రుఁడు, విష్ణువు -మృత్యువును, నల ప్రజాపతియుఁ
గూడి, యొనరఁగా నాడులకును -నధిపతులు పరికింప నారాయణా || [52]

 

పంచీకృతంబాయెను -భూతపంచకము, ప్రబలించి సృష్టి
పంచీకృతముచేతను -స్థూల రూపము లాయె నారాయణా || [53]

 

పది యింద్రియముల మనసు -బుద్ధియును, బ్రాణంబులైదు
గూడి, పదియేడు తత్త్వములను -సూక్ష్మరూపములాయె నారాయణా || [54]

 

స్థూలసూక్ష్మములు రెండు -కలుగుటకు మూలమగు నజ్ఞాన
ము, లీల కారణ మాయెను -జీవులకు నాలోన నారాయణా || [55]

 

ఈరెండు దేహములకు -విశ్వంబు నెల్లఁ బ్రకటనంబాయెను
నామ రూపముల చేత -లోకైక నాయకుఁడ నారాయణా || [56]

 

కొన్ని మాయనుఁ బుట్టును -గ్రుడ్లతోఁ గొన్ని తనువులు పుట్టు
ను, గొన్ని ధరణిని బుట్టును -జెమటలను గొన్ని హరి నారాయణా || [57]

 

ఈ చతుర్విధ భూతములందుఁ -గడు హెచ్చు మానవ జన్మము
నీచమని చూడరాదు -తథ్యమే నిర్ణయము నారాయణా || [58]

 

ఈ జన్మమందెకాని -ముక్తి మఱి యేజన్మమందు లేదు
చేసేతఁ దను దెలియక -మానవుఁడు చెడిపోవు నారాయణా || [59]

 

చేతనాచేతనములు -పుట్టుచును రోఁతలకు లోనగుచును
నాతంక పడుచుండును -గర్మములఁ జేతఁనుడు నారాయణా || [60]

 

సకలయోనులఁ బుట్టుచుఁ -బలుమాఱు స్వర్గ నరకములఁ బడు
చు, నొకట నూఱట గానక -పరితాప మొందితిని నారాయణా || [61]

 

వెలయ నెనుబదినాలుగు -లక్ష యోనులయందుఁ బుట్టిగిట్టి
యలసి మూర్ఛలఁ జెందుచు -బహుదుఃఖముల చేత నారాయణా || [62]

 

క్రమముతో మనుజగర్భ -మునఁ బడుచుఁ గర్మవశగతుఁడగు
చును, నమితముగ నచ్చోటను -గర్భనరకమునఁ బడు నారాయణా || [63]

 

ఈశ్వరాజ్ఞను బుట్టిన -తెలివిచే హృదయమునఁ దలపోయుచు
విశ్వమునఁ దను బొందిన -పాటెల్ల వేర్వేఱు నారాయణా || [64]

 

చాలు చీ! యిక జన్మము -నిఁకఁ బుట్టుఁ జాలు, శ్రీహరి భజించి
మేలు చెందెద ననుచును -జింతించు నాలోన నారాయణా || [65]

 

ప్రసవకాలమునఁ దల్లి -గర్భమునఁ బాదుకొని నిలువలేక
వసుధపయి నూడిపడినఁ -దెలివిచే వాపోవు నారాయణా || [66]

 

చనుఁబాలు గుడిచి ప్రాణ -ధారణను నిఁక మూత్ర మలము
లోను, మునిఁగితేలుచునుండును, దుర్గంధమున నారాయణా || [67]

 

బాలత్వమున బిత్తరై -నలుగడలఁ బాఱాడు సిగ్గులేక
పాలుపడి యౌవనమునఁ -విషయానుభవమొందు నారాయణా || [68]

 

ముదిమి వచ్చిన వెనుకను -సంసారమోహంబు మానకుండఁ
దుదనేఁగుఁ గర్మగతులఁ -బొందుటకు ముదమేమి నారాయణా || [69]

 

అజ్ఞాన లక్షణమ్ము -లిటువంటివని విచారించి నరుఁడు
సుజ్ఞానమునకుఁ -దగిన మార్గంబు చూడవలె నారాయణా || [70]

 

వేదాంత వేదియైన -సద్గురుని పాదపద్మములు చెంది
యాదయానిధి కరుణచే -సద్బోధ మందవలె నారాయణా || [71]

 

ఏ విద్యకైన గురువు -లేకున్న నావిద్య పట్టుపడదు
కావునను నభ్యాసము -గురుశిక్ష కావలెను నారాయణా || [72]

 

గురుముఖంబైన విద్య -నెన్నికై కొనిన భావజ్ఞానము
చిరతరాధ్యాత్మ విద్య -నభ్యసింపఁగ లేడు నారాయణా || [73]

 

అనపేక్షకుఁడు సదయుఁడు -వేదాంతనిపుణుఁడయ్యాచార్యు
డు దొరుకుటపురూపమపుడు -గుఱుతైన గుఱి యొప్పు నారాయణా || [74]

 

అట్టిసద్గురుని వెదకి -దర్శించి యా మహాత్ముని పదములు
పట్టి కృతకృత్యుఁడౌను -సాధకుఁడు గట్టిగా నారాయణా || [75]

 

మొగి సాధనములు నాల్గు -గలనరుఁడు ముఖ్యాధికారి యగును
దగిన యుపదేశమునకు -యోగసాధకులలో నారాయణా || [76]

 

ఇది నిత్య మిదియనిత్యం -బనుచుఁ దన మది వివేకించుటొ
కటి, యెదను నిహపర సుఖములు -కోరనిది యిదియొకటి || [77]

 

ముదముతో శమదమాది -షట్క సంపద గలిగి యుండుటొ
కటి, విదితముగ ముక్తిఁ బొందఁ -గాంక్షించు టదియొకటి || [78]

 

ఈనాల్గు సాధనముల -నధికారియై నిజాచార్యుఁ జేరి
నానా ప్రకారములను -శుశ్రూష నడుపవలె నారాయణా || [79]

 

ఉల్లమునఁ గాపట్యము -లవ మైన నుండ నీయక సతతము
తల్లి దండ్రియుఁ దైవము -గురువనుచుఁ దలఁపవలె నారాయణా || [80]

 

తనువు, ధనమును, సంపద -గురుని సొమ్మని సమర్పణము
చేసి, వెలసి తత్పరతంత్రుఁడై -నిత్యమును మెలఁగవలె నారాయణా || [81]

 

ఏనిష్ఠ గురునిష్ఠకు -దీటుగాదీ ప్రపంచంబునందు
మానసము దృఢము చేసి -యలరవలె మౌనియై నారాయణా || [82]

 

ఇట్టి శిష్యుని పాత్రత -వీక్షించి హృదయమునఁ గారుణ్యము
నెట్టుకొని బ్రహ్మవిద్య -గురుఁడొసఁగు నెయ్యముగ నారాయణా || [83]

 

బ్రహ్మంబు గలుఁగఁగానె -యేతత్ప్రపంచంబు గలిగి యుండు
బ్రహ్మంబు లేకున్నను -లేదీ ప్రపంచంబు నారాయణా || [84]

 

ఈ విధంబున సూక్తుల -బ్రహ్మ సద్భావంబు గలుగఁ జేసి
భావ గోచరము చేయుఁ -జిత్స్వరూపములెల్ల నారాయణా || [85]

 

ఆ బ్రహ్మమందె పుట్టు -విశ్వంబు నాబ్రహ్మమందె యుండు
నా బ్రహ్మమందె యణఁగు -నదె చూడు మని చూపు నారాయణా || [86]

 

అది సచ్చిదానందము -అది శుద్ధ మది బద్ధ మది యుక్తము
అది సత్య మది నిత్యము -అది విమలమని తెలుపు నారాయణా || [87]

 

అదె బ్రహ్మ మదె విష్ణువు -అదె రుద్రుఁ డదియె సర్వేశ్వరుండు
అది పరంజ్యోతి యనుచు -బోధించు విదితముగ నారాయణా || [88]

 

భావింప వశముగాదు -ఇట్టిదని పలుక శక్యంబుగాదు
భావంబు నిలుపుచోట -నసి తాను బరమౌను నారాయణా || [89]

 

అది మాయతోఁ గూడఁగ -శివుఁడాయె, నదియె విద్యను గూ
డఁగ విదితముగా జీవుఁడాయె -నని తెలుపు వేర్వేఱ నారాయణా || [90]

 

శివుఁడు కారణ శరీరి -కార్యంబు జీవుఁడా లక్షణములు
ద్వివిధముగఁ దెలియు ననుచు -బోధించు వివరముగ నారాయణా || [91]

 

అరయ నిరువది నాలుగు -తత్త్వంబులై యుండు నందమ
గుచుఁ గరతలామలకముగను -బోధించుఁ బ్రకటముగ నారాయణా || [92]

 

కారణము కార్యమగుచు -వ్యవహార కారణాఖ్యత నుండును
నారూఢి బ్రహ్మాండము -పిండాండ మని తెలుపు నారాయణా || [93]

 

ఐదు భూతములు, నింద్రి-యములు పది, యంతరంగములు
నాల్గు, ఐదు విషయములు తత్త్వ -సంఘాతమని తెలుపు నారాయణా || [94]

 

స్థూల సూక్ష్మాకృతులును -గారణముతో మూడు తెఱఁగులకు
ను, నీలమగు నందు నమరు -నని తెలుపు లాలించి నారాయణా || [95]

 

వెలసి పంచీకృతములు -నగు భూతములకుఁ బుట్టినది తను
వు, స్థూలంబు నది యనుచును -బోధించు దయతోడ నారాయణా || [96]

 

ఐదు నయిదింద్రియములు -ప్రాణంబు లయిదు, మనసును బు
ద్ధియుఁ, బాదుకొని సూక్ష్మ మందు -బోధించుఁ బ్రకటముగ నారాయణా || [97]

 

గాఢమగు నజ్ఞానము -ఈరీతిఁ గారణ శరీర మగును
మూఢులకు వశముగాదు -తెలియ విను మోదమున నారాయణా || [98]

 

ఈమూఁడు తనువులందు -దా నుండి ఈతనువు తాననుచును
వ్యామోహ పడుచుండు(ను) -జీవుండు వరుసతో నారాయణా || [99]

 

కలలేక నిద్రించును -కలఁగాంచి కడు మేలుగోరు చుండును
గలకాల మీ జీవుఁడు -త్రివిధములఁ గలసియును నారాయణా || [100]

 

ప్రాజ్ఞతైజస విశ్వులు -తానె, ఈపర్యాయముగ జీవుఁడు
ప్రజ్ఞగోల్పడ పొందును -సంసార బంధంబు నారాయణా || [101]

 

మూఁడవస్థలకు సాక్షి -యైనట్టి మూలంబు తాఁ దెలిసినఁ
జూడుమని సన్మార్గము -తేటగాఁ జూపుచును నారాయణా || [102]

 

నీవు దేహంబు గావు -ప్రాణంబు నీవుగావింద్రియములు
నీవుగాదని తెలుపును -వేదాంత నిలయమున నారాయణా || [103]

 

అనల తప్తంబు గాదు -జలమునను మునిఁగి తడిఁ జెందఁబో
దు, అనిలశుల్కంబుగాదు -నిరుపమం బని తెలుపు నారాయణా || [104]

 

కామహంకార మిపుడు -చిత్తంబుగా వీవు బుద్ధి నీవు
కావు మనసులు సత్యము -సాక్షివగు గట్టిగా నారాయణా || [105]

 

దేహధర్మములు నీకుఁ -దోఁచు టంతేగాని నిత్యముగను
మోహంబు మానుమనుచు -బోధించు ముఖ్యముగ నారాయణా || [106]

 

ఎన్ని దేహములు చెడిన -నీవు నేక స్వరూపుండ వగుచు
జెన్నలరి యుందు విలను -దత్త్వ ప్రసిద్ధముగ నారాయణా || [107]

 

అన్ని వేదాంత వాక్య -ములలో మహావాక్యములు నాలుగు
నిన్ను నీశ్వరునిగాను -వర్ణించు నిక్కముగ నారాయణా || [108]

 

ఉభయ దృశ్యోపాధులు, కడఁద్రోసిపోక యయ్యాత్మ మిగుల
నభయముగ నిటులెప్పుడు -చింతింపు మని తెలుపు నారాయణా || [109]

 

జీవ శివ తారతంయ -మున నైక్య సిద్ధి కానేర దనుచు
భావ సంశయము దీర్పు -కార్యార్థ పటిమచే నారాయణా || [110]

 

నిర్వికారుఁడవు నీవు -నీ యందె నిజమైన చందమునను
బర్వుఁ బ్రకృతి వికారము -లని తెలుపు ప్రౌఢిచే నారాయణా || [111]

 

సద్గురుం డీరీతిగా -బోధించు సరళితో వాక్యార్థము
హృద్గతముఁ జేసియుండి -జగతి జీవింపుదును నారాయణా || [112]

 

అని చింతనము జేయుచుఁ -జిత్తమునఁ దనివిఁ జెందుచు నెప్పు
డు, కనుదమ్ములను ముడుచుచు -ధ్యానంబుగాఁ జేయు నారాయణా || [113]

 

అపగతాఘ కృత్యుఁడై -ఈరీతి నభ్యాస మొనరించుచు
నపరోక్ష సిద్ధి నొందు -బ్రహ్మంబు తానగుచు నారాయణా || [114]

 

కందళిత హృదయుఁడగుచు -సచ్చిదానంద స్వరూపుఁడగు
చు, సందర్శితాత్ముఁడగుచు -నుండు నవికారతను నారాయణా || [115]

 

అవ్యయానంద పూజ్య -రాజ్య సింహాసనాసీనుఁడగుచు
భవ్యాత్ముఁడై వెలసెను -బూజ్య సంభావ్యుఁడై నారాయణా || [116]

 

నీవు సకలంబుగాని -యున్నదే నీకన్న వేఱొక్కటి
జీవుఁడని వర్ణించుట -వ్యవహార సిద్ధికిని నారాయణా || [117]

 

చిలుక పలుకులు పలికితి -నాకేమి తెలియుఁ దత్త్వ రహస్య
ము, వలదు నను నేరమెంచ -సాధులకు నళినాక్ష నారాయణా || [118]

 

శరణు భక్తార్తిహారి -గురురూప శరణు సజ్జన రక్షక
శరణు దురితౌఘనాశ -శరణిపుడు కరుణించు నారాయణా || [119]

శతకములు

శతకము

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము | వేమన శతకము | సుమతీ శతకము | దాశరథీ శతకము | భాస్కర శతకము | భర్తృహరి శతకములు | నారాయణ శతకము | కృష్ణ శతకము | ఆంధ్ర నాయక శతకము | నరసింహ శతకము | రామలింగేశ శతకము | వృషాధిప శతకము | మారుతి శతకము | దేవకీనందన శతకము | గువ్వలచెన్న శతకము | కుమార శతకము | కుమారీ శతకము | వేంకటేశ శతకము | సూర్య శతకము | సర్వేశ్వర శతకము | శ్రీ (అలమేలుమంగా) వేంకటేశ్వర శతకము | ధూర్తమానవా శతకము | కుప్పుసామి శతకము | శతకము

"http://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A3_%E0%B0%B6%E0%B0%A4%E0%B0%95%E0%B0%AE%E0%B1%81" నుండి వెలికితీశారు

వర్గం: శతకములు

వ్యక్తిగత పనిముట్లు

• లోనికి ప్రవేశించండి / ఖాతాని సృష్టించుకోండి

నేంస్పేసులు

• పేజీ
• చర్చ

వైవిధ్యాలు

పేజీ లింకులు

• చదువు
• సవరించు
• చరిత్రని చూడండి

చర్యలు

అన్వేషణ

మార్గదర్శకం

• మొదటి పేజీ
• సముదాయ పందిరి
• రచ్చబండ
• ఇటీవలి మార్పులు
• యాధృచ్ఛిక పేజీ
• సహాయం
• విరాళములు

ముద్రించండి/ఎగుమతి చేయండి

• ఓ పుస్తకాన్ని సృష్టించండి
• PDF క్రింద దిగుమతి చేసుకోండి
• ముద్రించుకోదగ్గ కూర్పు

పరికరాలపెట్టె

• ఇక్కడికి లంకెలున్న పుటలు
• సంబంధిత మార్పులు
• ప్రత్యేక పేజీలు
• శాశ్వత లింకు
• ఈ వ్యాసాన్ని ఉదహరించండి

• ఈ పేజీకి 04:14, 1 ఆగష్టు 2007న చివరి మార్పు జరిగినది.
• పాఠ్యం క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్/షేర్-అలైక్ లైసెన్సు క్రింద లభ్యం; అదనపు షరతులు వర్తించవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు వాడుక నియమాలను చూడండి.

• గోప్యతా విధానం
• Wikisource గురించి
• అస్వీకారములు

• 
• 

భర్తృహరి వైరాగ్య శతకము–Barthuhari Vairagya Shatakam

వైరాగ్య శతకము

 

విషయ సూచిక

[దాచు]

• 1 తృష్ణాదూషణము
• 2 విషయపరిత్యాగ విడంబనము
• 3 యాచ్ఞాదైన్య దూషణము
• 4 భోగాస్థైర్య వర్ణనము
• 5 కాలమహిమానువర్ణనము
• 6 యతినృపతి సంవాదము
• 7 మనస్సంబోధన నియమనము
• 8 నిత్యానిత్య వస్తువిచారము
• 9 శివార్చనము
• 10 అవధూతచర్య
• 11 ‘

[మార్చు] తృష్ణాదూషణము

చూడోత్తంసిత చారు చంద్రకలికా చంచచ్ఛిఖా భాస్వరో
లీలా దగ్ధ విలోల కామ శలభః శ్రేయో దశాగ్రే స్ఫురన్‌ ।
అంతః స్ఫూర్జదపార మోహ తిమిర ప్రాగ్భారముచ్చాటయన్‌
శ్చేతః సద్మని యోగినాం విజయతే జ్ఞాన ప్రదీపో హరః ॥ 1
భ్రాంతం దేశమనేక దుర్గ విషమం ప్రాప్తం న కించిత్ఫలం
త్యక్వ్తా జాతి కులాభిమానముచితం సేవా కృతా నిష్ఫలా ।
భుక్తం మాన వివర్జితం పర గృహేష్వాశంకయా కాకవత్‌
తృష్ణే జృంభసి పాప కర్మ పిశునే నాద్యాపి సంతుష్యసి ॥ 2
ఉత్ఖాతం నిధి శంకయా క్షితి తలం ధ్మాతా గిరేర్ధాతవో
నిస్తీర్ణః సరితాం పతిర్నృపతయో యత్నేన సంతోషితాః ।
మంత్రారాధన తత్పరేణ మనసా నీతాః శ్మశానే నిశాః
ప్రాప్తః కాణ వరాటకో-పి న మయా తృష్ణే! సకామా భవ ॥ 3
ఖలాలాపాః సోఢాః కథమపి తదారాధన పరై
ర్నిగృహ్యాంతర్బాష్పం హసితమపి శూన్యేన మనసా ।
కృతో విత్త స్తంభప్రతిహత ధియామంజలిరపి
త్వమాశే! మోఫూశే! కి మపర మతో నర్తయసి మామ్‌ ॥ 4
అమీషాం ప్రాణానాం తులిత బిసినీ పత్ర పయసాం
కృతే కిం నాస్మాభిర్విగళిత వివేకైర్వ్యవసితమ్‌ ।
యదాఢ్యానామగ్రే ద్రవిణ మద నిఃసంజ్ఞ మనసాం
కృతం వీతవ్రీడై ర్నిజగుణ కథా పాతకమపి ॥ 5
క్షాంతం న క్షమయా గృహోచిత సుఖం త్యక్తం న సంతోషతః
సోఢో దుఃసహ శీత తాప పవన క్లేశో న తప్తం తపః ।
ధ్యాతం విత్తమహర్నిశం నియమితప్రాణైర్న శంభోః పదం
తత్తత్కర్మ కృతం యదేవ మునిభిస్తైస్తైః ఫలైర్వంచితాః ॥ 6
భోగా న భుక్తా వయమేవ భుక్తా స్తపో న తప్తం వయమేవ తప్తాః ।
కాలో న యాతో వయమేవ యాతా స్తృష్ణా న జీర్ణా వయమేవ జీర్ణాః ॥ 7
వలిభిర్ముఖమాక్రాంతం పలితేనాంకితం శిరః ।
గాత్రాణి శిథిలాయంతే తృష్ణైకా తరుణాయతే ॥ 8
నివృత్తా భోగేచ్ఛా పురుష బహు మానో-పి గళితః
సమానాః స్వర్యాతాః సపది సుహృదో జీవిత సమాః ।
శనైర్యష్య్టుత్థానం ఘన తిమిర రుద్ధే చ నయనే
అహో దృష్టః కాయస్తదపి మరణాపాయ చకితః ॥ 9
ఆశా నామ నదీ మనోరథ జలా తృష్ణా తరంగాకులా
రాగ గ్రాహవతీ వితర్క విహగా ధైర్య ద్రుమ ధ్వంసినీ ।
మోహావర్త సుదుస్తరాతిగహనా ప్రోత్తుంగ చింతా తటీ
తస్యాః పారగతా విశుద్ధమనసో నందంతి యోగీశ్వరాః ॥ 10

[మార్చు] విషయపరిత్యాగ విడంబనము

న సంసారోత్పన్నం చరితమనుపశ్యామి కుశలం
విపాకః పుణ్యానాం జనయతి భయం మే విమృశతః ।
మహద్భిః పుణ్యౌఘైశ్చిర పరిగృహీతాశ్చ విషయాః
మహాంతో జాయంతే వ్యసనమివ దాతుం విషయిణామ్‌ ॥ 11
అవశ్యం యాతారశ్చిరతరముషిత్వా-పి విషయా
వియోగే కో భేదస్య్తజతి స జనో యత్స్వయమమూన్‌ ।
వ్రజంతః స్వాతంత్య్రాదతుల పరితాపాయ మనసః
స్వయం త్యక్తా హ్యేతే శమ సుఖమనంతం విదధతి ॥ 12
బ్రహ్మజ్ఞాన వివేకినో-మలధియః కుర్వంత్యహో దుష్కరం
యన్ముంచంత్యుపభోగ భాంజ్యపి ధనాన్యేకాంతతో నిఃస్పృహాః ।
సంప్రాప్తాని పురా న సంప్రతి న చ ప్రాప్తౌ దృఢ ప్రత్యయాన్‌
వాంఛా మాత్ర పరిగ్రహాణ్యపి పరం త్యక్తుం న శక్తా వయమ్‌ ॥ 13
ధన్యానాం గిరి కందరేషు వసతాం జ్యోతిః పరం ధ్యాయతా
మానందాశ్రు జలం పిబంతి శకునా నిఃశంకమంకేశయాః ।
అస్మాకం తు మనోరథోపరచిత ప్రాసాద వాపీ తట
క్రీడా కానన కేళి కౌతుక జుషా మాయుఃపరం క్షీయతే ॥ 14
భిక్షా-శనం తదపి నీరసమేక వారం
శయ్యా చ భూః పరిజనో నిజదేహమాత్రమ్‌ ।
వస్త్రం విశీర్ణ శతఖండమయీ చ కంథా
హా హా తథా-పి విషయా న జహాతి చేతః ॥ 15
స్తనౌ మాంసగ్రంథీ కనక కలశావిత్యుపమితౌ
ముఖం శ్లేష్మాగారం తదపి చ శశాంకేన తులితమ్‌ ।
స్రవన్మూత్ర క్లిన్నం కరివర శిరఃస్పర్ధి జఘనం
ముహుర్నింద్యం రూపం కవిజన విశేషై ర్గురుకృతమ్‌ ॥ 16
ఏకో రాగిషు రాజతే ప్రియతమా దేహార్ధధారీ హరో
నీరాగేషు జనో విముక్త లలనాసంగో న యస్మాత్పరః ।
దుర్వార స్మర బాణ పన్నగ విష వ్యావిద్ధ ముగ్ధో జనః
శేషః కామ విడంబితాన్న విషయాన్భోక్తుం న మోక్తుం క్షమః ॥ 17
అజానందాహాత్మ్యం పతతు శలభో దీపదహనే
స మీనో-ప్యజ్ఞానాద్బడిశ యుతమశ్నాతు పిశితమ్‌ ।
విజానంతో-ప్యేతే వయమిహ విపజ్జాలజటిలాన్‌
న ముంచామః కామా నహహ గహనో మోహ మహిమా ॥ 18
తృషా శుష్యత్యాస్యే పిబతి సలిలం శీత మధురం
క్షుధార్తః శాల్యన్నం కబళయతి మాంసాది కలితమ్‌ ।
ప్రదీప్తే కామాగ్నౌ సుదృఢతరమాలింగతి వధూం
ప్రతీకారం వ్యాధేః సుఖమితి విపర్యస్యతి జనః ॥ 19
తుంగం వేశ్మ సుతాః సతామభిమతాః సంఖ్యాతిగాః సంపదః
కల్యాణీ దయితా వయశ్చ నవమిత్యజ్ఞాన మూఢో జనః ।
మత్వా విశ్వమనశ్వరం నివిశతే సంసార కారాగృహే
సందృశ్య క్షణ భంగురం తదఖిలం ధన్యస్తు సన్న్యస్యతి ॥ 20

[మార్చు] యాచ్ఞాదైన్య దూషణము

దీనా దీన ముఖైః సదైవ శిశుకైరాకృష్ట జీర్ణాంబరా
క్రోశద్భిః క్షుధితైర్నిరన్న విధురా దృశ్యా న చేద్గేహినీ ।
యాచ్ఞాభంగ భయేన గద్గద గళ త్రుట్యద్విలీనాక్షరం
కో దేహీతి వదేత్స్వ దగ్ధ జఠరస్యార్థే మనస్వీ పుమాన్‌ ॥ 21
అభిమత మహామాన గ్రంథి ప్రభేద పటీయసీ
గురుతర గుణ గ్రామాంభోజ స్ఫుటోజ్వ్జల చంద్రికా ।
విపుల విలసల్లజ్జావల్లీ వితాన కుఠారికా
జఠర పిఠరీ దుష్పూరేయం కరోతి విడంబనమ్‌ ॥ 22
పుణ్యే గ్రామే వనే వా మహతి సిత పటచ్ఛన్న పాలీ కపాలీ
మాదాయ న్యాయ గర్భ ద్విజ హుత హుత భుగ్ధూమ ధూమ్రోపకంఠే ।
ద్వారం ద్వారం ప్రవిష్టో వరముదర దరీ పూరణాయ క్షుధార్తో
మానీ ప్రాణైః సనాథో న పునరనుదినం తుల్య కుల్యేషు దీనః ॥ 23
గంగా తరంగ హిమ శీకర శీతలాని
విద్యాధరాధ్యుషిత చారు శిలా తలాని ।
స్థానాని కిం హిమవతః ప్రళయం గతాని
యత్సావమాన పర పిండ రతా మనుష్యాః ॥ 24
కిం కందాః కందరేభ్యః ప్రళయముపగతా నిర్ఝరా వా గిరిభ్యః
ప్రధ్వస్తా వా తరుభ్యః సరసఫలభృతో వల్కలిన్యశ్చ శాఖాః ।
వీక్ష్యంతే యన్ముఖాని ప్రసభమపగత ప్రశ్రయాణాం ఖలానాం
దుఃఖాప్త స్వల్ప విత్త స్మయ పవన వశానర్తిత భ్రూ లతాని ॥ 25
పుణ్యైర్మూలఫలై స్తథా ప్రణయినీం వృత్తిం కురుష్వాధునా
భూశయ్యాం నవపల్లవై రకృపణైరుత్తిష్ఠ యావో వనమ్‌ ।
క్షుద్రాణా మవివేకమూఢ మనసాం యత్రేశ్వరాణాం సదా
విత్త వ్యాధి వికార విహ్వల గిరాం నామాపి న శ్రూయతే ॥ 26
ఫలం స్వేచ్ఛా లభ్యం ప్రతివనమఖేదం క్షితిరుహాం
పయః స్థానే స్థానే శిశిర మధురం పుణ్య సరితామ్‌ ।
మృదుస్పర్శా శయ్యా సులలిత లతాపల్లవమయీ
సహంతే సంతాపం తదపి ధనినాం ద్వారి కృపణాః ॥ 27
యే వర్తంతే ధనపతిపురః ప్రార్థనా దుఃఖభాజో
యే చాల్పత్వం దధతి విషయాక్షేప పర్యాప్త బుద్ధేః ।
తేషామంతః స్ఫురిత హసితం వాసరాణాం స్మరేయం
ధ్యాన చ్ఛేదే శిఖరి కుహర గ్రావ శయ్యా నిషణ్ణః ॥ 28
యే సంతోష నిరంతర ప్రముదితా స్తేషాం న భిన్నా ముదో
యే త్వన్యే ధన లుబ్ధ సంకులధియ స్తేషాం న తృష్ణా హతా ।
ఇత్థం కస్య కృతే కృతః స విధినా తాదృక్పదం సంపదాం
స్వాత్మన్యేవ సమాప్త హేమ మహిమా మేరుర్న మే రోచతే ॥ 29
భిక్షాహార మదైన్య మప్రతిసుఖం భీతిచ్ఛిదం సర్వతో
దుర్మాత్సర్య మదాభిమాన మథనం దుఃఖౌఘ విధ్వంసనమ్‌ ।
సర్వత్రాన్వహ మప్రయత్నసులభం సాధు ప్రియం పావనం
శంభోః సత్రమవార్య మక్షయనిధిం శంసంతి యోగీశ్వరాః ॥ 30

[మార్చు] భోగాస్థైర్య వర్ణనము

భోగే రోగభయం కులే చ్యుతిభయం విత్తే నృపాలాద్భయం
మానే ధైన్యభయం బలే రిపుభయం రూపే జరాయా భయమ్‌ ।
శాస్త్రే వాదిభయం గుణే ఖలభయం కాయే కృతాంతాద్భయం
సర్వం వస్తు భయాన్వితం భువి నృణాం వైరాగ్య మే వాభయమ్‌ ॥ 31
ఆక్రాంతం మరణేన జన్మ జరసా చాత్యుజ్వ్జలం యౌవనం
సంతోషో ధనలిప్సయా శమసుఖం ప్రౌఢాంగనా విభ్రమైః ।
లోకైర్మత్సరిభిర్గుణా వనభువో వ్యాళై ర్నృపా దుర్జనై
రస్థైర్యేణ విభూతయో-ప్యుపహతా గ్రస్తం న కిం కేన వా ॥ 32
ఆధివ్యాధి శతైర్జనస్య వివిధైరారోగ్యమున్మూల్యతే
లక్ష్మీర్యత్ర పతంతి తత్ర వివృత ద్వారా ఇవ వ్యాపదః ।
జాతం జాతమవశ్యమాశు వివశం మృత్యుః కరోత్యాత్మసాత్‌
తత్కిం తేన నిరంకుశేన విధినా యన్నిర్మితం సుస్థిరమ్‌ ॥ 33
భోగాస్తుంగతరంగ భంగ తరళాః ప్రాణాః క్షణధ్వంసినః
స్తోకాన్యేవ దినాని యౌవన సుఖస్ఫూర్తిః ప్రియాసు స్థితా ।
తత్సంసారమసారమేవ నిఖిలం బుద్వ్ధా బుధా బోధకా
లోకానుగ్రహ పేశలేన మనసా యత్నః సమాధీయతామ్‌ ॥ 34
భోగా మేఘ వితాన మధ్య విలసత్సౌదామనీ చంచలా
ఆయుర్వాయు విఘట్టితాబ్జ పటలీ లీనాంబువద్భంగురమ్‌ ।
లోలా యౌవన లాలసా స్తనుభృతామిత్యాకలయ్య ద్రుతం
యోగే ధైర్య సమాధి సిద్ధి సులభే బుద్ధిం విదద్వ్ధం బుధాః ॥ 35
ఆయుః కల్లోల లోలం కతిపయ దివసస్థాయినీ యౌవన శ్రీ
రర్థాః సంకల్పకల్పా ఘన సమయ తటిద్విభ్రమా భోగ పూగాః ।
కంఠాశ్లేషోపగూఢం తదపి చ న చిరం యత్ప్రియాభః ప్రణీతం
బ్రహ్మణ్యాసక్త చిత్తా భవత భవభయాంభోధి పారం తరీతుమ్‌ ॥ 36
కృచ్ఛ్రేణామేధ్య మధ్యే నియమిత తనుభిః స్థీయతే గర్భ వాసే
కాంతా విశ్లేష దుఃఖ వ్యతికర విషమో యౌవనే చోపభోగః ।
వామాక్షీణామవజ్ఞా విహసిత వసతి ర్వృద్ధభావో-ప్యసాధుః
సంసారే రే మనుష్యా వదత యది సుఖం స్వల్పమప్యస్తి కించిత్‌ ॥ 37
వ్య్రాఘీవ తిష్ఠతి జరా పరితర్జయంతీ
రోగాశ్చ శత్రవ ఇవ ప్రహరంతి దేహమ్‌ ।
ఆయుః పరిస్రవతి భిన్న ఘటా దివాంభో
లోకస్తథా ప్యహిత మాచరతీతి చిత్రమ్‌ ॥ 38
భోగా భంగుర వృత్తయో బహువిధాస్తైరేవ చాయం భవ
స్తత్కస్యేహ కృతే పరిభ్రమత రే లోకాః కృతం చేష్టితైః ।
ఆశా పాశ శతోపశాంతి విశదం చేతః సమాధీయతాం
కామోత్పత్తి వశాత్స్వధామని యది శ్రద్ధేయమస్మద్వచః ॥ 39
బ్రహ్మేంద్రాది మరుద్గణాం స్తృణకణా న్యత్ర స్థితో మన్యతే
యత్స్వాదా ద్విరసా భవంతి విభవా స్ర్తైలోక్య రాజ్యాదయః ।
భోగః కో-పి స ఏక ఏవ పరమో నిత్యోదితో జృంభతే
భోః సాధో క్షణభంగురే తదితరే భోగే రతిం మా కృథాః ॥ 40

[మార్చు] కాలమహిమానువర్ణనము

సా రమ్యా నగరీ మహాన్స నృపతిః సామంత చక్రం చ తత్‌
పార్శ్వే తస్య చ సా విదగ్ధ పరిషత్తాశ్చంద్ర బింబాననాః ।
ఉద్వృత్తః స రాజ పుత్ర నివహస్తే వందిన స్తాః కథాః
సర్వం యస్య వశాదగా త్స్మృతిపథం కాలాయ తస్మై నమః ॥ 41
యత్రానేకః క్వచిదపి గృహే తత్ర తిష్ఠ త్యథైకో
యత్రాప్యేక స్తదను బహవస్తత్ర నైకో-పి చాంతే ।
ఇత్థం చేమౌ రజని దివసౌ దోలయం ద్వా వి వాక్షౌ
కాలః కల్యో భువన ఫలకే క్రీడతి ప్రాణి శారైః ॥ 42
ఆదిత్యస్య గతాగతైరహరహః సంక్షీయతే జీవితం
వ్యాపారైర్బహు కార్య భార గురుభిః కాలో న విజ్ఞాయతే ।
దృష్వ్టా జన్మ జరా విపత్తి మరణం త్రాసశ్చ నోత్పద్యతే
పీత్వా మోహమయీం ప్రమాద మదిరామున్మత్త భూతం జగత్‌ ॥ 43
రాత్రిః సైవ పునః స ఏవ దివసో మత్వా ముధా జంతవో
ధావంత్యుద్యమిన స్తథైవ నిభృత ప్రారబ్ధ తత్తత్క్రియాః ।
వ్యాపారైః పునరుక్త భూత విషయైరిత్థం విధేనామునా
సంసారేణ కదర్థితా వయమహో మోహా న్న లజ్జామహే ॥ 44
న ధ్యానం పదమీశ్వరస్య విధివత్సంసార విచ్ఛిత్తయే
స్వర్గ ద్వార కవాట పాటన పటుర్ధర్మో-పి నోపార్జితః ।
నారీ పీన పయోధరోరు యుగళం స్వప్నే-పి నాలింగితం
మాతుః కేవలమేవ యౌవన వన చ్ఛేదే కుఠారా వయమ్‌ ॥ 45
నాభ్యస్తా ప్రతివాది బృంద దమనీ విద్యా వినీతోచితా
ఖడ్గాగ్రైః కరి కుంభ పీఠ దళనైర్నాకం న నీతం యశః ।
కాంతాకోమల పల్లవాధర రసః పీతో న చంద్రోదయే
తారుణ్యం గతమేవ నిష్ఫలమహో శూన్యాలయే దీపవత్‌ ॥ 46
విద్యా నాధిగతా కళంక రహితా విత్తం చ నోపార్జితం
శుశ్రూషా-పి సమాహితేన మనసా పిత్రోర్న సంపాదితా ।
ఆలోలాయత లోచనాః ప్రియతమాః స్వప్నే-పి నాలింగితాః
కాలో-యం పర పిండ లోలుపతయా కాకైరివ ప్రేరితః ॥ 47
వయం యేభ్యో జాతాశ్చిర పరిగతా ఏవ ఖలు తే
సమం యైః సంవృద్ధాః స్మృతి విషయతాం తే-పి గమితాః ।
ఇదానీ మేతే స్మః ప్రతిదివస మాసన్న పతనా
గతాస్తుల్యావస్థాం సికతిలనదీ తీర తరుభిః ॥ 48
ఆయుర్వర్ష శతం నృణాం పరిమితం రాత్రౌ తదర్ధం గతం
తస్యార్ధస్య పరస్య చార్ధమపరం బాలత్వ వృద్ధత్వయోః ।
శేషం వ్యాధి వియోగ దుఃఖ సహితం సేవాదిభిర్నీయతే
జీవే వారి తరంగ చంచలతరే సౌఖ్యం కుతః ప్రాణినామ్‌ ॥ 49
క్షణం బాలో భూత్వా క్షణంపై యువా కామ రసికః
క్షణం విత్హ్తైరీనః క్షణమపి చ సంపూర్ణ విభవః ।
జరా జీర్ణైరంగైర్నట ఇవ బలీ మండిత తను
ర్నరః సంసారాంతే విశతి యమధానీ యవనికామ్‌ ॥ 50

[మార్చు] యతినృపతి సంవాదము

త్వం రాజా వయమప్యుపాసిత గురు ప్రజ్ఞాభిమానోన్నతాః
ఖ్యాతస్వ్తం విభవైర్యశాంసి కవయో దిక్షు ప్రతన్వంతి నః ।
ఇత్థం మాన ధనాతి దూరముభయోరప్యావయోరంతరం
యద్యస్మాసు పరాఙ్ముఖో-సి వయమప్యేకాంతతో నిఃస్పృహా ॥ 51
అర్థానామీశిషే త్వం వయమపి చ గిరామీశ్మహే యావదర్థం
శూరస్వ్తం వాది దర్ప వ్యుపశమన విధా వక్షయం పాటవం నః ।
సేవంతే త్వాం ధనాఢ్యా మతిమలహతయే మామపి శ్రోతు కామా
మయ్యప్యాస్థా న తే చేత్వ్తయి మమ నితరామేవ రాజన్ననాస్థా ॥ 52
వయమిహ పరితుష్టా వల్కలైస్వ్తం దుకూలైః
సమ ఇహ పరితోషో నిర్విశేషో విశేషః ।
స తు భవతు దరిద్రో యస్య తృష్ణా విశాలా
మనసి చ పరితుష్టే కో-ర్థవాన్‌ కో దరిద్రః ॥ 53
ఫలమలమశనాయ స్వాదు పానాయ తోయం
క్షితిరపి శయనార్థం వాససే వల్కలం చ ।
నవ ధన మధుపాన భ్రాంత సర్వేంద్రియాణా
మవినయమనుమంతుం నోత్సహే దుర్జనానామ్‌ ॥ 54
అశ్నీమహి వయం భిక్షామాశావాసో వసీమహి ।
శయీమహి మహీపృష్ఠే కుర్వీమహి కి మీశ్వరైః ॥ 55
న నటా న విటా న గాయకా న చ సభ్యేతర వాద చుంచవః ।
నృపమీక్షితు మత్ర కే వయం స్తన భారానమితా న యోషితః ॥ 56
విపుల హృదయై ర్ధన్యైః కైశ్చిజ్జగజ్జనితం పురా
విధృతమపరైర్దత్తం చాన్యైర్విజిత్య తృణం యథా ।
ఇహ హి భువనాన్యన్యైర్ధీరాశ్చతుర్దశ భుంజతే
కతిపయ పుర స్వామ్యే పుంసాం క ఏష మద జ్వరః ॥ 57
అభుక్తాయాం యస్యాం క్షణమపి న యాతం నృప శతై
ర్భువస్తస్యా లాభే క ఇవ బహుమానః క్షితి భృతామ్‌ ।
తదంశస్యాప్యంశే తదవయ లేశే-పి పతయో
విషాదే కర్తవ్యే విదధతి జడాః ప్రత్యుత ముదమ్‌ ॥ 58
మృత్పిండో జల రేఖయా వలయితః సర్వో-ప్యయం నన్వణుః
స్వాంశీకృత్య స ఏవ సంయుగశతై రాజ్ఞాం గణైర్భుజ్యతే ।
యే దద్యుర్దదతో-థవా కిమపరం క్షుద్రా దరిద్రా భృశం
ధిగ్ధిక్తాన్‌ పురుషాధమాన్‌ ధనకణాన్వాంఛంతి తేభ్యో-పి యే ॥ 59
స జాతః కో-ప్యాసీన్మదన రిపుణా మూర్న్ధి ధవళం
కపాలం యస్యోచ్చైర్వినిహితమలంకార విధయే ।
నృభిః ప్రాణ త్రాణ ప్రవణ మతిభిః కైశ్చిదధునా
నమద్భిః కః పుంసామయమతుల దర్ప జ్వర భరః ॥ 60

[మార్చు] మనస్సంబోధన నియమనము

పరేషాం చేతాంసి ప్రతిదివసమారాధ్య బహుధా
ప్రసాదం కిం నేతుం విశసి హృదయ క్లేశ కలితమ్‌ ।
ప్రసన్నే త్వయ్యంతః స్వయముదిత చింతామణి గణో
వివిక్తః సంకల్పః కిమభిలషితం పుష్యతి న తే ॥ 61
పరిభ్రమసి కిం వృథా క్వచన చిత్త విశ్రామ్యతాం
స్వయం భవతి యద్యథా భవతి తత్తథా నాన్యథా ।
అతీతమననుస్మరన్నపి చ భావ్య సంకల్పయ
న్నతర్కిత సమాగమానుభవామి భోగానహమ్‌ ॥ 62
ఏతస్మాద్విరమేంద్రియార్థ గహనా దాయాసకా దాశ్రయ
శ్రేయో మార్గమశేష దుఃఖ శమన వ్యాపార దక్షం క్షణాత్‌ ।
స్వాత్మీభావముపైహి సంత్యజ నిజాం కల్లోల లోలాం గతిం
మా భూయో భజ భంగురాం భవ రతిం చేతః ప్రసీదాధునా ॥ 63
మోహం మార్జయ తాముపార్జయ రతిం చంద్రార్ధ చూడామణౌ
చేతః స్వర్గ తరంగిణీ తట భువా మాసంగ మంగీకురు ।
కో వా వీచిషు బుద్బుదేషు చ తడిల్లేఖాసు చ స్త్రీషు చ
జ్వాలాగ్రేషు చ పన్నగేషు చ సరిద్వేగేషు చ ప్రత్యయః ॥ 64
చేతశ్చింతయ మా రమాం సకృదిమామస్థాయినీమాస్థయా
భూపాల భ్రుకుటీ కుటీ విహరణ వ్యాపార పణ్యాంగనామ్‌ ।
కంథా కంచుకితాః ప్రవిశ్య భవన ద్వారాణి వారాణసీ
రథ్యా పంక్తిషు పాణి పాత్ర పతితాం భిక్షామపేక్షామహే ॥ 65
అగ్రే గీతం సరస కవయః పార్శ్వయోర్దాక్షిణాత్యాః
పశ్చాల్లీలావలయ రణితం చామర గ్రాహిణీనామ్‌ ।
యద్యస్య్తేవం కురు భవ రసాస్వాదనే లంపటత్వం
నో చే చ్చేతః ప్రవిశ సహసా నిర్వికల్పే సమాధౌ ॥ 66
ప్రాప్తాః శ్రియః సకల కామ దుఫూ స్తతః కిం
న్యస్తం పదం శిరసి విద్విషతాం తతః కిమ్‌ ।
సంపాదితాః ప్రణయినో విభవై స్తతః కిం
కల్పం స్థితా స్తనుభృతాం తనుభి స్తతః కిమ్‌ ॥ 67
భక్తిర్భవే మరణ జన్మ భయం హృదిస్థం
స్నేహో న బంధుషు న మన్మథజా వికారాః ।
సంసర్గ దోష రహితా విజనా వనాంతా
వైరాగ్యమస్తి కిమితః పరమర్థనీయమ్‌ ॥ 68
తస్మాదనంతమజరం పరమం వికాసి
తద్బ్రహ్మ చింతయ కిమేభి రసద్వికల్పైః ।
యస్యానుషంగిణ ఇమే భువనాధిపత్య
భోగాదయః కృపణ లోక మతా భవంతి ॥ 69
పాతాళ మావిశసి యాసి నభో విలంఘ్య
దిఙ్మండలం భ్రమసి మానస చాపలేన ।
భ్రాంత్యా-పి జాతు విమలం కథమాత్మనీనం
తద్బ్రహ్మ నస్మరసి నిర్వృతి మేషి యేన ॥ 70

[మార్చు] నిత్యానిత్య వస్తువిచారము

కిం వేదైః స్మృతిభిః పురాణ పఠనైః శాస్ర్తైర్మహా విస్తరైః
స్వర్గ గ్రామ కుటీ నివాస ఫలదైః కర్మ క్రియా విభ్రమైః ।
ముక్వ్తైకం భవ దుఃఖ భార రచనా విధ్వంస కాలానలం
స్వాత్మానంద పద ప్రవేశ కలనం శేషైర్వణిగ్వృత్తిభిః ॥ 71
యతో మేరుః శ్రీమాన్నిపతతి యుగాంతాగ్ని వలితః
సముద్రాః శుష్యంతి ప్రచుర మకర గ్రాహ నిలయాః ।
ధరా గచ్ఛత్యంతం ధరణి ధర పాదైరపి ధృతా
శరీరే కా వార్తా కరికలభ కర్ణాగ్ర చపలే ॥ 72
గాత్రం సంకుచితం గతిర్విగళితా భ్రష్టా చ దంతావళి
ర్దృష్టిర్నశ్యతి వర్ధతే బధిరతా వక్త్రం చ లాలాయతే ।
వాక్యం నాద్రియతే చ బాంధవ జనో భార్యా న శుశ్రూషతే
హా! కష్టం! పురుషస్య జీర్ణ వయసః పుత్రో-ప్యమిత్రాయతే ॥ 73
వర్ణం సితం శిరసి వీక్ష్య శిరోరుహాణాం
స్థానం జరా పరిభవస్య తదా పుమాంసమ్‌ ।
ఆరోపితాస్థి శకలం పరిహృత్య యాంతి
చండాల కూపమివ దూరతరం తరుణ్యః ॥ 74
యావత్స్వస్థమిదం శరీరమరుజం యావచ్చ దూరే జరా
యావచ్చేంద్రియ శక్తిరప్రతిహతా యావత్క్షయో నాయుషః ।
ఆత్మ శ్రేయసి తావదేవ విదుషా కార్యః ప్రయత్నో మహాన్‌
సందీప్తే భవనే తు కూప ఖననం ప్రత్యుద్యమః కీదృశః ॥ 75
తపస్యంతః సంతః కిమధినివసామః సురనదీం
గుణోదారా న్దారానుత పరిచరామః సవినయమ్‌ ।
పిబామః శాస్త్రౌఫూనుత వివిధ కావ్యామృత రసాన్‌
న విద్మః కిం కుర్మః కతిపయ నిమేషాయుషి జనే ॥ 76
దురారాధ్యాశ్చామీ తురగ చల చిత్తాః క్షితిభుజో
వయం తు స్థూలేచ్ఛాః సుమహతి ఫలే బద్ధ మనసః ।
జరా దేహం మృత్య్హురరతి దయితం జీవితమిదం
సఖే! నాన్యచ్ఛ్రేయో జగతి విదుషో-న్యత్ర తపసః ॥ 77
మానే మ్లాయిని ఖండితే చ వసుని వ్యర్థే ప్రయాతే-ర్థిని
క్షీణే బంధుజనే గతే పరిజనే నష్టే శనైర్యౌవనే ।
యుక్తం కేవలమేతదేవ సుధియాం యజ్జహ్నుకన్యాపయః
పూతా గ్రావగిరీంద్ర కందర తటీ కుంజే నివాసః క్వచిత్‌ ॥ 78
రమ్యాశ్చంద్ర మరీచయస్తృణవతీ రమ్యా వనాంతః స్థలీ
రమ్యం సాధు సమాగమాగత సుఖం కావ్యేషు రమ్యాః కథాః ।
కోపోపాహిత బాష్ప బిందు తరళం రమ్యం ప్రియాయా ముఖం
సర్వం రమ్యమనిత్యతాముపగతే చిత్తే న కించిత్పునః ॥ 79
రమ్యం హర్మ్యతలం న కిం వసతయే శ్రావ్యం న గేయాదికం
కిం వా ప్రాణసమా సమాగమ సుఖం నైవాధిక ప్రీతయే ।
కిం తు భ్రాంత పతంగ పక్షపవనవ్యాలోల దీపాంకుర
చ్ఛాయా చంచలమాకలయ్య సకలం సంతో వనాంతం గతాః ॥ 80

[మార్చు] శివార్చనము

ఆసంసారా త్త్రిభువనమిదం చిన్వతాం తాత! తాదృఙ్‌
నైవాస్మాకం నయన పదవీం శ్రోత్ర మార్గం గతో వా ।
యో-యం ధత్తే విషయ కరిణో గాఢ గూఢాభిమాన
క్షీబ స్యాంతఃకరణ కరిణః సంయమాలాన లీలామ్‌ ॥ 81
యదేతత్స్వచ్ఛందం విహరణ మకార్పణ్యమశనం
స హార్యైః సంవాసః శ్రుతముపశమైక వ్రత ఫలమ్‌ ।
మనో మందస్పందం బహిరపి చిరస్యాపి విమృశ
న్న జానే కస్యైషా పరిణతి రుదారస్య తపసః ॥ 82
జీర్ణా ఏవ మనోరథాశ్చ హృదయే యాతం చ తద్యౌవనం
హంతాంగేషు గుణాశ్చ వంధ్య ఫలతాం యాతా గుణజ్ఞైర్వినా ।
కిం యుక్తం సహసా-భ్యుపైతి బలవాన్కాలః కృతాంతో-క్షమీ
హా! జ్ఞాతం మదనాంతక్రాంఘియుగళం ముక్వ్తా-స్తి నాన్యా గతిః ॥ 83
మహేశ్వరే వా జగతామధీశ్వరే జనార్దనే వా జగదంతరాత్మని ।
న వస్తు భేద ప్రతిపత్తిరస్తి మే తథా-పి భక్తిస్తరుణేందు శేఖరే ॥ 84
స్ఫురత్స్ఫార జ్యోత్స్నాధవళిత తలే క్వా-పి పులినే
సుఖాసీనాః శాంతధ్వనిసు రజనీషు ద్యు సరితః ।
భవాభోగోద్విగ్నాః శివ శివ శివేత్యుచ్చవచసః
కదా స్యా మానందోద్గత బహుళ బాష్పాప్లుత దృశః ॥ 85
వితీర్ణే సర్వస్వే తరుణ కరుణా పూర్ణ హృదయాః
స్మరంతః సంసారే విగుణ పరిణామాం విధి గతిమ్‌ ।
వయం పుణ్యారణ్యే పరిణత శరచ్చంద్రకిరణాః
త్రియామా నేష్యామో హర చరణ చింతైక శరణాః ॥ 86
కదా వారాణస్యా మమరతటినీరోధసి వసన్‌
వసానః కౌపీనం శిరసి నిదధానో-ంజలి పుటమ్‌ ।
అయే! గౌరీనాథ! త్రిపురహర! శంభో! త్రినయన!
ప్రసీదేత్యాక్రోశన్నిమిషమివ నేష్యామి దివసాన్‌ ॥ 87
స్నాత్వా గాంగైః పయోభిః శుచి కుసుమ ఫలైరర్చయిత్వా విభో! త్వాం
ధ్యేయే ధ్యానం నివేశ్య క్షితి ధర కుహర గ్రావ పర్యంక మూలే ।
ఆత్మారామః ఫలాశీ గురు వచన రతస్వ్తత్ప్రసాదాత్స్మరారే
దుఃఖం మోక్ష్యే కదా-హం సమ కర చరణే పుంసి సేవాసముత్థమ్‌ ॥ 88
ఏకాకీ నిఃస్పృహః శాంతః పాణిపాత్రో దిగంబరః ।
కదా శంభో! భవిష్యామి కర్మ నిర్మూలన క్షమః ॥ 89
పాణిం పాత్రయతాం నిసర్గ శుచినా భైక్షేణ సంతుష్యతాం
యత్ర క్వా-పి నిషీదతాం బహు తృణం విశ్వం ముహుః పశ్యతామ్‌ ।
అత్యాగే-పి తనోరఖండ పరమానందావబోధ స్పృశా
మధ్వా కో-పి శివ ప్రసాద సులభః సంపత్స్యతే యోగినామ్‌ ॥ 90

[మార్చు] అవధూతచర్య

కౌపీనం శత ఖండ జర్జరతరం కంథా పునస్తాదృశీ
నైశ్చింత్యం నిరపేక్ష భైక్ష్యమశనం నిద్రా శ్మశానే వనే ।
స్వాతంత్య్రేణ నిరంకుశం విహరణం స్వాంతం ప్రశాంతం సదా
స్థైర్యం యోగ మహోత్సవే-పి చ యది త్రైలోక్య రాజ్యేన కిమ్‌ ॥ 91
బ్రహ్మాండమండలీ మాత్రం కిం లోభాయ మనస్వినః ।
శఫరీ స్ఫురితేనాబ్ధిః క్షుబ్ధో న ఖలు జాయతే ॥ 92
మాతర్లక్ష్మి! భజస్వ కంచిదపరం మత్కాంక్షిణీ మా స్మ భూ
ర్భోగేషు స్పృహయాళవస్తవ వశే కా నిఃస్పృహాణామసి ।
సద్యః స్యూత పలాశ పత్ర పుటికా పాత్రైః పవిత్రీ కృతై
ర్భిక్షా వస్తుభిరేవ సంప్రతి వయం వృత్తిం సమీహామహే ॥ 93
మహా శయ్యా పృథ్వీ విపులముపధానం భుజ లతా
వితానం చాకాశం వ్యజనమనుకూలో-యమనిలః ।
స్ఫురద్దీప శ్చంద్రో విరతి వనితా సంగ ముదితః
సుఖీ శాంతః శేతే మునిరతను భూతిర్నృప ఇవ ॥ 94
భిక్షాశీ జన మధ్య సంగ రహితః స్వాయత్త చేష్టః సదా
హానా దాన విరక్త మార్గ నిరతః కశ్చిత్తపస్వీ స్థితః ।
రథ్యాకీర్ణ విశీర్ణ జీర్ణ వసనః సంప్రాప్త కంథాసనో
నిర్మానో నిరహంకృతిః శమ సుఖాభోగైక బద్ధ స్పృహః ॥ 95
చండాలః కిమయం ద్విజాతిరథవా శూద్రో-థ కిం తాపసః
కిం వా తత్వ్త వివేక పేశల మతిర్యోగీశ్వరః కో-పి కిమ్‌ ।
ఇత్యుత్పన్న వికల్ప జల్ప ముఖరై రాభాష్యమాణా జనై
ర్న క్రుద్ధాః పథి నైవ తుష్ట మనసో యాంతి స్వయం యోగినః ॥ 96
హింసా శూన్యమయత్న లభ్యమశనం ధాత్రా మరుత్కల్పితం
వ్యాళానం పశవస్తృణాంకుర భుజస్తుష్టాః స్థలీ శాయినః ।
సంసారార్ణవ లంఘన క్షమ ధియాం వృత్తిః కృతా సా నృణాం
తా మన్వేషయతాం ప్రయాంతి సతతం సర్వే సమాప్తిం గుణాః ॥ 97
గంగాతీరే హిమగిరిశిలా బద్ధపద్మాసనస్య
బ్రహ్మ ధ్యానాభ్యసన విధినా యోగనిద్రాం గతస్య ।
కిం తైర్భావ్యం మమ సుదివసై ర్యత్ర తే నిర్విశంకాః
కండూయంతే జరఠ హరిణాః స్వాంగమంగే మదీయే ॥ 98
పాణిః పాత్రం పవిత్రం భ్రమణ పరిగతం భైక్ష్యమక్షయ్యమన్నం
విస్తీర్ణం వస్త్రమాశా దశకమచపలం తల్పమస్వల్పముర్వీమ్‌ ।
యేషాం నిఃసంగతాంగీ కరణ పరిణత స్వాంతసంతోషిణ స్తే
ధన్యాః సంన్యస్త దైన్య వ్యతికర నికరాః కర్మ నిర్మూలయంతి ॥ 99
మాత ర్మేదిని! తాత మారుతి! సఖే తేజః! సుబంధో జల!
భ్రాత ర్వ్యోమ! నిబద్ధ ఏష భవతామంత్యః ప్రణామాంజలిః ।
యుష్మత్సంగ వశోపజాత సుకృత స్ఫార స్ఫురన్నిర్మల
జ్ఞానాపాస్త సమస్త మోహ మహిమా లీయే పర బ్రహ్మణి ॥ 100

[మార్చు] ‘

సయ్య సైల-సిల-ఘ గిరి-గుహ వస్త్ర తరూ త్వచ
సరగ సుహ్దో నను క్ఇతి-రుహ వ్త్తి ఫలై కోమలై|
యేస నిర్ఝరం అంబు-పనం ఉచిత రత్యై తు విద్యగన
మన్యే తే పరమేస్వర సిరసి యరి బద్ధో న సేవజలి|101|
ధైర్య యస్య పిత క్అమ చ జనని సంతిస్ చిర గేహిని
సత్య మిత్రం ఇద దయ చ భగిని భ్రత మన-సయమ|
సయ్య భుమి-తల దిసో పి వసన జ్అనంత భోజన
హ్య్ ఏతే యస్య కూంబినో వద సఖే కస్మద్ భయ యోగిన|102|
అహో వ హరే వ బలవతి రిపౌ వ సుహ్ది వ
మాఉ వ లోహే వ కుసుమ-సయనే వ ద్అది వ|
త్ఏ వ స్త్రైఏ వ మమ సమ-ద్సో యంతి దివస
క్వచిత్ పుయరయే సివ సివ సివేతి ప్రలపత|103|

శతకములు
శతకము

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము | వేమన శతకము | సుమతీ శతకము | దాశరథీ శతకము | భాస్కర శతకము | భర్తృహరి శతకములు | నారాయణ శతకము | కృష్ణ శతకము | ఆంధ్ర నాయక శతకము | నరసింహ శతకము | రామలింగేశ శతకము | వృషాధిప శతకము | మారుతి శతకము | దేవకీనందన శతకము | గువ్వలచెన్న శతకము | కుమార శతకము | కుమారీ శతకము | వేంకటేశ శతకము | సూర్య శతకము | సర్వేశ్వర శతకము | శ్రీ (అలమేలుమంగా) వేంకటేశ్వర శతకము | ధూర్తమానవా శతకము | కుప్పుసామి శతకము | శతకము

"http://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B1%88%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%AF_%E0%B0%B6%E0%B0%A4%E0%B0%95%E0%B0%AE%E0%B1%81" నుండి వెలికితీశారు

వర్గం: శతకములు

వ్యక్తిగత పనిముట్లు

• లోనికి ప్రవేశించండి / ఖాతాని సృష్టించుకోండి

నేంస్పేసులు

• పేజీ
• చర్చ

వైవిధ్యాలు

పేజీ లింకులు

• చదువు
• సవరించు
• చరిత్రని చూడండి

చర్యలు

అన్వేషణ

మార్గదర్శకం

• మొదటి పేజీ
• సముదాయ పందిరి
• రచ్చబండ
• ఇటీవలి మార్పులు
• యాధృచ్ఛిక పేజీ
• సహాయం
• విరాళములు

ముద్రించండి/ఎగుమతి చేయండి

• ఓ పుస్తకాన్ని సృష్టించండి
• PDF క్రింద దిగుమతి చేసుకోండి
• ముద్రించుకోదగ్గ కూర్పు

పరికరాలపెట్టె

• ఇక్కడికి లంకెలున్న పుటలు
• సంబంధిత మార్పులు
• ప్రత్యేక పేజీలు
• శాశ్వత లింకు
• ఈ వ్యాసాన్ని ఉదహరించండి

• ఈ పేజీకి 07:21, 11 ఆగష్టు 2007న చివరి మార్పు జరిగినది.
• పాఠ్యం క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్/షేర్-అలైక్ లైసెన్సు క్రింద లభ్యం; అదనపు షరతులు వర్తించవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు వాడుక నియమాలను చూడండి.

• గోప్యతా విధానం
• Wikisource గురించి
• అస్వీకారములు

• 
• 

భర్తృహరి శృంగార శతకము–Barthuhari Shrungara Shatakam

శృంగార శతకము

 

విషయ సూచిక

[దాచు]

• 1 దేవతా స్తుతి
• 2 స్త్రీప్రశంస
• 3 సంభోగవర్ణనము
• 4 కామినీగర్హణము
• 5 సువిరక్త పద్ధతి
• 6 దుర్విరక్త పద్ధతి
• 7 ఋతువర్ణన పద్ధతి

[మార్చు] దేవతా స్తుతి

శంభు స్వయంభు హరయో హరిణేక్షణానాం

యేనాక్రియంత సతతం గృహకర్మదాసాః ।

వాచామగోచర చరిత్ర విచిత్రితాయ

తస్మై నమో భగవతే మకర ధ్వజాయ ॥ 1

[మార్చు] స్త్రీప్రశంస

స్మితేన భావేన చ లజ్జయా భియా

పరాఙ్ముఖైరర్ధ కటాక్ష వీక్షణైః ।

వచోభిరీర్య్షా కలహేన లీలయా

సమస్త భావైః ఖలు బంధనం స్త్రియః ॥ 2

భ్రూచాతుర్యాత్ కుంచితాక్షాః కటాక్షాః

స్నిగ్ధా వాచో లజ్జితాంతాశ్చ హాసాః ।

లీలా మందం ప్రస్థితం చ స్థితం చ

స్త్రీణామేతద్భూషణం చాయుధం చ ॥ 3

క్వచిత్స భ్రూ భంగైః క్వచిదపి చ లజ్జా పరిగతైః

క్వచిద్భీతి త్రస్తైః క్వచిదపి చ లీలా విలసితైః ।

కుమారీణా మేతైర్మదనసుభగై ర్నేత్రవలితైః

స్ఫురన్నీలాబ్జానాం ప్రకర పరికీర్ణా ఇవ దిశః ॥ 4

వక్త్రం చంద్ర వికాసి పంకజ పరీహాస క్షమే లోచనే

వర్ణః స్వర్ణమపాకరిష్ణుః రలినీ జిష్ణుః కచానాం చయః ।

వక్షోజా విభకుంభ విభ్రమ హరౌ గుర్వీ నితంబ స్థలీ

వాచాం హారి చ మార్దవం యువతీషు స్వాభావికం మండనమ్॥ 5

స్మితం కించిన్ముగ్ధం సరళ తరళో దృష్టి విభవః

పరిస్పందో వాచామభినవ విలాసోక్తి సరసః ।

గతానామారంభః కిసలయిత లీలా పరికరః

స్పృశంత్యాస్తారుణ్యం కిమివ హి న రమ్యం మృగదృశః ॥ 6

ద్రష్టవ్యేషు కిముత్తమం? మృగదృశః ప్రేమ ప్రసన్నం ముఖం,

్రఫూతవ్యేష్వపి కిం? తదాస్య పవనః, శ్రావ్యేషు కిం? తద్వచః ।

కిం స్వాద్యేషు? తదోష్ఠ పల్లవ రసః, స్పృశ్యేషు కిం? తద్వపు,

ర్య్ధేయం కిం? నవ యౌవనే సహృదయైః సర్వత్ర తద్విభ్రమాః ॥ 7

ఏతాశ్చలద్వలయ సంహతి మేఖలోత్థ

ఝంకార నూపుర రవాహృత రాజ హంస్యః ।

కుర్వంతి కస్య న మనో వివశం తరుణ్యో

విత్రస్త ముగ్ధ హరిణీ సదృశైః కటాక్షైః ॥ 8

కుంకుమ పంక కళంకిత దేహా

గౌర పయోధర కంపిత హారా ।

నూపుర హంస రణత్పదపద్మా

కం న వశీకురుతే భువి రామా ॥ 9

నూనం హి తే కవివరా విపరీత వాచో

యే నిత్యమాహురబలా ఇతి కామినీ స్తాః ।

యాభిర్విలోలతర తారక దృష్టిపాతైః

శక్రాదయో-పి విజితాస్వ్తబలాః కథం తాః ॥ 10

నూనమాజ్ఞా కరస్తస్యాః సుభ్రువో మకర ధ్వజః ।

యతస్తన్నేత్ర సంచార సూచితేషు ప్రవర్తతే ॥ 11

కేశాః సంయమినః శ్రుతేరపి పరం పారంగతే లోచనే

అంతర్వక్త్రమపి స్వభావ శుచిభిః కీర్ణం ద్విజానాం గణైః ।

ముక్తానాం సతతాధివాస రుచిరౌ వక్షోజ కుంభావిమా

విత్థం తన్వి వపుః ప్రశాంతమపి తే రాగం కరోత్యేవ నః ॥ 12

ముగ్ధే ధానుష్కతా కేయమపూర్వా త్వయి దృశ్యతే ।

యయా విధ్యసి చేతాంసి గుణైరేవ న సాయకైః ॥ 13

సతి ప్రదీపే సత్యగ్నౌ సత్సు తారారవీందుషు ।

వినా మే మృగశాబాక్ష్యా తమో భూతమిదం జగత్॥ 14

ఉద్వృత్తః స్తన భార ఏష తరళే నేత్రే చలే భ్రూలతే

రాగాధిష్ఠితమోష్ఠ పల్లవమిదం కుర్వంతు నామ వ్యథామ్ ।

సౌభాగ్యాక్షర పంక్తికేవ లిఖితా పుష్పాయుధేన స్వయం

మధ్యస్థా-పి కరోతి తాపమధికం రోమావళిః కేన సా ॥ 15

ముఖేన చంద్రకాంతేన మహానీలైః శిరోరుహైః ।

కరాభ్యాం పద్మరాగాభ్యాం రేజే రత్నమయీవ సా ॥ 16

గురుణా స్తన భారేణ ముఖ చంద్రేణ భాస్వతా ।

శనైశ్చరాభ్యాం పాదాభ్యాం రేజే గ్రహమయీవ సా ॥ 17

తస్యాః స్తనౌ యది ఘనౌ జఘనం చ హారి

వక్త్రం చ చారు తవ చిత్త కి మాకులత్వమ్ ।

పుణ్యం కురుష్వ యది తేషు తవాస్తి వాంఛా

పుణ్యైర్వినా న హి భవంతి సమీహితార్థాః ॥ 18

ఇమే తారుణ్య శ్రీ నవ పరిమళాః ప్రౌఢ సురత

ప్రతాప ప్రారంభాః స్మర విజయ దాన ప్రతిభువః ।

చిరం చేతశ్చోరా అభినవ వికారైక గురవో

విలాస వ్యాపారాః కిమపి విజయంతే మృగదృశామ్॥ 19

ప్రణయ మధురాః ప్రేమోద్గారా రసాశ్రయతాం గతాః

ఫణితి మధురా ముగ్ధ ప్రాయాః ప్రకాశిత సమ్మదాః ।

ప్రకృతి సుభగా విస్రంభార్ద్రాః స్మరోదయ దాయినో

రహసి కిమపి స్వైరాలాపా హరంతి మృగీదృశామ్॥ 20

[మార్చు] సంభోగవర్ణనము

విశ్రమ్య విశ్రమ్య వనే ద్రుమాణాం

ఛాయాసు తన్వీ విచచార కాచిత్ ।

స్తనోత్తరీయేణ కరోద్ధృతేన

నివారయంతీ శశినో మయూఖాన్॥ 21

ఆదర్శనే దర్శన మాత్ర కామా

దృష్వ్టా పరిష్వంగ సుఖైక లోలాః ।

ఆలింగితాయాం పునరాయతాక్ష్యా

మాశాస్మహే విగ్రహయోరభేదమ్॥ 22

మాలతీ శిరసి జృంభణోన్ముఖీ

చందనం వపుషి కుంకుమావిలమ్ ।

వక్షసి ప్రియతమా మదాలసా

స్వర్గ ఏష పరిశిష్ట ఆగతః ॥ 23

ప్రాఙ్మామేతి మనాగనాగత రసం జాతాభిలాషం తతః

సవ్రీడం తదనుశ్లథీకృత తనుః ప్రధ్వస్త ధైర్యం పునః ।

ప్రేమార్ద్రం స్పృహణీయ నిర్భర రహః క్రీడా ప్రగల్భం తతో

నిస్సంగాంగ వికర్షణాధికసుఖం రమ్యం కులస్త్రీరతమ్॥ 24

ఉరసి నిపతితానాం స్రస్త ధమ్మిల్లకానాం

ముకుళిత నయనానాం కించిదున్మీలితానామ్ ।

ఉపరి సురత ఖేద స్విన్న గండ స్థలానాం

అధర మధు వధూనాం భాగ్యవంతః పిబంతి ॥ 25

ఆమీలిత నయనానాం యః

సురతరసో-ను సంవిదం భాతి ।

మిథునైర్మిథో-వధారిత

మవితథ మిదమేవ కామ నిర్వహణమ్॥ 26

ఇదమనుచిత మక్రమశ్చ పుంసాం

యదిహ జరాస్వపి మాన్మథా వికారాః ।

తదపి చ న కృతం నితంబినీనాం

స్తన పతనావధి జీవితం రతం వా ॥ 27

రాజన్ స్తృష్ణాంబురాశేర్న హి జగతి గతః కశ్చిదేవావసానం

కోవా-ర్థో-ర్థైః ప్రభూతైః స్వ వపుషి గళితే యౌవనే సానురాగే ।

గచ్ఛామః సద్మ యావద్వికసిత నయనేందీవరాలోకినీనా

మాక్రమ్యాక్రమ్య రూపం ఝటితి న జరయా లుప్యతే ప్రేయసీనామ్॥ 28

రాగస్యాగారమేకం నరకశత మహాదుఃఖ సంప్రాప్తి హేతు

ర్మోహస్యోత్పత్తి బీజం జలధర పటలం జ్ఞాన తారాధిపస్య ।

కందర్పస్యైక మిత్రం ప్రకటిత వివిధస్పష్టదోష ప్రబంధం

లోకే-స్మిన్న హ్యనర్థ వ్రజ కుల భవనం యౌవనాదన్యదస్తి ॥ 29

శృంగార ద్రుమ నీరదే ప్రసృమర క్రీడా రస స్రోతసి

ప్రద్యుమ్న ప్రియ బాంధవే చతుర వాఙ్ముక్తా ఫలోదన్వతి ।

తన్వీ నేత్ర చకోర పార్వణ విధౌ సౌభాగ్య లక్ష్మీ నిధౌ

ధన్యః కో-పి న విక్రియాం కలయతే ప్రాప్తే నవే యౌవనే ॥ 30

సంసారే-స్మిన్నసారే కునృపతి భవన ద్వార సేవా కళంక

వ్యాసంగ వ్యస్త ధైర్యం కథమమల ధియో మానసం సంనిదధ్యుః ।

యద్యేతాః ప్రోద్యదిందు ద్యుతి సిచయ భృతో నస్యు రంభోజ నేత్రాః

ప్రేంఖత్కాంచీ కలాపాః స్తన భర వినమన్మధ్య భాజస్తరుణ్యః ॥ 31

సిద్ధాధ్యాసిత కందరే హర వృష స్కంధావరుగ్ణ ద్రుమే

గంగా ధౌత శిలా తలే హిమవతః స్థానే స్థితే శ్రేయసి ।

కః కుర్వీత శిరః ప్రణామ మలినం మ్లానం మనస్వీ జనో

యద్విత్రస్త కురంగ శాబ నయనా న స్యుః స్మరాస్త్రం స్త్రియః ॥ 32

సంసార! తవ పర్యంత పదవీ న దవీయసీ ।

అంతరా దుస్తరా న స్యుర్యది తే మదిరేక్షణాః॥ 33

దిశ వన హరిణేభ్యో వంశ కాండ చ్ఛవీనాం

కబళముపల కోటి చ్ఛిన్న మూలం కుశానామ్ ।

శక యువతి కపోలాపాండుతాంబూల వల్లీ

దళమరుణ నఖాగ్రైః పాటితం వా వధూభ్యః ॥ 34

అసారాః సర్వే తే విరతి విరసాః పాప విషయా

జుగుప్స్యంతాం యద్వా నను సకల దోషాస్పదమితి ।

తథా-ప్యేతద్భూమౌ నహి పరహితా త్పుణ్యమధికం

న చాస్మిన్సంసారే కువలయ దృశో రమ్యమపరమ్॥ 35

మాత్సర్యముత్సార్య విచార్య కార్య

మార్యాః సమర్యాదమిదం వదంతు ।

సేవ్యా నితంబాః కిము భూధరాణా

ముత స్మర స్మేర విలాసినీనామ్॥ 36

సంసారే స్వప్నసారే పరిణతితరళే ద్వే గతీ పండితానాం

తత్వ్త జ్ఞానామృతౌఘప్లవ లలిత ధియాం యాతు కాలః కథంచిత్ ।

నో చేన్ముగ్ధాంగనానాం స్తన జఘన ఘనాభోగ సంభోగినీనాం

స్థూలోపస్థ స్థలీషు స్థగిత కరతల స్పర్శ లీలోద్యమానామ్॥ 37

ఆవాసః క్రియతాం గాంగే పాపహారిణి వారిణి ।

స్తనద్వయే తరుణ్యా వా మనోహారిణి హారిణి ॥ 38

కి మిహ బహుభిరుక్తై ర్యుక్తిశూన్యైః ప్రలాపై

ర్వ్దయమిహ పురుషాణాం సర్వదా సేవనీయమ్ ।

అభినవ మదలీలా లాలసం సుందరీణాం

స్తన భర పరిఖిన్నం యౌవనం వా వనం వా ॥ 39

సత్యం జనా వచ్మి న పక్షపాతా

ల్లోకేషు సప్తస్వపి తథ్యమేతత్ ।

నాన్యన్మనోహారి నితంబినీభ్యో

దుఃఖైక హేతుర్న చ కశ్చిదన్యః ॥ 40

[మార్చు] కామినీగర్హణము

కాంతేత్యుత్పల లోచనేతి విపుల శ్రోణీ భరేత్యున్నమత్

పీనోత్తుంగ పయోధరేతి సముఖాంభోజేతి సుభ్రూరితి ।

దృష్వ్టా ముహ్యతి మోదతే-భిరమతే ప్రస్తౌతి విద్వానపి

ప్రత్యక్షాశుచి భస్త్రికాం స్త్రియమహో మోహస్య దుశ్చేష్టితమ్॥ 41

స్మృతా భవతి తాపాయ దృష్టా చోన్మాదకారిణీ ।

స్పృష్టా భవతి మోహాయ సా నామ దయితా కథమ్॥ 42

తావదేవామృతమయీ యావల్లోచన గోచరా ।

చక్షుష్పథాదతీతా తు విషాదప్యతిరిచ్యతే ॥ 43

నామృతం న విషం కించిదేకాం ముక్వ్తా నితంబినీమ్ ।

సైవామృతలతా యుక్తా వియుక్తా విష వల్లరీ ॥ 44

ఆవర్తః సంశయానా మవినయభువనం పట్టణం సాహసానాం

దోషాణాం సన్నిధానం కపటశతమయం క్షేత్రమప్రత్యయానామ్ ।

స్వర్గద్వారస్య విఘ్నో నరకపురముఖం సర్వమాయాకరండం

స్త్రీ యంత్రం కేన సృష్టం విషమమృతమయం ప్రాణి లోకస్య పాశః ॥ 45

నో సత్యేన మృగాంక ఏష వదనీ భూతో న చేందీవర

ద్వంద్వం లోచనతాం గతం న కనకైరప్యంగ యష్టిః కృతా ।

కింత్వేవం కవిభిః ప్రతారిత మనాస్తత్వ్తం విజానన్నపి

త్వఙ్మాంసాస్థిమయం వపు ర్మృగదృశాం మందో జనః సేవతే ॥ 46

లీలావతీనాం సహజా విలాసా

స్త ఏవ మూఢస్య హృది స్ఫురంతి ।

రాగో నళిన్యా హి నిసర్గ సిద్ధ

స్తత్ర భ్రమత్యేవ వృథా షడ్రంఘిః ॥ 47

యదేత త్పూర్ణేందుద్యుతిహర ముదారాకృతి పరం

ముఖాబ్జం తన్వంగ్యాః కిల వసతి యత్రాధర మధు ।

ఇదం తత్కింపాక ద్రుమ ఫలమిదానీ మతిరసం

వ్యతీతే-స్మిన్కాలే విషమివ భవిష్యత్యసుఖదమ్॥ 48

ఉన్మీలత్త్రివళీ తరంగవలయా ప్రోత్తుంగ పీన స్తన

ద్వంద్వేనోద్గత చక్రవాక యుగళా వక్త్రాంబుజోద్భాసినీ ।

కాంతాకారధరా నదీయమభితః క్రూరాశయా నేష్యతే

సంసారార్ణవ మజ్జనం యది తదా దూరేణ సంత్యజ్యతామ్॥ 49

జల్పంతి సార్ధమన్యేన పశ్యంత్యన్యం సవిభ్రమాః ।

హృద్గతం చింతయంత్యన్యం ప్రియః కో నామ యోషితామ్॥ 50

అపసర సఖే దూరాదస్మాత్కటాక్ష విషానలాత్

ప్రకృతి విషమాద్యోషిత్సర్పా ద్విలాసఫణాభృతః ।

ఇతర ఫణినా దష్టః శక్యశ్చికిత్సితుమౌషధై

శ్చతుర్వనితాభోగి గ్రస్తం త్యజంతి హి మంత్రిణః ॥ 51

విస్తారితం మకర కేతన ధీవరేణ

స్త్రీ సంజ్ఞితం బడిశమత్ర భవాంబు రాశౌ ।

యేనాచిరాత్తదధరామిష లోల మర్య్త

మత్స్యాన్వికృష్య విపచత్యనురాగ వహ్నౌ ॥ 52

కామినీ కాయ కాంతారే కుచ పర్వత దుర్గమే ।

మా సంచర మనః పాంథ! తత్రాస్తే స్మర తస్కరః ॥ 53

వ్యాదీర్ఘేణ చలేన వక్త్ర గతినా తేజస్వినా భోగినా

నీలాబ్జ ద్యుతినాహినా వరమహం దష్టో న తచ్చక్షుషా ।

దష్టే సంతి చికిత్సకా దిశి దిశి ప్రాయేణ ధర్మార్థినో

ముగ్ధాక్షీక్షణ వీక్షితస్య న హి మే వైద్యో న చాప్యౌషధమ్॥ 54

ఇహ హి మధుర గీతం నృత్యమేతద్రసో-యం

స్ఫురతి పరిమళో-సౌ స్పర్శ ఏష స్తనానామ్ ।

ఇతి హత పరమార్థైరింద్రియైర్భ్రామ్యమాణః

స్వ హిత కరణ ధూర్తైః పంచభిర్వంచితో-స్మి ॥ 55

న గమ్యో మంత్రాణాం న చ భవతి భైషజ్య విషయో

న చాపి ప్రధ్వంసం వ్రజతి వివిధైః శాంతిక శతైః ।

భ్రమావేశాదంగే కమపి విదధద్భంగమసకృత్

స్మరాపస్మారో-యం భ్రమయతి దృశం ఘూర్ణయతి చ ॥ 56

జాత్యంధాయ చ దుర్ముఖాయ చ జరాజీర్ణాఖిలాంగాయ చ

గ్రామీణాయ చ దుష్కులాయ చ గళత్కుష్ఠాభిభూతాయ చ ।

యచ్ఛంతీషు మనోహరం నిజ వపుర్లక్ష్మీ లవ శ్రద్ధయా

పణ్య స్త్రీషు వివేక కల్ప లతికాశ స్త్రీషు రజ్యేత కః ॥ 57

వేశ్యాసౌ మదన జ్వాలా రూపే-ంధన వివర్ధితా ।

కామిభిర్యత్ర హూయంతే యౌవనాని ధనాని చ ॥ 58

కశ్చుంబతి కుల పురుషో వేశ్యాధర పల్లవం మనోజ్ఞమపి ।

చారభట చోర చేటక నట విట నిష్ఠీవన శరావమ్॥ 59

మధు తిష్ఠతి వాచి యోషితాం హృది హాలాహలమేవ కేవలమ్ ।

అతఏవ నిపీయతే-ధరో హృదయం ముష్టిభిరేవ తాడ్యతే ॥ 60

[మార్చు] సువిరక్త పద్ధతి

ధన్యాస్త ఏవ ధవళాయత లోచనానాం

తారుణ్య దర్ప ఘన పీన పయోధరాణామ్ ।

క్షామోదరోపరి లసత్త్రివళీ లతానాం

దృష్వ్టా–కృతిం వికృతిమేతి మనో న యేషామ్॥ 61

బాలే! లీలా ముకుళితమమీ మంథరా దృష్టి పాతాః

కిం క్షిప్యంతే విరమ విరమ వ్యర్థ ఏష శ్రమస్తే ।

సంప్రత్యన్యే వయ ముపరతం బాల్యమాస్థా వనాంతే

క్షీణో మోహ స్తృణమివ జగజ్జాలమాలోకయామః ॥ 62

ఇయం బాలా మాం ప్రత్యనవరతమిందీవర దళ

ప్రభా చోరం చక్షుః క్షిపతి కిమభిప్రేతమనయా ।

గతో మోహో-స్మాకం స్మర కుసుమ బాణ వ్యతికర

జ్వర జ్వాలా శాంతా తదపి న వరాకీ విరమతి ॥ 63

రే కందర్ప కరం కదర్థయసి కిం కోదండ టంకారితైః

రే రే కోకిల కోమలైః కలరవైః కిం వా వృథా జల్పసి ।

ముగ్ధే స్నిగ్ధ విదగ్ధ ముగ్ధ మధురైర్లోలైః కటాక్షైరలం

చేతశ్చుంబిత చంద్రచూడచరణ ధ్యానామృతం వర్తతే ॥ 64

విరహే-పి సంగమః ఖలు పరస్పరం సంగతం మనో యేషామ్ ।

హృదయమపి విఘటితం చేత్ సంగో విరహం విశేషయతి ॥ 65

కిం గతేన యది సా న జీవతి ప్రాణితి ప్రియతమా తథా-పి కిమ్ ।

ఇత్యుదీక్ష్య నవమేఘమాలికాం న ప్రయాతి పథికః స్వ మందిరమ్॥ 66

విరమత బుధా యోషిత్సంగౌత్సుఖాత్క్షణ భంగురాత్

కురుత కరుణా మైత్రీ ప్రజ్ఞా వధూజనసంగమమ్ ।

న ఖలు నరకే హారాక్రాంతం ఘనస్తనమండలం

శరణమథవా శ్రోణీబింబం రణన్మణి మేఖలమ్॥ 67

యదా యోగాభ్యాస వ్యసన కృశయోరాత్మ మనసో

రవిచ్ఛిన్నా మైత్రీ స్ఫురతి కృతిన స్తస్య కిము తైః ।

ప్రియాణా మాలాపై రధర మధుభిర్వక్త్ర విధుభిః

సనిశ్వాసామోదైః సకుచ కలశాశ్లేష సురతైః ॥ 68

యదాసీదజ్ఞానం స్మర తిమిర సంచార జనితం

తదా దృష్టం నారీ మయమిదమశేషం జగదితి ।

ఇదానీ మస్మాకం పటుతర వివేకాంజన జుషాం

సమీభూతా దృష్టిస్త్రిభువనమపి బ్రహ్మ మనుతే ॥ 69

[మార్చు] దుర్విరక్త పద్ధతి

తావదేవ కృతినామపి స్ఫుర త్యేష నిర్మల వివేక దీపకః ।

యావదేవ న కురంగ చక్షుషాం తాడ్యతే చటుల లోచనాంచలైః ॥ 70

వచసి భవతి సంగ త్యాగముద్దిశ్య వార్తా

శ్రుతి ముఖర ముఖానాం కేవలం పండితానామ్ ।

జఘనమరుణ రత్న గ్రంథికాంచీకలాపం

కువలయ నయనానాం కో విహాతుం సమర్థః ॥ 71

స్వ పర ప్రతారకో-సౌ నిందతి యో-ళీక పండితో యువతీః ।

యస్మాత్తపసో-పి ఫలం స్వర్గః స్వర్గే-పి చాప్సరసః ॥ 72

మత్తేభ కుంభ దళనే భువి సంతి ధీరాః

కేచిత్ప్రచండ మృగరాజ వధే-పి దక్షాః ।

కింతు బ్రవీమి బలినాం పురతః ప్రసహ్య

కందర్ప దర్ప దళనే విరళా మనుష్యాః ॥ 73

సన్మార్గే తావదాస్తే ప్రభవతి చ నరస్తావ దే వేంద్రియాణాం

లజ్జాం తావద్విధత్తే వినయమపి సమాలంబతే తావదేవ ।

భ్రూ చాపాకృష్ట ముక్తాః శ్రవణ పథ గతా నీల పక్ష్మాణ ఏతే

యావల్లీలావతీనాం హృది న ధృతిముషో దృష్టి బాణాః పతంతి ॥ 74

ఉన్మత్త ప్రేమ సంరంభాదారభంతే యదంగనాః ।

తత్ర ప్రత్యూహమాధాతుం బ్రహ్మాపి ఖలు కాతరః ॥ 75

తావన్మహత్వ్తం పాండిత్యం కులీనత్వం వివేకితా ।

యావజ్వ్జలతి నాంగేషు హతః పంచేషు పావకః ॥ 76

శాస్త్రజ్ఞో-పి ప్రగుణితనయో-ప్యాత్త బోధో-పి బాఢం

సంసారే-స్మిన్భవతి విరళో భాజనం సద్గతీనామ్ ।

యేనైతస్మి న్నిరయ నగర ద్వారముద్ఘాటయంతీ

వామాక్షీణాం భవతి కుటిలా భ్రూలతా కుంచికేవ ॥ 77

కృశః కాణః ఖంజః శ్రవణ రహితః పుచ్ఛ వికలో

వ్రణీ పూయ క్లిన్నః కృమి కులశతై రావృతతనుః ।

క్షుధా క్షామో జీర్ణః పిఠరక కపాలార్పిత గళః

శునీమన్వేతి శ్వా హతమపి చ హంత్యేవ మదనః ॥ 78

స్త్రీ ముద్రాం ఝషకేతనస్య పరమాం సర్వార్థ సంపత్కరీం

యే మూఢాః ప్రవిహాయ యాంతి కుధియో మిథ్యా ఫలాన్వేషిణః ।

తే తేనైవ నిహత్య నిర్దయతరం నగ్నీకృతా ముండితాః

కేచిత్పంచ శిఖీ కృతాశ్చ జటిలాః కాపాలికాశ్చాపరే ॥ 79

విశ్వామిత్ర పరాశర ప్రభృతయో వాతాంబూ పర్ణాశనా

స్తే-పి స్త్రీ ముఖపంకజం సులలితం దృష్వ్టైవ మోహం గతాః ।

శాల్యన్నం స ఘృతం పయోదధియుతం యే భుంజతే మానవా

స్తేషామింద్రియ నిగ్రహో యది భవేద్వింధ్యః ప్లవేత్సాగరే ॥ 80

[మార్చు] ఋతువర్ణన పద్ధతి

పరిమళ భృతో వాతాః శాఖా నవాంకుర కోటయో

మధుర విధురోత్కంఠా భాజః ప్రియా పిక పక్షిణామ్ ।

విరళ విరళ స్వేదోద్గారా వధూ వదనేందవః

ప్రసరతి మధౌ ధాత్య్రాం జాతో న కస్య గుణోదయః ॥ 81

మధు రయం మధురైరపి కోకిలా

కలరవై ర్మలయస్య చ వాయుభిః ।

విరహిణః ప్రహిణస్తి శరీరిణో

విపది హంత సుధా-పి విషాయతే ॥ 82

ఆవాసః కిల కించితస్య దయితాః పార్శ్వే విలాసాలసాః

కర్ణే కోకిల కామినీ కల రవః స్మేరో లతా మంటపః ।

గోష్ఠీ సత్కవిభిః సమం కతిపయైః సేవ్యాః సితాంశోః కరాః

కేషాంచిత్సుఖయంత్యవేహి హృదయం చైత్రే విచిత్రాః క్షపాః ॥ 83

పాంథ స్త్రీ విరహానలాహుతి కలామాతన్వతీ మంజరీ

మాకందేషు పికాంగనాభిరధునా సోత్కంఠమాలోక్యతే ।

అప్యేతే నవ పాటలా పరిమళ ప్రాగ్భార పాటచ్చరా

వాంతి క్లాంతి వితాన తానవ కృతః శ్రీఖండ శైలానిలాః ॥ 84

ప్రథితః ప్రణయవతీనాం తావత్పదమాతనోతు హృది మానః ।

భవతి న యావచ్చందన తరు సురభిర్మలయ పవమానః ॥ 85

సహకార కుసుమ కేసర నికర భరామోద మూర్ఛిత దిగంతే ।

మధుర మధు విధుర మధుపే మధౌ భవేత్కస్య నోత్కంఠా ॥ 86

అచ్ఛాచ్ఛ చందన రసార్ద్రతరా మృగాక్ష్యో

ధారా గృహాణి కుసుమాని చ కౌముదీ చ ।

మందో మరుత్సుమనసః శుచి హర్మ్య పృష్ఠం

గ్రీష్మే మదం చ మదనం చ వివర్ధయంతి ॥ 87

స్రజో హృద్యామోదా వ్యజన పవనశ్చంద్ర కిరణాః

పరాగః కాసారో మలయజ రజః సీధు విశదమ్ ।

శుచిః సౌధోత్సంగః ప్రతను వసనం పంకజ దృశో

నిదాఫూర్తా వేతద్విలసతి లభంతే సుకృతినః ॥ 88

సుధా శుభ్రం ధామ స్ఫురదమల రశ్మిః శశధరః

ప్రియా వక్త్రాంభోజం మలయజ రసశ్చాతిసురభిః ।

స్రజో హృద్యామోదాస్తదిదమఖిలం రాగిణి జనే

కరోత్యంతః క్షోభం న తు విషయ సంసర్గ విముఖే ॥ 89

తరుణీ వైషా దీపితకామా వికసితజాతీ పుష్ప సుగంధిః ।

ఉన్నత పీన పయోధరభారా ప్రావృట్తనుతే కస్య న హర్షమ్॥ 90

వియదుపచిత మేఘం భూమయః కందళిన్యో

నవ కుటజ కదంబామోదినో గంధవాహాః ।

శిఖికుల కల కేకారావ రమ్యావనాంతాః

సుఖిన మసుఖినం వా సర్వముత్కంఠయంతి ॥ 91

ఉపరి ఘనం ఘన పటలం తిర్యగ్గిరయో-పి నర్తిత మయూరాః ।

క్షితిరపి కందళ ధవళా దృష్టిం పథికః క్వ పాతయతి ॥ 92

ఇతో విద్యుద్వల్లీ విలసిత మితః కేతకి తరోః

స్ఫురన్గంధః ప్రోద్యజ్జలద నినద స్ఫూర్జితమితః ।

ఇతః కేకి క్రీడా కలకలరవః పక్ష్మల దృశాం

కథం యాస్యంత్యేతే విరహ దివసాః సంభృత రసాః ॥ 93

అసూచీ సంచారే తమసి నభసి ప్రౌఢ జలద

ధ్వని ప్రాజ్ఞమ్మన్యే పతతి పృషతానాం చ నిచయే ।

ఇదం సౌదామన్యాః కనక కమనీయం విలసితం

ముదం చ మ్లానిం చ ప్రథయతి పథి స్వైర సుదృశామ్॥ 94

ఆసారేణ న హర్మ్యతః ప్రియతమై ర్యాతుం బహిః శక్యతే

శీతోత్కంప నిమిత్తమాయత దృశా గాఢం సమాలింగ్యతే ।

జాతాః శీకర శీతలాశ్చ మరుతోరత్యంత ఖేద చ్ఛిదో

ధన్యానాం బత దుర్దినం సుదినతాం యాతి ప్రియా సంగమే ॥ 95

అర్ధం సుప్వ్తా నిశాయాః సరభస సురతాయాస సన్న శ్లథాంగః

ప్రోద్భూతాసహ్య తృష్ణో మధు మద నిరతో హర్మ్య పృష్ఠే వివిక్తే ।

సంభోగ క్లాంత కాంతా శిథిల భుజ లతా వర్జితం కర్కరీతో

జ్యోత్స్నాభిన్నాచ్ఛ ధారం పిబతి న సలిలం శారదం మంద పుణ్యః ॥ 96

హేమంతే దధి దుగ్ధ సర్పిరశనా మాంజిష్ఠ వాసో భృతః

కాశ్మీర ద్రవ సాంద్ర దిగ్ధ వపుషః ఖిన్నా విచిత్రై రతైః ।

వృత్తోరు స్తన కామినీజన కృతాశ్లేషా గృహాభ్యంతరే

తాంబూలీ దళ పూగ పూరిత ముఖా ధన్యాః సుఖం శేరతే ॥ 97

ప్రోద్యత్ప్రౌఢ ప్రియంగు ద్యుతి భృతి వికసత్కుంద మాద్యద్వ్దిరేఫే

కాలే ప్రాలేయ వాత ప్రచల విలసితోదార మందార ధామ్ని ।

యేషాం నో కంఠ లగ్నా క్షణమపి తుహిన క్షోద దక్షా మృగాక్షీ

తేషామాయామ యామా యమసదనసమా యామినీ యాతి యూనామ్॥ 98

చుంబంతో గండ భిత్తీ రలకవతి ముఖే సీత్కృతా న్యాదధానా

వక్షః సూత్కంచుకేషు స్తన భర పులకోద్భేదమాపాదయంతః ।

ఊరూ నాకంపయంతః పృథు జఘన తటాత్స్రంసయంతోం-శుకాని

వ్యక్తం కాంతా జనానాం విట చరిత భృతః శైశిరా వాంతి వాతాః ॥ 99

కేశానాకులయన్ దృశో ముకులయన్ వాసో బలాదాక్షిప

న్నాతన్వన్పులకోద్గమం ప్రకటయన్నంగేషు కంపం శనైః ।

వారం వారముదార సీత్కృత కృతో దంత చ్ఛదాన్ పీడయన్

ప్రాయః శైశిర ఏష సంప్రతి మరుత్కాంతాసు కాంతాయతే ॥ 100

శతకములు
శతకము

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము | వేమన శతకము | సుమతీ శతకము | దాశరథీ శతకము | భాస్కర శతకము | భర్తృహరి శతకములు | నారాయణ శతకము | కృష్ణ శతకము | ఆంధ్ర నాయక శతకము | నరసింహ శతకము | రామలింగేశ శతకము | వృషాధిప శతకము | మారుతి శతకము | దేవకీనందన శతకము | గువ్వలచెన్న శతకము | కుమార శతకము | కుమారీ శతకము | వేంకటేశ శతకము | సూర్య శతకము | సర్వేశ్వర శతకము | శ్రీ (అలమేలుమంగా) వేంకటేశ్వర శతకము | ధూర్తమానవా శతకము | కుప్పుసామి శతకము | శతకము

"http://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B6%E0%B1%83%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B0_%E0%B0%B6%E0%B0%A4%E0%B0%95%E0%B0%AE%E0%B1%81" నుండి వెలికితీశారు

వర్గం: శతకములు

వ్యక్తిగత పనిముట్లు

• లోనికి ప్రవేశించండి / ఖాతాని సృష్టించుకోండి

నేంస్పేసులు

• పేజీ
• చర్చ

వైవిధ్యాలు

పేజీ లింకులు

• చదువు
• సవరించు
• చరిత్రని చూడండి

చర్యలు

అన్వేషణ

మార్గదర్శకం

• మొదటి పేజీ
• సముదాయ పందిరి
• రచ్చబండ
• ఇటీవలి మార్పులు
• యాధృచ్ఛిక పేజీ
• సహాయం
• విరాళములు

ముద్రించండి/ఎగుమతి చేయండి

• ఓ పుస్తకాన్ని సృష్టించండి
• PDF క్రింద దిగుమతి చేసుకోండి
• ముద్రించుకోదగ్గ కూర్పు

పరికరాలపెట్టె

• ఇక్కడికి లంకెలున్న పుటలు
• సంబంధిత మార్పులు
• ప్రత్యేక పేజీలు
• శాశ్వత లింకు
• ఈ వ్యాసాన్ని ఉదహరించండి

• ఈ పేజీకి 07:06, 11 ఆగష్టు 2007న చివరి మార్పు జరిగినది.
• పాఠ్యం క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్/షేర్-అలైక్ లైసెన్సు క్రింద లభ్యం; అదనపు షరతులు వర్తించవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు వాడుక నియమాలను చూడండి.

• గోప్యతా విధానం
• Wikisource గురించి
• అస్వీకారములు

• 
• 

భర్తృహరి నీతి శతకము–Barthuhari Neeti Shatakam

నీతి శతకము

[మార్చు] మంగళాచరణమ్‌

దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నానంత చిన్మాత్ర మూర్తయే ।

స్వానుభూత్యేక మానాయ నమః శాంతాయ తేజసే ॥ 1

తాత్పర్యము: త్రిలోకములూ, త్రికాలములూ, దశదిశలూ, అంతటా, అన్నిటా తానే అయి ఆత్మజ్ఞానుభవము చేత మాత్రమే గుర్తించదగిన జ్యోతిస్వరూప పరబ్రహ్మమునకు నమస్కారము.

[మార్చు] మూర్ఖపద్ధతి

బోద్ధారో మత్సర గ్రస్తాః ప్రభవః స్మయ దూషితాః ।

అబోధోపహతాః చాన్యే జీర్ణమంగే సుభాషితమ్‌ ॥

అజ్ఞః సుఖమారాధ్యః సుఖతరమారాధ్యతే విశేషజ్ఞః ।

జ్ఞానలవ దుర్విదగ్ధం బ్రహ్మాపి తం నరం న రంజయతి ॥ 2

తాత్పర్యము: బోధించే స్థానములో గురువులు మదమత్సర అసూయా పూరితులై వున్నారు. పాలించే ప్రభువులు గర్వాంధులైనారు. సామాన్యజనులు విని గ్రహించగలిగినంతటి తెలివిగలవారు కారు. కావున నా యీ సుభాషితము నాలోనే జీర్ణించుకుపోయి ఉన్నది. అనగా తన మనస్సు నందు అంతర్లీనముగా యింతకాలం వుండి పోయినదని అర్థము.

ప్రసహ్య మణిముద్ధరేన్మకర వక్త్ర దంష్ట్రాంతరాత్‌

సముద్రమపి సంతరేత్ప్రచలదూర్మి మాలాకులమ్‌ ।

భుజంగమపి కోపితం శిరసి పుష్పవద్ధారయేత్‌

న తు ప్రతినివిష్ట మూర్ఖ జన చిత్తమారాధయేత్‌ ॥ 3

తాత్పర్యము: మొసలి నోటికోరల మధ్య నున్న మాణిక్యమును ప్రజ్ఞతో బయటికి తీయవచ్చును. పెద్దపెద్ద అలలతో ఎగసిపడుతున్న సముద్రమును దాటవచ్చును. ఆగ్రహముతో బుసలు కొడుతున్న సర్పమును పూలదండలా శిరస్సున ధరించవచ్చును. కానీ దురాగ్రహపూరితుడైన మూఢుని సమాధాన పర్చుట అసాధ్యము.

లభేత సికతాసు తైలమపి యత్నతః పీడయన్‌

పిబేచ్చ మృగ తృష్ణికాసు సలిలం పిపాసార్దితః ।

కదాచిదపి పర్యటన్‌ శశ విషాణమాసాదయేత్‌

న తు ప్రతినివిష్ట మూర్ఖ జనచిత్తమారాధయేత్‌ ॥ 4

తాత్పర్యము: ప్రయత్నము చేత ఇసుక నుంచి చమురు తీయవచ్చును. ఎండమావులలో సైతం నీరు సంపాదించి దాహం తీర్చుకోవచ్చును. తిరిగి తిరిగి ఎలాగైనా కుందేలు కొమ్ము సంపాదించవచ్చును. (కుందేలుకు చెవులే కానీ కొమ్ములుండవు) కానీ ఎన్ని విధాల ప్రయత్నించినా మూర్ఖుని మనస్సును రంజింపచేయలేము.

వ్యాళం బాల మృణాల తంతుభిరసౌ రోద్ధుం సముజ్జృంభతే

భేత్తుం వజ్రమణిం శిరీషకుసుమ ప్రాంతేన సన్నహ్యతి ।

మాధుర్యం మధుబిందునా రచయితుం క్షారాంబుధే రీహతే

మూర్ఖాన్యః ప్రతినేతు మిచ్ఛతి బలాత్సూక్తైః సుధా స్యందిభిః ॥ 5

తాత్పర్యము: తామర తూటి దారములతో మదపుటేనుగును బంధించాలని ఆలోచించేవాడూ, దిరిసెనపువ్వు కొనతో వజ్రమును సానపట్టాలని ప్రయత్నించేవాడూ, ఒక్క తేనెబొట్టుతో ఉప్పు సముద్రపు నీటిని తియ్యగా మార్చాలనుకునే వాడితోనూ మూర్ఖులను మంచి మాటలతో మార్చాలని ఆశించినవారు సమానులవుతారు.

స్వాయత్త మేకాంతహితం విధాత్రా

వినిర్మితం ఛాదనమజ్ఞతాయాః ।

విశేషతః సర్వ విదాం సమాజే

విభూషణం మౌనమపండితానామ్‌ ॥ 6

తాత్పర్యము: మూఢులు తమ మూఢత్వాన్ని దాచుకోవడానికై బ్రహ్మ మౌనమును సృష్టించి వారి స్వాధీనం చేశాడు. కావున పండితుల సమక్షమున మౌనమే మూర్ఖులకి అలంకారము. అనగా మూర్ఖులు తెలియని విషయాలను చర్చించరాదు.

యదా కించిద్‌జ్ఞో-హం ద్విప ఇవ మదాంధః సమభవం

తదా సర్వజ్ఞో-స్మీత్యభవ దవలిప్తం మమ మనః ।

యదా కించిత్కించిద్బుధజన సకాశాదవగతం

తదా మూర్ఖో-స్మీతి జ్వర ఇవ మదో మే వ్యపగతః ॥ 7

తాత్పర్యము: నాకేమి తెలియని కాలములో అంతయూ తెల్సిన సర్వజ్ఞునిగా భావించుకొని మదగజములా విర్రవీగాను. తదుపరి ప్రాజ్ఞుల వలన కొద్దిగా తెల్సుకొన్నంతనే – నేను మూర్ఖుడినని, నాకేమీ తెలియదని గ్రహించి – జ్వరము తగ్గి కుదుటపడినట్లుగా నన్ను ఆవరించి వున్న గర్వము వదిలి సుఖించాను.

కృమి కుల చిత్తం లాలా క్లిన్నం విగంధి జుగుప్సితం

నిరుపమ రసం ప్రీత్యా ఖాదన్ఖరాస్థి నిరామిషమ్‌ ।

సురపతిమపి శ్వా పార్శ్వస్థం విలోక్య న శంకతే

న హి గణయతి క్షుద్రో జంతుః పరిగ్రహ ఫల్గుతామ్‌ ॥ 8

తాత్పర్యము: గాడిద యెముకలో మాంసము లేకపోయినా, దానిలో పురుగులు చేరినా, డొల్లుతో తడిసి కంపు కొడుతూ రోతపుట్టిస్తున్నా కూడా దానిని ప్రీతితో కొరుకుతూ వున్న కుక్క తన ముందు దేవేంద్రుడు ప్రత్యక్ష్యమైనా సిగ్గుపడదు. ఏలననగా, తాను స్వీకరించిన పదార్ధం తుచ్ఛమా, కాదా అను విషయాన్ని నీచప్రాణి పట్టించుకోదు!

శిరః శార్వం స్వర్గాత్పశుపతి శిరస్తః క్షితిధరం

మహీధ్రాదుత్తుంగాదవనిమవనేశ్చాపి జలధిమ్‌ ।

అధో గంగా సేయం పదముపగతా స్తోకమథవా

వివేక భ్రష్టానాం భవతి వినిపాతః శతముఖః ॥ 9

తాత్పర్యము: గంగానదీమ తల్లి మొదట అంతరిక్షము నుండి ఏశ్వరుని శిరస్సు మీదకూ, అక్కడి నుండి హిమాలయముల మీదకూ, అచటినుండి భూమికీ, ఆపైన భూమి నుండి సముద్రములోనికి చేరి పాతాళమునకు చేరుకున్నది. అగ్రపీఠము నుండి స్థానభ్రంశము చెందిన వారికి యీ విధమైన అధఃపాతాళము సంభవిస్తుంది.

శక్యో వారయితుం జలేన హుతభుక్ఛత్రేణ సూర్యాతపో

నాగేంద్రో నిశితాంకుశేన సమదో దండేన గౌర్గర్దభః ।

వ్యాధిర్భేషజ సంగ్రహైశ్చ వివిధైర్మంత్ర ప్రయోగైర్విషం

సర్వస్యౌషధమస్తి శాస్త్ర విహితం మూర్ఖస్య నాస్య్తౌషధమ్‌ ॥ 10

తాత్పర్యము: నిప్పును నివారించడానికి నీటిని, సూర్యతాప నివారణకు గొడుగునూ, మత్తగజమునకు అంకుశాన్ని, గాడిద, ఎద్దు తదితర జంతువుల కోసం కర్రనూ, రోగమునకు వివివ్ధ ఔషధములనూ, విషమునకు నివారణగా వివిధ మంత్రాలనూ శాస్త్రములందు వుదహరించబడ్డాయి. కానీ మూర్ఖత్వమును నివారించు మందు ఏదీ శాస్త్రములలో తెలుపలేదు. అనగా మూర్ఖత్వమునకు విరుగుడు లేదని భావం.

[మార్చు] విద్వత్పద్ధతి

శాస్త్రోపస్కృత శబ్ద సుందర గిరః శిష్య ప్రదేయాగమా

విఖ్యాతాః కవయో వసంతి విషయే యస్య ప్రభోర్నిర్ధనాః ।

తజ్జాడ్యం వసుధాదిపస్య సుధియస్వ్తర్థం వినా-పీశ్వరాః

కుత్స్యాః స్యుః కుపరీక్షకై ర్నమణయో యైరర్ఘతః పాతితాః ॥ 11

తాత్పర్యము: వ్యాకరణాది మహాశాస్త్రములను భావయుక్తముగా వివరిస్తూ విధ్యార్థులకు బోధించు మహాపండితులు ఏ ప్రభువు ఆశ్రయములోనైనా ధనహీనులై ఉంటే, అది ఆప్రభువు యొక్క తెలివిహీనతే గాని వేరుగాదు. రత్న పరిజ్ఞానము లేని వర్తకుడు అమూల్యరత్నము యొక్క వెల తక్కువగా చెప్పిననూ ఆలోపము వర్తకునిదేగాని ఆ రత్నమునకు విలువ తగ్గదు గదా! అనగా పండితుల విలువ వారి పాండిత్యము చేతనే నిర్ణయింపబడునని భావము.

హర్తుర్యాతి న గోచరం కిమపి శం పుష్ణాతి యత్సర్వదా-

ప్యర్థిభ్యః ప్రతిపాద్యమానమనిశం ప్రాప్నోతి వృద్ధిం పరామ్‌ ।

కల్పాంతేష్వపి న ప్రయాతి నిధనం విద్యాఖ్యమంతర్ధనం

యేషాం తాన్ప్రతిమానముజ్ఝత నృపాః కస్తైః సహ స్పర్ధతే ॥ 12

తాత్పర్యము: విద్య అనే ధనాన్ని దొంగలు అపహరించలేరు. దానివలన ఎల్లప్పుడూ సుఖము కలుగుతుంది, దానిని పరులకు యిచ్చిన కొద్దీ అది వృద్ది చెందుతూ వుంటుంది. ప్రళయ సమయమున కూడా అది నశించదు. ఇట్టి విద్యాదనుల ముందు సామాన్య ధనాధిపతులు గర్వము ప్రదర్శించరాదు. విధ్యాధనులనెదిరించుట ఎవ్వరికినీ సాధ్యము కాదు. అనగా విద్వత్తుల ముందు వినయముగా నుండవలెనని భావము.

పరిగత పరమార్థాన్‌ పండితాన్‌ మా-వమంస్థాః

తృణమివ లఘు లక్ష్మీర్నైవ తాన్‌ సంరుణద్ధి ।

అభినవ మద రేఖా శ్యామ గండ స్థలానాం

న భవతి బిసతంతుర్వారణం వారణానామ్‌ ॥ 13

తాత్పర్యము: పరమతత్త్వము నెరిగిన పండితులను అవమానించకుము. నీఐస్వర్యమును చూచి నీపరాచకములను వారు భరించెదరనికు సుమీ, వారు నీసంపదను గడ్డిపోచలా భావించెడివారు. సరికొత్తగా మదధారకారి నల్లబారిన చెక్కిళ్ళు గల మత్త గజమును తామరతూండ్లు చేత కట్టి బందించుట అసాధ్యముకదా! అనగా ధన గర్వము చేత పండితులను దాసులుగా చేసుకొనుట సాధ్యముకాదని భావము.

అంభోజినీ వన విహార విలాసమేవ

హంసస్య హంతు నితరాం కుపితో విధాతా ।

న త్వస్య దుగ్ధ జల భేద విధౌ ప్రసిద్ధాం

వైదగ్య్ధ కీర్తిమపహర్తుమసౌ సమర్థః ॥ 14

తాత్పర్యము: హంసపై బ్రహ్మకు కోపము కలిగినచో దానిని పద్మ సరోవరములందు విహరించకుండా నిలువరించగలడేమోగానీ…. నీటినీ పాలనూ వేరు చేయగల దాని సహజ గుణమును మాన్పలేడు గదా!

కేయూరాణి న భూషయంతి పురుషం హారా న చంద్రోజ్వ్జలా

న స్నానం న విలేపనం న కుసుమం నాలంకృతా మూర్ధజాః ।

వాణ్యేకా సమలంకరోతి పురుషం యా సంస్కృతా ధార్యతే

క్షీయంతే-ఖిల భూషణాని సతతం వాగ్భూషణం భూషణమ్‌ ॥ 15

తాత్పర్యము: మగవానికి భుజకీర్తులు, సూర్య చంద్రహారాధి ఆభరణాలు గాని, స్నానము చందన ధార్మము, శిరోజాలంకారము వంటివేవీ అలంకారములు కాజాలవు. శాస్త్ర జ్ఞాన సంస్కారము కలిగినవాక్కు మాత్రమే అలంకారముగా శోభించును. సర్వ మణిమయ ఆభరణభూషణములన్ని నశించిపోతాయి. వాగ్భూషణ ఒక్కటి మాత్రమే నశించని అలంకార భూషణము. అనగా పురుషునికి సద్వాక్కు మాత్రమే అలంకారమని భావన.

విద్యా నామ నరస్య రూపమధికం ప్రచ్ఛన్నగుప్తం ధనం

విద్యా భోగకరీ యశః సుఖకరీ విద్యా గురూణాం గురుః ।

విద్యా బంధుజనో విదేశ గమనే విద్యా పరా దేవతా

విద్యా రాజసు పూజ్యతే న హి ధనం విద్యా విహీనః పశుః ॥ 16

తాత్పర్యము: పురుషునికి విద్య అందము. అదియే అతనిలో దాచబడిన గుప్త ధనము. విద్య వలన సుఖభోగములు, కీర్తి కలుగును. విద్యయే సద్గురువు. పరాయిదేశములందు బందువలే సహాయపడు విద్య రాజపూజితము. విద్యను మించిన ధనము లోకమున వేరు లేదు. ఇట్టి విద్యలేనివాడు పశువుతో సమానము.

క్షాంతిశ్చేత్కవచేన కిం కిమరిభిః క్రోధో-స్తి చేద్దేహినాం

జ్ఞాతిశ్చేదనలేన కిం యది సుహృద్దివ్యౌషధైః కిం ఫలమ్‌ ।

కిం సర్పైర్యది దుర్జనాః కిము ధనైర్విద్యా-నవద్యా యది

వ్రీడా చేత్కిము భూషణైః సుకవితా యద్యస్తి రాజ్యేన కిమ్‌ ॥ 17

తాత్పర్యము: క్షమను మించిన కవచము లేదు. కోపమును మించిన శత్రువులేదు. దాయాది వున్నచోట నిప్పు అవసరము లేదు. మిత్ర్త్వము వున్న వానికి సిద్దౌషదము అక్కరలేదు. దుర్జనుని మించిన సర్పము లేదు.

దాక్షిణ్యం స్వజనే దయా పరిజనే శాఠ్యం సదా దుర్జనే

ప్రీతిః సాధుజనే నయో నృపజనే విద్వజ్జనే చార్జవమ్‌ ।

శౌర్యం శత్రుజనే క్షమా గురుజనే కాంతాజనే ధృష్టతా

యే చైవం పురుషాః కళాసు కుశలాస్తేష్వేవ లోక స్థితిః ॥ 18

తాత్పర్యము: బందువుల యందు దాక్షిణ్యమును, పరిచారము యందు దయను, దుర్జనుల యెడ కాఠిన్యమును, సజ్జనులయందు ప్రీతిని, రాజు పట్ల విధేయతను, విధ్వాంసులయెడల గౌరవమును, శత్రువులపై బలపరాక్రములను, పెద్దల యెడ ఓర్పు, స్త్రీలపట్ల దిట్టతనమును ప్రదర్శించే పురుషుల వలననే లోక మర్యాద కలుగుతుంది.

జాడ్యం ధియో హరతి సించతి వాచి సత్యం

మానోన్నతిం దిశతి పాపమపాకరోతి ।

చేతః ప్రసాదయతి దిక్షు తనోతి కీర్తిం

సత్సంగతిః కథయ కిం న కరోతి పుంసామ్‌ ॥ 19

తాత్పర్యము: సత్సాంగత్యము చేత బుద్దిమాంద్యము నశించును. అట్టి సత్సహవాసము చేత సత్యము పలుకబడును. పాపములను నశింపజేసి, మనస్సును శుభ్రపరచి మంచి గౌరవమునిచ్చి నలుదిక్కులలో కీర్తిని వ్యాపింపజేయును. ఇంతయేల? సత్సహవాసము వలన లభించే మంచిని మించినదేదీ ఏ లోకములోనూ లేదు.

జయంతి తే సుకృతినో రస సిద్ధాః కవీశ్వరాః ।

నాస్తి తేషాం యశఃకాయే జరామరణజం భయమ్‌ ॥ 20

తాత్పర్యము: సద్గ్రంధములు రచించిన కవీంద్రులు పుణ్యాత్ములై, వారు రచించిన గ్రంథముల యందలి రససిద్ధి చేత జరామరణములు లేని కీర్తి శరీరులై భాసించి, యోగస్థితిలో మృత్యువును అధిగమించిన యోగులవలె సర్వదా ప్రకాశిస్తుంటారు. అనగా చక్కటి గ్రంథములు రచించిన కవులు యోగులవలె పుణ్యాత్ములని భావము.

[మార్చు] మానశౌర్య పద్ధతి

క్షుత్క్షామో-పి జరాకృశో-పి శిథిలప్రాయో-పి కష్టాం దశామ్‌

ఆపన్నో-పి విపన్న దీధితిరపి ప్రాణేషు నశ్యత్స్వపి ।

మత్తేభేంద్ర విభిన్న కుంభ పిశిత గ్రాసైక బద్ధ స్పృహః

కిం జీర్ణం తృణమత్తి మాన మహతామగ్రేసరః కేసరీ ॥ 21

తాత్పర్యము: మృగరాజుగా కీర్తిబడసిన సింహము ఆకలిచే అలసినా, ఆహారము లేక చిక్కినా కష్టకాలము దాపురించి కాంతిహీనమైనా, ఆఖరికి ప్రాణము పోతున్నా ఏ పరిస్థితిలోనైనా మదగజపు కుంభస్థలము బ్రద్దలు చేసి అందున్న మాంసమును భుజించాలని ఆశిస్తుందేకాని ఎండుగడ్డి తినదు గాక తినదు.

స్వల్ప స్నాయు వసావసేక మలినం నిర్మాంసమప్యస్థి గోః

శ్వా లబ్వ్ధా పరితోషమేతి న తు తత్తస్య క్షుధా శాంతయే ।

సింహో జంబుకమంకమాగతమపి త్యక్వ్తా నిహంతి ద్విపం

సర్వః కృచ్ఛ్రగతో-పి వాంఞ్చతి జనః సత్వ్తానురూపం ఫలమ్‌॥ 22

తాత్పర్యము: కుక్క తన శక్తికి తగినట్లు తనకి దొరికిన సన్నని నరముతొ క్రొవ్వు కొంచెము గల యెముకలోని మాంసమునకే సంతసిస్తుందిగాని, అది దాని ఆకలి తీర్చదు. సింహము ఎదుట నక్కలు తిరుగుతున్నా అది వాటిని వదిలి వనమంతా గాలించి ఏనుగును వేటాడుతుంది. అట్లే మనుషులు కష్టసమయాలలో కూడా తమ శక్తికి తగిన ఫలితమునే కోరుకుంటరు కానీ హెచ్చుతగ్గులు ఆశించరు.

లాంగూల చాలనమధశ్చరణావఫూతం

భూమౌ నిపత్య వదనోదర దర్శనం చ ।

శ్వా పిండదస్య కురుతే గజ పుంగవస్తు

ధీరం విలోకయతి చాటు శతైశ్చ భుంక్తే ॥ 23

తాత్పర్యము: తనకి పిడికెడు అన్నము పెట్టే యజమాని ముందు తోక ఆడించడం, కాళ్ళాతో నేలపై మోకరిల్లి నోటిని, కడుపుని ప్రదర్శించుట వంటి నీచకృత్యములు చేయుట కుక్క లక్షణం. కానీ గజరాజు ధైర్య దృష్టులతో మావటిని గాంచుతూ, అతని పలకరింపులచే లాలన పొందుతూ ఆహారమును స్వీకరిస్తుంది. అనగా కుక్కలా యెంగిలి మెతుకులకు ఆశపడక, యేనుగులా జీవించాలని భావన.

పరివర్తిని సంసారే మృతః కో వా న జాయతే ।

స జాతో యేన జాతేన యాతి వంశః సమున్నతిమ్‌ ॥ 24

తాత్పర్యము: చావు పుట్టుకలనే చక్ర భ్రమణంలో చనిపోయిన వారందరూ మరల మరల పుట్టువారేగదా! అయితే ఎవని పుట్టుక చేత వంశ కీర్తి ప్రతిష్టలు వర్థిల్లునో, అట్టివాడే ఉత్తముడు. వాని జన్మయే జన్మము. అనగా వంశమును ఉద్ధరించువాడే ఉత్తమ మానవుడని భావన.

కుసుమ స్తబకస్యేవ ద్వయీ వృత్తిర్మనస్వినః ।

మూర్న్ధి వా సర్వలోకస్య శీర్యతే వన ఏవ వా ॥ 25

తాత్పర్యము: గొప్ప బుద్ధి గల వాని నడవడి పూలగుత్తివలె రెండు విధములుగా నుండును. అందరిచేత పుష్పగుచ్ఛములాగా శిరస్సున ధరించబడుట లేదా తాను పుష్పించిన అరణ్యమునందే నశించుపోవు పుష్పమువలె మ్రగ్గిపొవుటయే గదా!

సంత్యన్యే-పి బృహస్పతి ప్రభృతయః సంభావితాః పంచషాః

తాన్ప్రత్యేష విశేష విక్రమ రుచీ రాహుర్న వైరాయతే ।

ద్వావేవ గ్రసతే దివాకర నిశా ప్రాణేశ్వరౌ భాస్కరౌ

భ్రాతః పర్వణి పశ్య దానవపతిః శీర్షావశేషాకృతిః ॥ 26

తాత్పర్యము: బృహస్పతాది పూజనీయమైన గ్రహములారుగురి జోలికి పోని రాహువు శిరస్సు మాత్రమే కలిగి పుర్తి ఆకారము లేని వాడయినప్పటికీ, మహాతేజముతో ప్రకాశించే సూర్యచంద్రులను మాత్రమే పర్వ కాలమునందు పట్టి పీడించుచుండుట అతని పరాక్రమమునకు సముచితమే కదా! అనగా పరాక్రమవంతుడు తనని మించిన లేదా సరిసమాన వంతులతొ తలపడినప్పుడే ఆ పరాక్రమము శోభిల్లునని భావము.

వహతి భువన శ్రేణిం శేషః ఫణాఫలక స్థితాం

కమఠ పతినా మధ్యే పృష్ఠం సదా స చ ధార్యతే ।

తమపి కురుతే క్రోడాధీనం పయోధి రనాదరాత్‌

అహహ మహతాం నిఃసీమానశ్చరిత్ర విభూతయః ॥ 27

తాత్పర్యము: తన పడగలపైని పదునాలుగు భువనాలను మోయుచున్న ఆదిశేషుని తనమూపున భరించుచున్నాడు. అది కూర్మము. ఆ ఆది కూర్ముడిని, ఆది వరాహమూర్తి ఆధీనపరునిగా చేయుచున్నాడు. ప్రళయకాల సముద్రుడు. ఆహా! మహితాత్ముల మహత్త్వములకు మేరలేదు గదా! మహిమాన్వితులు ఒకరిని మించినవారు మరొకరవుతారని భావము.

వరం ప్రాణోచ్ఛేదః సమదమఘవన్ముక్త కులిశ

ప్రహారై రుద్గచ్ఛద్బహుల దహనోద్గార గురుభిః ।

తుషారాద్రేఃసూనో రహహ పితరి క్లేశ వివశే

న చాసౌ సంపాతః పయసి పయసాం పత్యురుచితః ॥ 28

తాత్పర్యము: హిమవంతుని కుమారుడు మైనాకునిపై దేవేంద్రుడు వదిలిన వజ్రాయుధపు అగ్నిజ్వాలలు తాకి, మరణించుటే మైనాకునికి మంచిదికానీ, మూర్ఛనొందియున్న తనతండ్రి హిమవంతుని వదిలి తన ప్రాణరక్షణకై సముద్రమునందు దాగియుండుట తగునా? అనగా ప్రాణము కోసం పారిపోయి దాగియుండుట కంటే, పోరాడి వీరస్వర్గ మలంకరించుటే ధీరులకు ఉత్తమమని భావము.

యదచేతనో-పి పాదైః స్పృష్టః ప్రజ్వలతి సవితు రినకాంతః ।

తత్తేజస్వీ పురుషః పరకృతనికృతిం కథం సహతే ॥ 29

తాత్పర్యము: అచేతనమైనదయ్యూ సూర్యకాంతమణి సుర్యుని కిరణములు తనని సోకినంతనే ప్రజ్వరిల్లును అట్లే తేజోవంతురాలైనవారు పరపురుషుల ధిక్కారమును సహించరు. అనగా ప్రజ్ఞావంతులు అణుకువగావుంటారు గానీ ధూర్తుల ధిక్కారమును క్షమించరని భావము.

సింహః శిశురపి నిపతతి మద మలిన కపోల భిత్తిషు గజేషు ।

ప్రకృతిరియం సత్వ్తవతాం న ఖలు వయస్తేజసాం హేతుః ॥ 30

తాత్పర్యము: సింహము పిల్ల అయిననూ ‘మదధారలు స్రవించుటచేత మలినమైన గోడల వంటి చెక్కిళ్లు గల మత్త గజేభము’ మీదకి లఘించును. ఇది బలవంతుల స్వభావము. పరాక్రమవంతులకు వయస్సుతో నిమిత్తంలేదు.

[మార్చు] అర్థ పద్ధతి

జాతిర్యాతు రసాతలం గుణ గణైస్తత్రాప్యధో గచ్ఛతాత్‌

శీలం శైల తటాత్పతత్వభిజనః సందహ్యతాం వహ్నినా ।

శౌర్యే వైరిణి వజ్రమాశు నిపతత్వర్థో-స్తు నః కేవలం

యేనైకేన వినా గుణస్తృణ లవ ప్రాయాః సమస్తా ఇమే ॥ 31

తాత్పర్యము: జాతి పాతాళమునకు దిగజారిపోవుగాక, గుణగణములు అడుగంటును గాక, శీలము కొందరికి అడుగంటును గాక, శౌర్యముపై పిడుగుపడి సర్వనాశనమగును గాక, వీటిలో ఏ ఒక్కటి లేకున్ననూ మాకు ధనమొక్కటియున్న చాలును. పైన చెప్పబడినవన్నియూ దేని ముందు గడ్డిపోచలు వంటివో ఆధనము మాత్రమే మాకు కలుగుగాక!

యస్యాస్తి విత్తం స నరః కులీనః

స పండితః స శ్రుతవాన్గుణజ్ఞః ।

స ఏవ వక్తా స చ దర్శనీయః

సర్వే గుణాః కాంచనమాశ్రయంతి ॥ 32

తాత్పర్యము: ఎవనికి ధనము కలదో ఆ మనుష్యుడే గొప్ప కులమున పుట్టినవాడు. సమస్త గుణములు, బంగారము అతనినే ఆశ్రయించును.

దౌర్మంత్య్రాన్నృపతిర్వివశ్యతి యతిః సంగాత్సుతో లాలనాత్‌

విప్రో-నధ్యయనాత్కులం కుతనయాచ్ఛీలం ఖలోపాసనాత్‌ ।

హ్రీర్మద్యా దనవేక్షణాదపి కృషిః స్నేహః ప్రవాసాశ్రయాన్‌

మైత్రీ చాప్రణయాత్సమృద్ధిరనయాత్య్తాగ ప్రమాదాద్ధనమ్‌॥ 33

తాత్పర్యము: చెడ్డ మంత్రులు గల వాడగుట వలన రాజు చెడును. స్త్రీ సాంగత్యము వలన యోగి, బుజ్జగించుట చేత పుత్రుడు గుణ హీనులవుతారు. వేద పఠనము చేయక బ్రాహ్మణుడు నీచుడగును. దుష్ప్రవర్తకుని వలన వంశము చెడుతున్నది. సత్‍ప్రవర్తన లేని దుష్టుని సేవించుట వలన సిగ్గువిడుచుట, మద్యపానము చేయుటవలన, బుద్ధి, స్వయంకృషి మరచుట వలన స్వేదము, ఎడబాటు నొందుట వలన భార్యాబిడ్డల ప్రేమ, అవినీతి వలన స్నేహము చెడును. అపాత్రదానము చేతనూ, జూదము వలననూ ధనము నశించును. అనగా దుర్గుణములు, దుష్‍ప్రవర్తనల వలన సంపద అంతరించిపోవునని భావము.

దానం భోగో నాశస్తిస్రో గతయో భవంతి విత్తస్య ।

యో న దదాతి న భుంక్తే తస్య తృతీయా గతిర్భవతి ॥ 34

తాత్పర్యము: దానమిచ్చుట, అనుభవించుట, పరాధీనమగుట అను మూడు గుణములు ధనమునకు కలవు. కాన దాన మివ్వక, అనుభవించకపోయినచో ధనము మూడవదైన పరాధీనము అనగా దొంగల పాలు అగును.

మణిః శాణోల్లీఢః సమర విజయీ హేతి దళితో

మదక్షీణో నాగః శరది సరితః శ్యాన పులినాః ।

కలా శేషశ్చంద్రః సురత మృదితా బాలవనితా

తనిమ్నా శోభంతే గళితవిభవా శ్చార్థిషు నరాః ॥ 35

తాత్పర్యము: సాన పెట్టబడిన రత్నము, ఆయుధ ఘాతములచే క్షతగాత్రుడైన వీరుడు, మదము చేత చిక్కిన ఏనుగు, శరదృతువులో కొంచెముగా నిండిన యిసుక దిబ్బలు గలది, ఒక కళ మిగిలిన చంద్రుడు, సంభోగము నందు నలిపి వేయబడిన లేబ్రాయపు యువతి, యాచకుల కిచ్చి ధనమంతా కోల్పోయిన జనులూ కృశించుట చేతనే ప్రకాశించుచున్నారు.

పరిక్షీణః కశ్చిత్‌ స్పృహయతి యవానాం ప్రసృతయే

స పశ్చాత్సంపూర్ణః కలయతి ధరిత్రీం తృణ సమామ్‌ ।

అతశ్చానేకాంతా గురులఘుతయా-ర్థేషు ధనినామ్‌

అవస్థా వస్తూని ప్రథయతి చ సంకోచయతి చ ॥ 36

తాత్పర్యము: ఒకనాడు మిక్కిలి పేదవాడై చేరెడు బియ్యము కొరకు ఆశపడినవాడు, ఆ తదుపరి సంపూర్ణ ధనవంతుడై భూమిని గడ్డిపోచలాగా తలచును. అందుచేతనే ధనములందు కలిమిలేములు కలిగి సమయ సందర్భముల ననుసరించి ధనములేనినాడు అధికముగా కన్పించిన వస్తువే ధనము కలిగిననాడు అతి అల్పముగా తోచును. అనగా ధనము లేనప్పుడు కొండల్లా కన్పించినవే ధనము చేరినచో గడ్డిపరకల్లా కనిపిస్తాయని భావము.

రాజన్‌ దుధుక్షసి యది క్షితిధేను మేతాం

తేనాద్య వత్సమివ లోకమముం పుషాణ ।

తస్మింశ్చ సమ్యగనిశం పరిపోష్యమాణే

నానా ఫలైః ఫలతి కల్పలతేవ భూమిః ॥ 37

తాత్పర్యము: ఓ రాజా! గోమాత వంటి భూమాతను పిదుకగోరుదవేని, దానికై ముందుగా యీ భూజభూనములను గోదూడలవలె పాలించు. ఆభూజనము ఎల్లప్పుడు బాగుగా పోషింపబడు చుండగా, భూమాత కల్పవృక్షపు కొమ్మవలె నానావిధఫలములను ఫలింపజేయును. అనగా భూమిని పాలించువాడు ప్రజలను ఆవుదూడల్లా బాగా చూసుకొన్నప్పుడే సత్ఫలితములు లభించును అని భావము.

సత్యా-నృతా చ పరుషా ప్రియభాషిణీ చ

హింస్రా దయాళురపి చార్థపరా వదాన్యా ।

నిత్యవ్యయా ప్రచుర నిత్య ధనాగమా చ

వారాంగనేవ నృపనీతి రనేకరీతిః ॥ 38

తాత్పర్యము: రాజనీతి, బోగముదాని వలె ఆయా సందర్భములకు తగినట్లు సత్యాసత్యము గలదియు, నిష్ఠురత్వము గలదియు, ఇచ్చకములు పలుకునదియూ, చంపునదియూ, కనికరము గలదియు, ఎల్లప్పుడూ ఖర్చు పెట్టించుచూ రాబడి గలదియు అయిన వారకాంత వంటిది. అనగా రాజనీతి అనేది వేశ్య వంటిది అని భావము.

ఆజ్ఞా కీర్తిః పాలనం బ్రాహ్మణానాం

దానం భోగో మిత్త్రసంరక్షణం చ ।

యేషామేతే షడ్గుణా న ప్రవృత్తాః

కో-ర్థస్తేషాం పార్థివోపాశ్రయేణ ॥ 39

తాత్పర్యము: ఓ రాజా! ఆజ్ఞాపాలన, కీర్తి, బ్రాహ్మణ రక్షణ, దానము, అనుభవశీలము, మిత్రసంరక్షణమను ఆరు గుణములు ఏ రాజుకు ఉండవో అతనిని ఆశ్రయించుట వలన ఏమి ప్రయోజనము? అనగా సద్గుణములేని ప్రభువును ఆశ్రయించరాదని భావము.

యద్ధాత్రా నిజఫాలపట్టలిఖితం స్తోకం మహద్వా ధనం

తత్ప్రాప్నోతి మరుస్థలే-పి నితరాం మేరౌ చ నాతో-ధికమ్‌ ।

తద్ధీరో భవ విత్తవత్సు కృపణాం వృత్తిం వృథా మా కృథాః

కూపే పశ్య పయోనిధావపి ఘటో గృహ్ణాతి తుల్యం జలమ్‌ ॥ 40

తాత్పర్యము: విధాత నుదుట వ్రాసిన కొంచెము ధనమైనా అది ఎడారి యందున్నా లభించును. నుదుట వ్రాయకున్న ఎదుట ఎంత ధనరాశి యున్ననూ లభించదు. కావున ధనవంతుల గాంచి దిగులు చెందకు. కుండను నూతిలో ముంచినా, సముద్రములో ముంచినా దాని నిండా నీరు మాత్రమే లభించును. సత్యమును గ్రహించుము. అనగా నుదుట యెంత రాసివుంటే దానితోనే తృప్తి చెందాలి గాని దురాశకు పోయినా ఫలితము వుండదు.

[మార్చు] దుర్జన పద్ధతి

అకరుణత్వమకారణ విగ్రహః

పరధనే పరయోషితి చ స్పృహా ।

సుజన బంధుజనేష్వసహిష్ణుతా

ప్రకృతి సిద్ధమిదం హి దురాత్మనామ్‌ ॥ 41

తాత్పర్యము: కనికరము లేకపోవడం, కారణము లేకుండా కలహములాడడం, పరుల ధనము మీద పరస్త్రీల మీద కోరిక కలిగియుండటం, సజ్జనులను బంధువులను సహించలేకపోవడం వంటివి దుర్జనుని లక్షణములు.

దుర్జనః పరిహర్తవ్యో విద్యయా-లంకృతో-పి సన్‌ ।

మణినా భూషితః సర్పః కిమసౌ న భయంకరః ॥ 42

తాత్పర్యము: శిరస్సు నందు రత్నము కలదైనా దుష్టస్వభావము కలిగిన దగుట చేత సర్పమునూ, విద్యావంతుడైననూ దుర్జనుడూ విడువదగినవారు! కాదా?

జాడ్యం హ్రీమతి గణ్యతే వ్రతశుచౌ దంభః శుచౌ కైతవం

శూరే నిర్ఘృణతా మునౌ విమతితా దైన్యం ప్రియాలాపిని ।

తేజస్విన్యవలిప్తతా ముఖరతా వక్తవ్యశక్తిః స్థిరే

తత్కో నామ గుణో భవేత్స గుణినాం యో దుర్జనైర్నాంకితః ॥ 43

తాత్పర్యము: లజ్జగలవాని యందు మాంద్యము వ్రతములచే శుచియైన వాని యందు డంబము, ఆచారవంతుని యందు కపటము, శూరుని యందు నిర్దయ, మౌని యందు తెలివిలేమి, ప్రియ భాషణములు పలుకువాని యందు ప్రగల్భము దుర్గుణములుగా తలచెదరు. అందుచేత చెడ్డవారి చేత ఏది నిందింపబడదో దానినే గుణవంతులకు సద్గుణముగా భావించవలెను.

లోభశ్చేదగుణేన కిం పిశునతా యద్యస్తి కిం పాతకైః

సత్యం చేత్తపసా చ కిం శుచి మనో యద్యస్తి తీర్థేన కిమ్‌ ।

సౌజన్యం యది కిం బలేన మహిమా యద్యస్తి కిం మండనైః

సద్విద్యా యది కిం ధనైరపయశో యద్యస్తి కిం మృత్యునా ॥ 44

తాత్పర్యము: పిసినారితనము కన్నా దుర్గుణమేది? చాడీ కోరుతనమును మించిన పాపమేది? సత్యము చెప్పుటను మించిన తపస్సు ఏది? పరిశుద్ధమైన మనస్సును మించిన బలము ఏది? గొప్పదనమున్న ఎడల తీర్థము లేల? మంచితనము కన్న అలంకారము లేల? సద్విద్యను మించిన ధనమేది? అపకీర్తిని మించిన మృత్యువేది?

శశీ దివసధూసరో గళితయౌవనా కామినీ

సరో విగతవారిజం ముఖమనక్షరం స్వాకృతేః ।

ప్రభు ర్ధనపరాయణః సతత దుర్గతిః సజ్జనో

నృపాంగణ గతః ఖలో మనసి సప్తశల్యాని మే ॥ 45

తాత్పర్యము: పగటిపూట వెలవెలబోవు చంద్రుడు, యవ్వనముడిగిన ప్రియురాలు, తామర పూలు లేని కొలను, రూపసియైనను విద్యా విహీనుడైన వాని ముఖము, ధనముపై మిక్కిలి ఆసక్తి గల ప్రభువు, నిత్య దరిద్రుడైన మంచివాడు, రాజు పంచన చేరిన దుర్జనుడు అను ఈ ఏడుగురూ మేకులు వలె మనస్సును గుచ్చుకొనుచూ దుఃఖమును కలుగజేయుదురు.

న కశ్చిచ్చండ కోపానామ్‌ ఆత్మీయో నామ భూభుజామ్‌ ।

హోతారమపి జుహ్వానం స్పృష్టో దహతి పావకః ॥ 46

తాత్పర్యము: తీవ్రమైన కోపము గల ప్రభువులకు సుస్థిరముగా ఆత్మీయతను అందించువాడు వుండడు గదా! యజ్ఞ గుండము నందు తన తృప్తి కోసం అజ్యాదులు హోమము చేయు వారిని సైతము అగ్ని కాల్చును గదా! అనగా కోపము అగ్ని వంటిదని, అది ప్రభువునైనా కాల్చునని భావము.

మౌనాన్మూకః ప్రవచన పటుర్వాచకో జల్పకో వా

ధృష్టః పార్శ్వే భవతి చ వసన్‌ దూరతో-ప్యప్రగల్భః ।

క్షాంత్యా భీరుర్యది న సహతే ప్రాయశో నాభిజాతః

సేవాధర్మః పరమ గహనో యోగినామప్యగమ్యః ॥ 47

తాత్పర్యము: సేవకా వృత్తి యందున్నవాడు రాజును సేవించు సమయమున మౌనము దాల్చుట చేత మూగవాడగును! ప్రవచన పటుత్వము గలవాడు ప్రేలుడుగాడుగా లేక అసందర్భ ప్రేలాపిగా భావించబడును. రాజు వెంబడి వుండు సేవకుడు భయభక్తులు లేని వాడుగాను, దూరముగా నుండువాడు పిరికివాడు, చేతగానివాడు అగును. ఇట్టి అవమానములను భరించలేని వానిని సత్కులము నందు పుట్టినవాడు కాడని ప్రభువులు భావింతురు. ఇట్టి సేవాధర్మమునెరిగి చక్కగా చరించుట అతీంద్రియులైన యోగులకు సైతము తెలియరానిది. అనగా సేవకావృత్తి ధర్మము ఆచరించడం చాలా కష్టమైనదని భావము.

ఉద్భాసితాఖిల ఖలస్య విశృంఖలస్య

ప్రోద్గాఢ విస్తృత నిజాధమ కర్మవృత్తేః ।

దైవాదవాప్త విభవస్య గుణ ద్విషో-స్య

నీచస్య గోచర గతైః సుఖమాప్యతే కైః ॥ 48

తాత్పర్యము: దుర్జనుల అభివృద్ధికి తెచ్చినవాడు, విధి నిషేధములు పాటించనివాడు, తన పూర్వపు హీన స్థితిని మరచి, దైవాను గ్రహముచే లభించిన సంపద చేత పొగరెక్కి సుగుణములను నిందించువాడునగు నీచుని దర్శించినవారు యే సుఖమునూ పొందరు. కావున అట్టి నీచుల నాశ్రయించుట తగదు.

ఆరంభ గుర్వీ క్షయిణీ క్రమేణ

లఘ్వీ పురా వృద్ధి ముపైతి పశ్చాత్‌ ।

దినస్య పూర్వార్ధ పరార్ధ భిన్నా

ఛాయేవ మైత్రీ ఖల సజ్జనానామ్‌॥ 49

తాత్పర్యము: దుర్జనులతో మైత్రి ప్రారంభమున ప్రాతః కాలపు నీడవలె విస్తారముగా నుండి క్రమక్రమముగా క్షీణించిపోవును. సజ్జన స్నేహము ఆరంభము నందు సాయంకాలపు నీడవలె చిన్నదిగా నుండి క్రమక్రమముగా వృద్ధి చెందును.

మృగ మీన సజ్జనానాం తృణ జల సంతోష విహిత వృత్తీనామ్‌ ।

లుబ్ధక ధీవర పిశునా నిష్కారణ మేవ వైరిణో జగతి ॥ 50

తాత్పర్యము: పచ్చికచే జీవించు లేళ్ళకు వేటగాండ్రు, నీటి యందు జీవించు మీనములకు జాలరులు, సజ్జనులకు చాడీలు చెప్పు కొండెగాండ్రునూ లోకము నందు కారణములేని విరోధులు వంటివారు.

[మార్చు] సుజన పద్ధతి

వాంఛా సజ్జనసంగతౌ పరగుణే ప్రీతిర్గురౌ నమ్రతా

విద్యాయాం వ్యసనం స్వ యోషితి రతిర్లోకాపవాదాద్భయమ్‌ ।

భక్తిః శూలిని శక్తిరాత్మ దమనే సంసర్గ ముక్తిః ఖలైః

యేష్వేతే నివసంతి నిర్మల గుణాస్తేభ్యో నమః కుర్మహే ॥ 51

తాత్పర్యము: సత్సంగమము నందు ఆసక్తి, పరులగుణము నందు ప్రీతి, గురువుల యెడల నమ్రత, తన భార్యయందు సంభోగము, లోకనిందయనిన భయము, శివునియందు భక్తి, మనోనిగ్రహము నందు సామర్థ్యము, దుర్జన సాంగత్య విసర్జనము వంటి నిర్మల గుణములు గల సజ్జనులకు నమస్కారము.

విపది ధైర్యమథాభ్యుదయే క్షమా

సదసి వాక్పటుతా యుధి విక్రమః ।

యశసి చాభిరుచిర్వ్యసనం శ్రుతౌ

ప్రకృతి సిద్ధమిదం హి మహాత్మనామ్‌ ॥ 52

తాత్పర్యము: ఆపదల యందు ధైర్యము, కలిమి కలిగినపుడు ఓర్పు, సదస్సుయందు వాక్చాతుర్యము, యుద్ధము నందు పరాక్రమము, కీర్తి యందు అనాసక్తి, వేదశాస్త్రాధ్యయనము నందు ఆసక్తి అనునవి మహాత్ములకు సహజ గుణములు.

కరే శ్లాఘ్యస్య్తాగః శిరసి గురుపాద ప్రణయితా

ముఖే సత్యా వాణీ విజయి భుజయోర్వీర్యమతులమ్‌ ।

హృది స్వచ్ఛా వృత్తిః శ్రుతిమధిగతం చ శ్రవణయోః

వినాప్యైశ్వర్యేణ ప్రకృతి మహతాం మండనమిదమ్‌ ॥ 53

తాత్పర్యము: మహాత్ములకు సువర్ణ ఆభరణములు లేకపోయిననూ – వారి చేతులకు సత్పాత్ర దానము, శిరస్సున గురుపాదనమస్కృతి, ముఖము నందు సత్యవాక్కు, భుజముల యందు జయకారకములైన పరాక్రమము, హృదయము నందు నిర్మలమైన చిత్తము, చెవులకు శాస్త్రశ్రవణములనునవి అసలైన అలంకారములుగా భాసిందురు.

ప్రాణాఘాతాన్నివృత్తిః పరధనహరణే సంయమః సత్యవాక్యం

కాలే శక్య్తా ప్రదానం యువతిజనకథా మూకభావః పరేషామ్‌ ।

తృష్ణా స్రోతో విభంగో గురుషు చ వినయః సర్వ భూతానుకంపా

సామాన్యః సర్వ శాస్త్రేష్వనుపహత విధిః శ్రేయసామేష పంథాః ॥ 54

తాత్పర్యము: జీవహింసను వదులుట, పరద్రవ్యముపై మనసును బోనీయక నిగ్రహించుట, సత్యము పలుకుట, సందర్భానుసారం శక్తి కొలది దానము చేయుట, పరస్త్రీ ప్రసంగము చేయక మౌనము వహించుట, అత్యాశను వదులుట, గురువుల యెడల అణకువ, సర్వ ప్రాణుల యందు దయ, సమస్త శాస్త్రములందు సమభావము కలిగియుండుట యనునవియే సమస్త శ్రేయస్సులను పొందుటకు అనుసరించదగిన మార్గము. అనగా అహింస, మనోనిగ్రహం, సత్యవాక్కు, దానము, పరదారాగమనము నందు విముఖత, తృప్తి, అణుకువ, దయ, శాస్త్ర సమత్వములు మహాత్ముల లక్షణములని భావము.

సంపత్సు మహతాం చిత్తం భవే దుత్పలకోమలమ్‌ ।

ఆపత్సు చ మహాశైల శిలా సంఫూత కర్కశమ్‌ ॥ 55

తాత్పర్యము: ధనధాన్య వస్తు వాహనాది సంపదల యందు మహాత్ముల మనస్సు నల్ల కలువవలె మెత్తగా నుండును. అదే ఆపదల యందు పెద్ద కొండ యొక్క రోళ్ళ గుట్టవలె కఠినముగా నుండును. అనగా ధనము పట్ల అనాసక్తి, ఆపద సమయాల్లో నిబ్భరముగా నుండెడివారు మహాత్ములని భావము.

ప్రియా న్యాయ్యా వృత్తిర్మలినమసుభంగే-ప్యసుకరమ్‌

త్వసంతో నాభ్యర్య్థాః సుహృదపి న యాచ్యః కృశ ధనః ।

విపద్యుచ్చైః ధైర్యం పదమనువిధేయం చ మహతాం

సతాం కేనోద్దిష్టం విషమ మసిధారావ్రత మిదమ్‌॥ 56

తాత్పర్యము: న్యాయ సమ్మతమైన వృత్తిచేయుచూ, ప్రాణాపాయము ఏర్పడిననూ అకార్యము చేయకుండా, దుర్జనులను ఏస్థితిలోనూ ప్రార్థించకుండుట, ప్రాణ స్నేహితుడైననూ ధనహీనుడైనచో యాచించకుండుట, ఆపద్సమయములందు దైర్యమును, మహాత్ముల అడుగుజాడల ననుసరించుట యను యీ అసిధారావ్రతము సజ్జనులకు స్వభావ లక్షణమేగానీ ఎవని ఉపదేశము చేత రాలేదు.

ప్రదానం ప్రచ్ఛన్నం గృహముపగతే సంభ్రమ విధిః

ప్రియం కృత్వా మౌనం సదసి కథనం చాప్యుపకృతేః ।

అనుత్సేకో లక్ష్మ్యాం నిరభిభవసారాః పరకథాః

సతాం కేనోద్దిష్టం విషమ మసిధారావ్రత మిదమ్‌ ॥ 57

తాత్పర్యము: దానము రహస్యముగా చేయుట, ఇంటికి వచ్చిన యాచకునికి ప్రియముగా ఆదరణ చూపుట, ఇతరులకు తాను చేసిన మేలు చెప్పకోకుండుట, ఇతరులు తనకి చేసిన ఉపకారములను సభల్లో ప్రస్తావించుట, సంపద వచ్చిననూ గర్వము లేకుండుట, పరులను ప్రశంసించుట అను ఈ అసిధారావ్రతము సజ్జనులకు స్వభావ లక్షణమేగానీ ఎవని ఉపదేశము చేత రాలేదు.

సంతప్తాయసి సంస్థితస్య పయసో నామాపి న శ్రూయతే

ముక్తాకారతయా తదేవ నలినీపత్రస్థితం దృశ్యతే ।

అంతస్సాగర శుక్తిమధ్యపతితం తన్మౌక్తికం జాయతే

ప్రాయే ణాధమమధ్యమోత్తమ జుషా మేవంవిధా వృత్తయః ॥ 58

తాత్పర్యము: బాగా కాల్చిన యినుముపై పడిన నీటి యొక్క పేరు సైతము వినపడదు. అదియే తామరాకుపై నుంటే ముత్యమువలె ప్రకాశించును, కానీ ముత్యము కాదు. ఈ నీటి బిందువులే సముద్రములోని ముత్యపుచిప్ప నడుమ పడితే ముత్యముగా పరిణమించును. అట్లే అధములు, మధ్యములు, ఉత్తములు అను పేరు ఆశ్రయించిన వారి ననుసరించివచ్చును. అధముల నాశ్రయించిన సర్వనాశనము, మధ్యముల వలన సౌఖ్యాభాసము, ఉత్తముల ఆశ్రయించిన వాస్తవ సౌఖ్యం కలుగును.

యః ప్రీణయే త్సుచరితైః పితరం స పుత్రో

యద్భర్తురేవ హితమిచ్ఛతి తత్కళత్రమ్‌ ।

తన్మిత్రమాపది సుఖే చ సమక్రియం య

దేతత్త్రయం జగతి పుణ్యకృతో లభంతే ॥ 59

తాత్పర్యము: ఎవడు సత్ప్రవర్తన చేత తండ్రిని సంతోషపెట్టునో వాడే కొడుకు. ఎవతె మగని క్షేమమునే కోరునో అదియే భార్య. ఎవడు ఆపదలయందు సుఖముల యందు సమానముగా చెలిమి చూపునో అతడే మిత్రుడు. ఇట్టి పుత్రుడు, భార్య, మిత్రులను భూలోకములో పుణ్యము చేసినవారు మాత్రమే పొందెదరు.

నమ్రత్వేనోన్నమంతః పరగుణ కథనైః స్వాన్గుణాన్య్ఖాపయంతః

స్వార్థాన్సంపాదయంతో వితత పృథుతరారంభ యత్నాః పరార్థే ।

క్షాంత్యైవాక్షేప రూక్షాక్షర ముఖర ముఖా న్దుర్జనా న్దుఃఖయంతః

సంతః సాశ్చర్యచర్యా జగతి బహుమతాః కస్య నాభ్యర్చనీయాః ॥ 60

తాత్పర్యము: అణుకువ గల వారగుటచేత సత్పురుషులు ఔన్నత్యమును పొందుచున్నారు. ఇతరుల గుణములను కీర్తించుట చేతనే తమ సద్గుణములను వెల్లడించు చుందురు. పరుల కార్యముల సాఫల్యతకై ప్రయత్నము చేయుచూ తమ పనులను కూడా నెరవేర్చుకుందురు. దూషణలతో కఠినోక్తులతో తమని నిందించు దుర్జనులను తమ ఓర్పు చేతనే దుఃఖింపచేయుదురు. ఇట్టి ఆశ్చర్యకరమగు ప్రవర్తన గలవారగు సత్పురుషులు లోకము నందు గౌరవింపబడుదురేగానీ… ఎవరికి పూజనీయులు కారు?

[మార్చు] పరోపకార పద్ధతి

భవంతి నమ్రాస్తరవః ఫలోద్గమైః

నవాంబుభిర్దూరావలంబినో ఘనాః ।

అనుద్ధతాః సత్పురుషాః సమృద్ధిభిః

స్వభావ ఏవైష పరోపకారిణమ్‌ ॥ 61

తాత్పర్యము: కాసిన పండ్లభారము చేత వృక్షములు వంగినట్లు, మేఘములు వర్షించుటకై కొత్తనీళ్ళ బరువుతో క్రిందుగా వ్రేలాడుచున్నట్లు, సత్పురుషులు సంపద చేత గర్వపడక, తలవంచుకొని వుందురు. యాచించనవసరంలేకనే పరులకు సహాయపడుట వారి స్వభావము కనుక దాని వలన కలుగు బాధలను బాధలుగా భావించరు.

శ్రోత్రం శ్రుతేనైవ న కుండలేన

దానేన పాణిర్న తు కంకణేన ।

విభాతి కాయః కరుణ పరాణాం

పరోపకారేణ న చందనేన ॥ 62

తాత్పర్యము: దయాపరులైన వారి చెవులు శాస్త్రముల వినికిడి చేతనే ప్రకాశించునేగాని బంగారు కుండలములతో కాదు. వారి చేతులు దానముచే శోభిల్లునేగాని కంకణముల అలంకారము చేతకాదు. పరోపకారమే వారి దేహమునకు ప్రకాశముగాని చందనపు అలంకారముకాదు.

పద్మాకరం దినకరో వికచం కరోతి

చంద్రో వికాసయతి కైరవ చక్రవాలమ్‌ ।

నాభ్యర్థితో జలధరో-పి జలం దదాతి

సంతః స్వయం పరహితే విహితాభియోగాః ॥ 63

తాత్పర్యము: అభ్యర్థించనవసరం లేకనే సూర్యుడు తామర కొలనును వికసింపజేయుచున్నాడు. ప్రార్థన చేయనవసరంలేకనే చంద్రుడు తెల్లకలువను వికసిల్లజేయుచున్నాడు. మేఘుడు ప్రార్థించకుండకనే నీటిని యిచ్చుచున్నాడు. సత్పురుషులు తమంతట తామే పరులకు హితము చేయుటకు పూనిక వహింతురు.

ఏతే సత్పురుషాః పరార్థ ఘటకాః స్వార్థాన్‌ పరిత్యజ్య యే

సామాన్యాస్తు పరార్థముద్యమ భృతః స్వార్థావిరోధేన యే ।

తే-మీ మానుష రాక్షసాః పరహితం స్వార్థాయ నిఘ్నంతి యే

యే తు ఘ్నంతి నిరర్థకం పరహితం తే కే న జానీమహే ॥ 64

తాత్పర్యము: ఎవరు తమ ప్రయోజనములను వదిలి పరుల ప్రయోజనములకు పాటు బడుదురో వారు ఉత్తములు. ఎవరైతే తమ పనులకు భంగము లేకుండా పరుల ప్రయోజనములకై పాటు పడతారో వారు మధ్యములు. ఎవరు తమ ప్రయోజనముల కొరకు పరులకు నష్టము కలుగచేస్తారో వారు మానవరూపంలో వున్న రాక్షసులు. ఎవరు తమకి ఏ లాభం లేకపోయినా పరులకి నష్టం కలిగిస్తారో అట్టివారిని ఏ పేరుతో పైలువవచ్చునో నాకు తెలియదు. అనగా అకారణంగా యితరులకి నష్టం కలిగించువారు అధములకన్నా హీనులని భావము.

పాపాన్నివారయతి యోజయతే హితాయ

గుహ్యం నిగూహతి గుణాన్ప్రకటీకరోతి ।

ఆపద్గతం చ న జహాతి దదాతి కాలే

సన్మిత్ర లక్షణమిదం ప్రవదంతి సంతః ॥ 65

తాత్పర్యం: పాపములు చేయకుండా వారించుట, మంచిచేయుటకు ప్రోత్సహించుట, రహస్యములను దాచి వుంచుట, సద్గుణములను వెల్లడించుట, ఆపత్సమయములందు విడువకుండుట, సమయానికేది అవసరమో దానిని ఇచ్చుట అను లక్షణములు స్నేహితునికి ఉండునని పెద్దలు చెపుతారు.

క్షీరేణాత్మగతోదకాయ హి గుణా దత్తాః పురా తే-ఖిలా

క్షీరోత్తాపమవేక్ష్య తేన పయసా స్వాత్మా కృశానౌ హుతః ।

గంతుం పావకమున్మనస్తదభవ ద్దృష్వ్టా తు మిత్రాపదం

యుక్తం తేన జలేన శామ్యతి సతాం మైత్రీ పునస్వ్తీదృశీ ॥ 66

తాత్పర్యం: తనయందు చేరిన నీటికి పాలు తన గుణములన్నింటిని యిచ్చెను. పాలు నిప్పుల మీద కాగుట చూచి నీరు పొంగి అగ్నిలో పడెను. తన మిత్రుని కష్టము చూసి సహించలేక పాలు సైతము పొంగి అగ్నిలో పడుటకు వుద్యుక్తమయ్యెను. అంతట మరల నీళ్ళు చల్లుటచేత, నీరు తనలో చేరుటచే పాలు శాంతించెను. మంచివారి స్నేహము ఇటువంటిది కదా!

ఇతః స్వపితి కేశవః కులమితస్తదీయ ద్విషా

మితశ్చ శరణార్థినాం శిఖరిణాం గణాః శేరతే ।

ఇతో-పి బడబానలః సహ సమస్త సంవర్తకై

రహో వితతమూర్జితం భర సహం చ సింధోర్వపుః ॥ 67

తాత్పర్యం: సముద్రమునందు ఒకచోట విష్ణువు యోగనిద్ర పోవుచున్నాడు. ఇంకొక చోట అతని వైరులయిన కాలకేయాది రాక్షస సమూహమున్నది. వేరొకచోట సముద్రుని రక్షణ కోరిన మైనకాది పర్వత సమూహములు పడుకొని వున్నవి. ఇచ్చటనే మరియొక చోట ప్రళయ కాలమేఘములతో కూడిన బడబాలనం వున్నది. సముద్రము సువిశాలమై బడబాగ్ని నీటినెంత త్రాగుచున్ననూ మిక్కిలి వృద్ధి చెందుచున్నది. అమ్మో! ఇన్ని బరువులు ఓర్చుచున్న సముద్రమువలె మహాత్ములు కూడా ఎందరెందరికో ఆధారభూతులుగా నుందురు గదా!

జాతః కూర్మః స ఏకః పృథుభువనభరా యార్పితం యేన పృష్ఠం

శ్లాఘ్యం జన్మధ్రువస్య భ్రమతి నియమితం యత్ర తేజస్విచక్రమ్‌ ।

సంజాతప్యర్థపక్షాః పరహితకరణే నోపరిష్టా న్న చాథో

బ్రహ్మాండోదుంబరాంత ర్మశకవ దపరే జంతవో జాతనష్టాః ॥ 68

తాత్పర్యం: ఎవనిచేత భువనముల యొక్క భారమంతయూ వీపుపై భరింపబడినదో ఆ మహాకూర్మరాజు జన్మమేజన్మము. ఎవని చుట్టూ మహాతేజస్సు గల శింశుమార చక్రము పరిభ్రమిస్తున్నదో ఆ ధ్రువుని యొక్క జన్మ శ్లాఘనీయం. వీరిద్దరు తప్ప ఇతరులందరూ పరోపకారము చేయుటయందు ఆశక్తి లేక నిష్ప్రయోజనములైన జన్మలెత్తినందున ధ్రువునివలె ఊర్ధ్వభాగముననూ లేక, ఆదికూర్మమువలె క్రిందనూలేక, అత్తిపండు వంటి బ్రహ్మాండములో దోమలవలె పుట్టి చచ్చువారు అవుచున్నారు.

తృష్ణాం ఛింధి భజ క్షమాం జహి మదం పాపే రతిం మా కృథాః

సత్యం బ్రూహ్యనుయాహి సాధుపదవీం సేవస్వ విద్వజ్జనమ్‌ ।

మాన్యాన్మానయ విద్విషో-ప్యనునయ ప్రఖ్యాపయ ప్రశ్రయం

కీర్తిం పాలయ దుఃఖితే కురు దయా మేతత్సతాం చేష్టితమ్‌॥ 69

తాత్పర్యము: ఆశను త్యజింపుము. ఓర్పు వహించుము. విద్యాగర్వమును వదులుము. పాప కర్మములు చేయుటయందు ప్రీతి చెందకుము. సత్యం పలుకుము. పెద్దల మార్గమును అనుసరించుము. విద్వాంసులను సేవింపుము. పూజ్యులను పూజింపుము. శత్రువునైనా ఆదరించుము. కీర్తిని కాపాడుకొనుము. దుఃఖితులపట్ల కనికరము చూపుము. ఇదియే సత్పురుషుల నడవడి.

మనసి వచసి కాయే పుణ్య పీయూష పూర్ణాః

త్రిభువనముపకార శ్రేణిభిః ప్రీణయంతః ।

పరగుణ పరమాణూన్పర్వతీకృత్య నిత్యం

నిజహృది వికసంతః సంతి సంతః కియంతః ॥ 70

తాత్పర్యము: తలంపులోను, మాటలోను, ప్రవర్తనలోను పుణ్యము అనే అమృతము కలిగినవారు, త్రికరణశుద్ధిగా సత్కర్మాచరణ మందు ఆశక్తి గలవారు, ముల్లోకవాసులను ఉపకారబుద్ధితో సంతోషపెట్టువారు, పరుల సద్గుణములు స్వల్పమే అయినా కొండంతలుగా చేసి ఎల్లప్పుడూ తమ హృదయములో ఆనందించువారు అయిన సజ్జనులు కొందరు మాత్రమే కలరు.

[మార్చు] ధైర్య పద్ధతి

రత్నైర్మహాబ్ధే స్తుతుషుర్న దేవా

న భేజిరే భీమ విషేణ భీతిమ్‌ ।

సుధాం వినా న ప్రరయుర్విరామం

న నిశ్చితార్థాద్విరమంతి ధీరాః ॥ 71

తాత్పర్యము: దేవతలు సముద్రమధనము నందుండి ఉద్భవించిన కౌస్తుబాది మణిరత్నముల చేత సంతోషించలేదు. భయంకరమైన కాలకూటమును చూసి భయము పొందలేదు. అమృతము పొందు వరకూ తమ ప్రయత్నమును మానలేదు. ధీరులైన వారు తాము తలంచిన కార్యము నెరవేరునంత వరకూ ప్రయత్నము విరమించరు.

ప్రారభ్యతే న ఖలు విఘ్నభయేన నీచైః

ప్రారభ్య విఘ్ననిహతా విరమంతి మధ్యాః ।

విఘ్నైః పునః పునరపి ప్రతిహన్యమానాః

ప్రారబ్ధముత్తమ జనా న పరిత్యజంతి ॥ 72

తాత్పర్యము: విఘ్నములు సంభవిస్తాయన్న భయముతో అధములు కార్యములు ఆరంభించరు. మధ్యములు కార్యములు ఆరంభించి విఘ్నములు వచ్చినప్పుడు వదిలివేస్తారు. సత్పురుషులు ఎన్ని విఘ్నములు వచ్చినా తాము ఆరంభించిన కార్యమును వదిలిపెట్టరు. నెరవేరుస్తారు.

క్వచిత్పృథ్వీశయ్యః క్వచిదపి చ పర్యంకశయనః

క్వచిచ్ఛాకాహారః క్వచిదపి చ శాల్యోదన రుచిః ।

క్వచిత్కంథాధారీ క్వచిదపి చ దివ్యాంబరధరో

మనస్వీ కార్యార్థీ న గణయతి దుఃఖం న చ సుఖమ్‌॥ 73

తాత్పర్యము: ఒక చోట కటికనేలపై పరుండవచ్చును. మరియొకచోట పట్టుపరుపుపై శయనించవచ్చును. ఒకచోట కాయగూరలు ఆరగించవచ్చు. వేరొకచోట వరియన్నము భుజించవచ్చు. ఒకచోట నార వస్త్రములు ధరించవచ్చు. వేరొకచోట పట్టుపీతాంభరములు ధరించవచ్చు. కార్యార్థి అయినవాడు కష్టమువచ్చినప్పడు దుఃఖించడు. సుఖము కలిగినప్పుడు సంతోషించడు. కష్టసుఖములు కార్యసిద్ధికి సరిసమానములు.

నిందంతు నీతి నిపుణా యది వా స్తువంతు

లక్ష్మీః సమావిశతు గచ్ఛతు వా యథేష్టమ్‌ ।

అద్యైవ వా మరణమస్తు యుగాంతరే వా

న్యాయ్యాత్పథః ప్రవిచలంతి పదం న ధీరాః ॥ 74

తాత్పర్యము: నీతిపరులు నిందింతురుగాక, లేదా పొగడుదురు గాక! సంపదలు వచ్చి పోవును గాక! మరణము ఇప్పుడే కానీ లేదా వేరొక యుగము నందు కలుగును గాక! ధీరోదాత్తులు న్యాయమార్గము నుండి అడుగైనా తొలగరు.

కాంతాకటాక్ష విశిఖా న ఖనంతి యస్య

చిత్తం న నిర్దహతి కోప కృశానుతాపః ।

కర్షంతి భూరి విషయాశ్చ న లోభ పాశైః

లోక త్రయం జయతి కృత్స్నమిదం స ధీరః ॥ 75

తాత్పర్యము: ఎవని మనస్సును ప్రియురాలి క్రీగంటి చూపులనెడి బాణములు గాయపర్చలేవో, కోపమనెడి అగ్ని ఎవని హృదయమును దహించలేదో, ఆశాపాశములతో ఎవని హృదయము లాగబడదో, ఆధీరుడు ముల్లోకములను జయించును.

కదర్థితస్యాపి హి ధైర్య వృత్తేః

న శక్యతే ధైర్యగుణః ప్రమా్టరుమ్‌ ।

అధోముఖస్యాపి కృతస్య వహ్నేః

నాధః శిఖా యాతి కదాచి దేవ ॥ 76

తాత్పర్యము: ఎటువంటి దుఃఖము సంభవించిననూ ధైర్యవంతుని యొక్క ధైర్యమును గుణమును తుడిచివేయుట శక్యముకాదు. నిప్పును తల్లక్రిందుగా చేసిననూ దాని జ్వాల పైకే ప్రసరించును.

వరం తుంగా చ్ఛృంగా ద్గురుశిఖరిణః క్వాపి విషమే

పతిత్వా-యం కాయః కఠినదృషదంతే విదళితః ।

వరం న్యస్తో హస్తః ఫణిపతిముఖే తీక్ష్ణదశనే

వరం వహ్నౌ పాతస్త దపి న కృతః శీలవిలయః । 77

తాత్పర్యము: పెద్దకొండ శిఖరముపై నుండి కఠిన శిల మీదపడి నుజ్జునుజ్జు అగుట కొంత మేలు. భయంకర విషజ్వాలలు వెళ్ళగ్రక్కు కోరలు గల ఆదిశేషుని నోటిలో చేయి పెట్టుటయూ, అగ్నియందు పడుటయూ మేలనవచ్చు గానీ, శీలము నాశనము అవుట ఎంత మాత్రం మంచిదికాదు.

వహ్నిస్తస్య జలాయతే జలనిధిః కుల్యాయతే తత్క్షణాన్‌

మేరుః స్వల్ప శిలాయతే మృగపతిః సద్యః కురంగాయతే ।

వ్యాలో మాల్య గుణాయతే విషరసః పీయూష వర్షాయతే

యస్యాంఙ్గే-ఖిల లోక వల్లభతమం శీలం సమున్మీలతి ॥ 78

తాత్పర్యము: ఎవని శరీరమందు సమస్త జనులకు మిక్కిలి యిష్టమైన సత్సీలము ప్రకాశించునో వానికి దహన స్వభావం గల అగ్ని నీరువలె చల్లగాను, దాటరాని సముద్రము చిన్న కాలువవలె నగును. మేరు పర్వతము చిన్న రాయివలెనూ, సింహము లేడివలెనూ, విషసర్పము పూల హారము వలెనూ, కాలకూట విషము అమృతము వలెనగును. దుఃఖమునకు హేతువులైనవన్నీ శీలవంతునికి సుఖప్రదములే అగును.

ఛిన్నో-పి రోహతి తరుః క్షీణో-ప్యుపచీయతే పునశ్చంద్రః ।

ఇతి విమృశంతః సంతః సంతప్యంతే న విప్లుతా లోకే ॥ 79

తాత్పర్యము: నరకబడి వృక్షము మరల చిగురించుననియూ, క్షీణించిన చంద్రుడు మరల వృద్ధి చెందుననియూ విమర్శించుచూ శీలవంతులు లోకము నందు కష్టములపాలై పరితాపము చెందెదరు. వృక్షాదుల మాదిరి మరలతాము వృద్ధి చెందెదమని తలంచెదరు.

ఐశ్వర్యస్య విభూషణం సుజనతా శౌర్యస్య వాక్సంయమో

జ్ఞాన స్యోపశమః శ్రుతస్య వినయో విత్తస్య పాత్రే వ్యయః ।

అక్రోధ స్తపసః క్షమా ప్రభవితుర్ధర్మస్య నిర్వ్యాజతా

సర్వేషామపి సర్వ కారణమిదం శీలం పరం భూషణమ్‌ ॥ 80

తాత్పర్యము: పెద్దరికానికి మంచితనం అలంకారము. శౌర్యమునకు మితభాషణ ఆభరణం. జ్ఞానమునకు శాంతి, శాస్త్రమునకు వినయము, ద్రవ్యమునకు పాత్రోచితవ్యయము, తపస్సునకు క్రోధరహితము, సమర్థునకు క్షమ అలంకారములు. ధర్మమునకు డంబము లేకుండుట ఆభరణం. అన్నింటికీ మూలమగు సత్సీలము అన్నింటికంటే ఉత్కృష్టమైన అలంకారము.

[మార్చు] దైవ పద్ధతి

నేతా యస్య బృహస్పతిః ప్రహరణం వజ్రం సురాః సైనికాః

స్వర్గో దుర్గమనుగ్రహః ఖలు హరే రైరావణో వారణః ।

ఇత్యాశ్చర్య బలాన్వితో-పి బలభిద్భగ్నః పరైః సంగరే

తద్వ్యక్తం నను దైవమేవ శరణం ధిగ్ధిగ్వృథా పౌరుషమ్‌ ॥ 81

భగ్నాశస్య కరండ పిండిత తనోర్ల్మానేంద్రియస్య క్షుధా

కృత్వాఖుర్వివరం స్వయం నిపతితో నక్తం ముఖే భోగినః ।

తృప్తస్తత్పిశితేన సత్వరమసౌ తేనైవ యాతః పథా

స్వస్థా స్తిష్ఠత దైవమేవ హి పరం వృద్ధౌ క్షయే కారణమ్‌॥ 82

యథా కందుకపాతే నో త్పత త్యార్యః పత న్నపి ।

తథా త్వనార్యః పతతి మృత్పిండపతనం యథా ॥ 83

ఖర్వాటో దివసేశ్వరస్య కిరణైః సంతాడితో మస్తకే

వాంఛన్దేశమనాతపం విధి వశాత్తాలస్య మూలం గతః ।

తత్రాప్యస్య మహాఫలేన పతతా భగ్నం సశబ్దం శిరః

ప్రాయో గచ్ఛతి యత్ర దైవహతక స్తత్రైవ యాంత్యాపదః ॥ 84

తాత్పర్యం: సూర్య కిరణములచే (ఎండ తీవ్రత) బాధింపబడిన ఒక బట్టతలవాడు నీడకొరకై పరుగెత్తి ఒక తాడి చెట్టు క్రింద నిలుబడగా, ఆ చెట్టు యొక్క పండు వేగంగా వ్రాలి పడి అతని తల పగిలిందట. దైవోపహతుదు, దురదృష్టవంతుడు వెళ్ళినచోటుకే ఆపదలు కూడా వెళుతాయి అని భావము.

గజ భుజంగవిహంగమ బంధనమ్‌

శశి దివాకరయోర్గ్రహ పీడనం ।

మతిమతాం చ విలోక్య దరిద్రతాం

విధిరహో బలవానితి మే మతిః ॥ 85

సృజతి తావదశేష గుణాకరం

పురుష రత్నమలంకరణం భువః ।

తదపి తత్క్షణ భంగి కరోతి చే

దహహ కష్టమపండితతా విధేః ॥ 86

అయ మమృతనిధానం నాయకో-ప్యోషధీనాం

శతభిషగనుయాతః శంభుమూర్న్ధో-వతంసః ।

విరహయతి న చైవం రాజయక్ష్మా శశాంకం

హతవిధిపరిపాకః కేన వా లంఘనీయః ॥ 87

ప్రియసఖ విపద్దండాఫూత ప్రపాతపరంపరా

పరిచయబలే చింతాచక్రే నిధాయ విధిః ఖలః ।

మృదమివ బలాత్పిండీకృత్య ప్రగల్భకులాలవ

ద్భ్రమయతి మనో నో జానీమః కి మత్ర విధాస్యతి ॥ 88

విరమ విర మాయాసా దస్మా ద్దురధ్యవసాయతో

విపది మహతాం ధైర్యధ్వంసం య దీక్షితు మీహసే ।

అయి జడవిధే కల్పాపాయే-ప్యపేత నిజక్రమాః

కులశిఖరిణః క్షుద్రా నైతే న వా జలరాశయః ॥ 89

దైవేన ప్రభుణా స్వయం జగతి యద్యస్య ప్రమాణీకృతం

తత్త స్యోపనమే న్మనా గపి మహా న్నైవాశ్రయః కారణమ్‌ ।

సర్వాశాపరిపూరకే జలధరే వర్ష త్యపి ప్రత్యహం

సూక్ష్మా ఏవ పతంతి చాతకముఖే ద్విత్రాః పయోబిందవః ॥ 90

[మార్చు] కర్మ పద్ధతి

నమస్యామో దేవా న్నను హతవిధేస్తే-పి వశగా

విధిర్వంద్యః సో-పి ప్రతినియత కర్మైక ఫలదః ।

ఫలం కర్మాయత్తం యది కిమమరైః కిం చ విధినా

నమస్తత్కర్మేభ్యో విధిరపి న యేభ్యః ప్రభవతి ॥ 91

బ్రహ్మా యేన కులాలవన్నియమితో బ్రహ్మాండ భాండోదరే

విష్ణుర్యేన దశావతార గహనే క్షిప్తో మహా సంకటే ।

రుద్రో యేన కపాల పాణి పుటకే భిక్షాటనం సేవతే

సూర్యో భ్రామ్యతి నిత్యమేవ గగనే తస్మై నమః కర్మణే ॥ 92

యా సాధూంశ్చ ఖలాన్‌ కరోతి విదుషో మూర్ఖాన్‌ హితాన్‌ ద్వేషిణః

ప్రత్యక్షం కురుతే పరోక్షమమృతం హాలాహలం తత్క్షణాత్‌ ।

తామారాధయ సత్క్రియాం భగవతీం భోక్తుం ఫలం వాంఛితం

హే సాధో వ్యసనైర్గుణేషు విపులేష్వాస్థాం వృథా మా కృథాః ॥ 93

శుభ్రం సద్మ సవిభ్రమా యువతయః శ్వేతాతపత్రోజ్వ్జలా

లక్ష్మీ రిత్యనుభూయతే చిర మనుస్యూతే శుభే కర్మణి ।

విచ్ఛిన్నే నితరా మనంగకలహక్రీడాత్రుట త్తంతుకం

ముక్తాజాల మివ ప్రయాతి ఝడితి భ్రశ్య ద్దిశో-దృశ్యతామ్‌ ॥ 94

గుణవదగుణవద్వా కుర్వతా కార్య మాదౌ

పరిణతిరవధార్యా యత్నతః పండితేన ।

అతిరభస కృతానాం కర్మణామావిపత్తే

ర్భవతి హృదయ దాహీ శల్య తుల్యో విపాకః ॥ 95

స్థాల్యాం వైడూర్యమయ్యాం పచతి తిలకణాంశ్చందనైరింధనౌఘైః

సౌవర్ణైర్లాంగలాగ్రైర్విలిఖతి వసుధా మర్కతూలస్య హేతోః ।

ఛిత్వ్తా కర్పూర ఖండాన్‌ వృతిమిహ కురుతే కోద్రవాణాం సమంతాత్‌

ప్రాప్యేమాం కర్మభూమిం న భజతి మనుజో యస్తోప మందభాగ్యః ॥ 96

నైవాకృతిః ఫలతి నైవ కులం న శీలం

విద్యాపి నైవ న చ యత్న కృతాపి సేవా ।

భాగ్యాని పూర్వతపసా ఖలు సంచితాని

కాలే ఫలంతి పురుషస్య యథైవ వృక్షాః ॥ 97

మజ్జత్వంభసి యాతు మేరుశిఖరం శత్రూన్‌ జయత్వాహవే

వాణిజ్యం కృషి సేవనాది సకలా విద్యాః కలాః శిక్షతామ్‌ ।

ఆకాశం విపులం ప్రయాతు ఖగవత్కృత్వా ప్రయత్నం పరం

నాభావ్యం భవతీహ కర్మ వశతో భావ్యస్య నాశః కుతః ॥ 98

వనే రణే శత్రు జలాగ్ని మధ్యే

మహార్ణవే పర్వత మస్తకే వా ।

సుప్తం ప్రమత్తం విషమ స్థితం వా

రక్షంతి పుణ్యాని పురాకృతాని ॥ 99

భీమం వనం భవతి తస్య పురం ప్రధానం

సర్వో జనః సుజనతా ముపయాతి తస్య ।

కృత్స్నా చ భూర్భవతి సన్నిధి రత్నపూర్ణా

యస్యాస్తి పూర్వ సుకృతం విపులం నరస్య ॥ 100

"http://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%A8%E0%B1%80%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B0%A4%E0%B0%95%E0%B0%AE%E0%B1%81_%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%BF_%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%97%E0%B0%82" నుండి వెలికితీశారు

వ్యక్తిగత పనిముట్లు

• లోనికి ప్రవేశించండి / ఖాతాని సృష్టించుకోండి

నేంస్పేసులు

• పేజీ
• చర్చ

వైవిధ్యాలు

పేజీ లింకులు

• చదువు
• సవరించు
• చరిత్రని చూడండి

చర్యలు

అన్వేషణ

మార్గదర్శకం

• మొదటి పేజీ
• సముదాయ పందిరి
• రచ్చబండ
• ఇటీవలి మార్పులు
• యాధృచ్ఛిక పేజీ
• సహాయం
• విరాళములు

ముద్రించండి/ఎగుమతి చేయండి

• ఓ పుస్తకాన్ని సృష్టించండి
• PDF క్రింద దిగుమతి చేసుకోండి
• ముద్రించుకోదగ్గ కూర్పు

పరికరాలపెట్టె

• ఇక్కడికి లంకెలున్న పుటలు
• సంబంధిత మార్పులు
• ప్రత్యేక పేజీలు
• శాశ్వత లింకు
• ఈ వ్యాసాన్ని ఉదహరించండి

• ఈ పేజీకి 17:18, 20 మార్చి 2008న చివరి మార్పు జరిగినది.
• పాఠ్యం క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్/షేర్-అలైక్ లైసెన్సు క్రింద లభ్యం; అదనపు షరతులు వర్తించవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు వాడుక నియమాలను చూడండి.

• గోప్యతా విధానం
• Wikisource గురించి
• అస్వీకారములు

• 
• 

భాస్కర శతకము–Bhaskara Shatakam

భాస్కర శతకము

 

[మార్చు] 1

శ్రీగల భాగ్యశాలి గడు

జేరగవత్తురు తారుదారె దూ

రాగమన ప్రయాసమున

కాదటనోర్చియునైన నిల్వ ను

ద్యోగముచేసి రత్ననిల

యుండనికాదె సమస్తవాహినుల్

సాగరు జేరుటెల్ల ముని

సన్నుత మద్గురుమూర్తి భాస్కరా!

తా. ఎక్కడెక్కడ బుట్టిన నదులును రత్నాకరుడను నాశతో సముద్రుని చేరువిధముగా నెన్నియిక్కట్టులకైన నోర్చి ప్రజలు దమంతట దామె ప్రియముం జూపుచు ధనికుని యింటికేతెంచుచుందురు.

[మార్చు] 2

ఉ. అంగన నమ్మరాదు

తనయంకెకురాని మహాబలాఢ్యువే

భంగుల మాయలొడ్డి చెఱు

పం దలపెట్టు వివేకియైన సా

రంగధరుం బదంబులు క

రంబులు గోయగ జేసె దొల్లి

చిత్రాంగి యనేకముల్ నుడువ

రాని కుయుక్తులు పన్ని భాస్కరా!

తా. జ్ఞానవంతుడయిన సారంగధరుని మీద చిత్రాంగి చెడు కార్యము కల్పించి యాతని కరచరణములు తెగనరికించిన విధముగా, స్త్రీలు తమకు వశముగాని బల్లిదునిగూడ ననేకములగు మాయలు కల్పించి ప్రాణములు దీయనెంతురు గావున స్త్రీలను నమ్మరాదు.

[మార్చు] 3

ఉ. అక్కఱవాటువచ్చు సమ

యంబున జుట్టములొక్క రొక్కరి

న్మక్కువ నుద్ధరించుటలు

మైత్రికి జూడగ యుక్తమే సుమీ

యొక్కట నీటిలో మెరక

నోడలబండ్లును బండ్లనోడలున్

దక్కక వచ్చుచుండుటని

దానముగా దెతలంప భాస్కరా!

తా. ఒకానొక సమయంబున నీటిలో బడవలపై బండ్లును మెరక స్థలములందు బండ్లపై నావలును వచ్చుచుండుట తార్కాణము. అటులే ప్రపంచమున జుట్టములు పనిబడ్డయపు డొకరినొకరు కాపాడుకొందురు.

[మార్చు] 4

చ. అడిగినయట్టి యాచకుల

యాశలెఱుంగక లోభవర్తియై

కడిపిన ధర్మదేవత యొ

కానొక యప్పుడు నీదు వాని

కయ్యెడలనదెట్లు, పాలుతమ

కిచ్చునె యెచ్చటనైనలే

గలన్, గుడువగనీనిచో గెరలి

గోవులు తన్నునుగాక భాస్కరా!

తా. అధికాశచే మనుష్యులు దూడలకు లేకుండ గోవుల పాలన్నియు దామే బితుకుకొనవలెనని యెంచిన నావులట్టివారికి పాలీయవు. అట్లుగాక మనుజుడు మితిమీరిన యాశగలవాడై తన్ను గోరినవారికేమి నీయకుండ దరిమినచో నట్టిలోభికి గూడ ధర్మదేవత యొసంగకుండును.

[మార్చు] 5

చ. అతిగుణ హీనలోభికి

బదార్థముగలిగిన లేక యుండినన్

మితముగగాని కల్మిగల

మీదటనైన భుజింపడింపుగా

సతమని నమ్ముదేహమును

సంపద నేఱులు నిండి పాఱినన్

గతుకగజూచుగుక్క తన

కట్టడమీఱకయెందు భాస్కరా!

తా. నదులు పరిపూర్ణజలముతో నిండియున్నను, ఉదకము తక్కువ యైయున్నను, కుక్క తన స్వభావమును వదలక నాలుకతో గతుకును త్రాగనేరదు. ఆ విధముగా లోభి తనకెంత భాగ్య మున్నను లేక యున్నను దగినంతే భుజించునుగాని సంపద కలిగియున్నను చక్కగా బుజింప నేరడు.

[మార్చు] 6

చ. అదను తలంచికూర్చి ప్రయ

నాదర మొక్కవిభుండు కోరినన్

గదిసి పదార్థ మిత్తురట

కానక వేగమె కొట్టితెండనన్

మొదటికి మోసమౌ బొదుగు

మూలముగోసిన బాలుగల్గునే

పిదికినగాక భూమిబశు

బృందము నెవ్వరికైన భాస్కరా!

తా. గోవులను మనుజుడు నెమ్మదిగా జేతులతో బితికిన పాలు వచ్చునుగాని, ఆ పొదుగును గత్తితో గోసిన పాలుండవు సరికదా ఆవులే నశించును. ఆ విధముగా రాజయినవాడు తన రాజ్యములోని ప్రజలను మంచిగా నడిగిన గప్పములు చెల్లింతురుగాని, బలాత్కరించిన ధనమియ్యక పోవుటయే గాక దేశము విడిచి పారిపోవుదురు.

[మార్చు] 7

చ. అనఘునికైన జేకుఱు నన

ర్హుని గూడి చరించునంతలో

మన మెరియంగ నప్పుడవమానము

కీడు ధరిత్రియందునే,

యనువుననైన దప్పవు య

థార్థము; తానది యెట్టు

లన్నచో, నినుమును గూర్చి యగ్ని నల

యింపదె సమ్మెట పెట్టు భాస్కరా!

తా. ఇనుముతోగూడ నగ్నికి సమ్మెటపెట్టు తప్పనట్లు చెడ్డవాని సావాసము చేసిన మంచివానికి అగౌరవమును, చెడుగును గలుగుచుండును, ఎట్లయినను తప్పిపోవు.

[మార్చు] 8

చ. అలఘుగుణ ప్రసిద్ధుడగు

నట్టి ఘనుం డొకదిష్టుడైతనున్

వలచి యొకించు కేమిడిన

వానికి మిక్కిలి మేలు చేయుగా

తెలిసి కుచేలు డొక్కకొణి

దెండడుకుల్ దనకిచ్చినన్ మహా

ఫలదుడు కృష్ణుడత్యధిక

భాగ్యము లాతనికీడె భాస్కరా!

తా. కృష్ణమూర్తికి గుచేలుడు భక్తితో చేరెడడుకులీయగా నతినికి మిక్కిలి యెక్కువయిన భాగ్యముల నొసంగినట్లె గుణముగలవాడు తనకు ప్రియుండై యుండి యే స్వల్పమాతని కిచ్చినను అతడు అధికఫలమునే యొసంగును.

[మార్చు] 9

చ. అవనివిభుండు నేరుపరి

యైచరియించిన గొల్చువారలె

ట్లవగుణులైననేమి పను

లన్నియు జేకుఱు వారిచేత నే

ప్రతిమల నీతిశాలి యగు

రామునికార్యము మర్కటంబులే

తవిలియొనర్చవే? జలధి

దాటి సురారుల ద్రుంచి భాస్కరా!

తా. నీతిశాలియగు శ్రీరాముడు, అల్పములగు కపులచేతనే సముద్రము దాటుట, రాక్షసులను చంపుట మున్నగు పనులను నెరవేర్చుకొనినట్లు, నేర్పరియగు రాజల్పులగు భటులచేతనే ఘనకార్యము లొనరించుకొనగలడు.

[మార్చు] 10

ఉ. ఆదరమింత లేక నరు

డాత్మబలోన్నతి మంచివారికిన్

భేదముచేయుటం దనదు

పేర్మికి గీడగు మూలమెట్లమ

ర్యాదహిరణ్యపూర్వకశి

పన్ దనుజుండు గుణాఢ్యుడైన ప్ర

హ్లాదునకెగ్గుచేసి ప్రళ

యంబును బొందడె మున్ను భాస్కరా!

తా. పూర్వకాలమున దుష్టుడగు హిరణ్యకశిపుడు మంచిగుణవంతుడగు ప్రహ్లాదునిపై బగగొని చచ్చినట్లే మానవుడు జగంబునించుకయు బ్రేమలేక బలములేక యోగ్యుని బాధించినచో దప్పకుండ మృతినొందగలడు.

[మార్చు] 11

ఉ. ఆరయ నెంత నేరుపరి

యై చరియించిన వానిదాపునన్

గౌరవమొప్ప గూర్చు నుప

కారి మనుష్యుడు లేక మేలుచే

కూరదదెట్లు? హత్తుగడ

గూడునె చూడ బదాఱువన్నె బం

గారములోననైన వెలి

గారము కూడకయున్న భాస్కరా!

తా. పదునాఱువన్నె బంగారము అయినప్పటికిని టంకణమును వెలిగారమును బెట్టకున్నచో నదుకుకొనని రీతిగా మనుష్యుడు తానెంత తెలివితేటలు కలవాడైనను వానియొద్ద మర్యాదను కలుగజేయు నుపకారి లేకున్న మంచి కలుగనేరదు.

[మార్చు] 12

ఉ. ఈక్షితి నర్థకాంక్ష మది

నెప్పుడు వాయక లోకులెల్ల సం

రక్షకుడైన సత్ప్రభుని

రాకల గోరుదు రెందు జంద్రి

కా, పేక్షజలంగి చంద్రుడుద

యించువిధంబునకై చకోర

పుం, బక్షులు చూడవేయెదు ర

పారముదంబునుబూని భాస్కరా!

తా. వెన్నెలనుగోరి చకోరపక్షులు మిక్కిలి యానందును జెందును, చంద్రు డెప్పుడుదయించుకో యని కనిపెట్టుకొనియుండు విధముగా, మనుష్యులు ద్రవ్యమందాసచే ప్రభువురాకకై నిరీక్షించుచుందురు.

[మార్చు] 13

ఉ. ఈ జగమందు దామనుజు

డెంత మహాత్మకుడైన దైవ

మా తేజముతప్ప జూచునెడ

ద్రిమ్మరికోల్పడు నెట్ల

నన్మహా, రాజకుమారుడైన రఘు

రాముడుగాల్నడగా

యలాకులున్, భోజనమై తగన్వనికి

బోయిచరింపడె మున్ను భాస్కరా!

తా. రామచంద్రుడు కాలినడకతో నడవికేగి, ఆకుల, నలముల నాహారముగ జేసికొని సంచరింపవలసి వచ్చినట్లే, మనుష్యుడు తానెంతటి గొప్పవాడయినను దైవవశమున సర్వమును బోగొట్టుకొని దేశములు పట్టుకొని తిరుగు చుండును.

[మార్చు] 14

చ. ఉరుకరుణాయుతుండు సమ

యోచితమాత్మదలంచి

యుగ్రవా, క్పరుషత జూపినన్ ఫలము

గల్గుట తథ్యము

గాదె యంబుందం, బుఱిమినయంతనే కురియ

కుండునె వర్షములోక రక్షణ, స్థిరతర పౌరుషంబున న

శేష జనంబు లెఱుంగ భాస్కరా!

తా. మేఘము ప్రారంభమున నురుములచే ప్రజలను భయపెట్టును. తరువాత ప్రజలను వర్షమున నానందపరుచునట్లే, దయావంతుడు సమయానుసారముగా నొకకఠినపు బలుకు బలికినను దరువాత దప్పక మేలును గలిగించును.

[మార్చు] 15

చ. ఉరుగుణవంతు డొడ్లుదన

కొండపకారము సేయునప్పుడుం

బరహితమే యొనర్చు నొక

పట్టుననైనను గీడు జేయగా

నెఱుగడు నిక్కమే కదయ

దెట్లనగవ్వము బట్టి యెంతయున్

దరువగ జొచ్చినం బెరుగు

తాలిమి నీయదె? వెన్న భాస్కరా!

తా. మనుష్యులు తన్ను గవ్వమున మథించుచున్నను వారికేమియు గీడుసేయక పెరుగు జనులకు దనయందున్న వెన్న నొసంగుచున్నట్లే, సద్గుణములు కలవాడు తనకు బరులు కీడు సేయుచున్నను తాఅ నితరులకు మేలే యొనర్చును గాని కీడు నొనర్పడు.

[మార్చు] 16

చ. ఉరుబలశాలినంచు దను

నొల్లని యన్యపతివ్రతాంగనా

సురతము గోరెనేని కడ

సుమ్మదిభూతికి బ్రాణహానియౌ

శిరములుగూల రాఘవుని

చే దశకంఠుడు ద్రుంగిపోవడే

యెఱుగక సీతకాసపడి

యిష్టుల బృత్యుల గూడి భాస్కరా!

తా. క్రొవ్వుచే గ్రిందుమీదెఱుగక రావణుడు సీతను గోరి బంధుభట సమేతుండై యుద్ధమున జచ్చెను. కాబట్టి మనుష్యుడు నేను బలము కలవాడనని కావరమున దనయం దిష్టములేని స్త్రీని గవయ గోరిన నైశ్వర్యహానియు బ్రాణహానియు గలుగును.

[మార్చు] 17

ఉ. ఊరకవచ్చు బాటుపడ

కుండిననైన ఫలంబదృష్ట మే, పా

రగ గల్గువానికి బ్ర

యాసము నొందిన దేవదానవుల్, వా

రలటుండగా నడుమ

వచ్చిన శౌరికి గల్గెగాదె శృం, గార

పుబ్రోవు లక్ష్మియును

గౌస్తుభరత్నము రెండు భాస్కరా!

తా. అహోరాత్రములు శ్రమపడుచుండునట్టి దేవతలు రాక్షసులు నుండగా వారికి గాకుండ సముద్ర మథన సమయమున జనించిన లక్ష్మియు గౌస్తుభమును కష్టపడకుండ నడుమనేతెంచిన విష్ణుముర్తికి దొరికిన విధముగా మహాదృష్టవంతునకు శ్రమపడ నక్కరలేకయే ఫలప్రాప్తి యగుచుండును.

[మార్చు] 18

ఉ. ఊరక సజ్జనుం డొదిగి

యుండిననైన దురాత్మకుండు ని

ష్కారణ మోర్వలేక యప

కారముసేయుట వానివిద్యగా

చీరలు నూరుటంకములు

సేసెడివైనను బెట్టెనుండగా

జేరి చినింగిపో గొఱుకు

చిమ్మట కేమి ఫలంబు భాస్కరా!

తా. వస్త్రములు నూఱు మొహరీలు విలువ గలవియైనను బెట్టెలో బడియున్నప్పటికిని దనకేమియు బ్రయోజనము లేకపోయినను చిమ్మటయా బట్టలను ముక్కలు ముక్కలుగా గొఱికివేయుచుండు విధముగా, ఎవరి జోలికింబోక యుత్తము డొకచో నణగియున్నను దుర్మార్గుడు తనకేమి లాభము లేకున్నను హేతువు లేకుండ నాయుత్తమున కపకృతి సేయుచుండును.

[మార్చు] 19

ఉ. ఎట్టుగ బాటుపడ్డనొక

యించుక ప్రాప్తము లేక వస్తువుల్

పట్టుపడంగ నేరవు; ని

బద్ధి సురావళి గూడి రాక్షసుల్

గట్టు పెకల్చి పాల్కడలి

గవ్వము చేసి మథించిరంతయున్

వెట్టియెకాక యేమనుభ

వించిరి వారమృతంబు? భాస్కరా!

తా. అసురులు సురలతో స్నేహముచేసి మందరాద్రిని బెకలించి తెచ్చిదానింగవ్వముగాజేసి క్షీరసాగరమును శ్రమపడి మథించినను రాక్షసుల కించుకయు నమృతము చిక్కినదికాదు. కాబట్టి మనుష్యుడెంతటి యాయాసమునకు బాల్పడినను దాననుభవించుటకు యోగ్యమగు భాగ్యము లేని తఱి తన కష్టమునకు దగిన లాభము గాంచనేరడు.

[మార్చు] 20

చ. ఎడపక దుర్జనుండొరుల

కెంతయుగీ డొనరించుగానియే

యెడలను మేలుసేయడొక

యించుకయైనను జీడపుర్వుదా

జెడ, దిను నెంతకాక పుడి

సెండుజలంబిడి పెంపనేర్చునే

పొడవగుచున్న పుష్పఫల

భూరుహ మొక్కటినైన భాస్కరా!

తా. చక్కగా బెరుగుచున్న ఫలవృక్షములను జీడపురుగు కొఱికి తినుచుండును గాని చేరెడు నీళ్ళుపోసి ఒక వృక్షమునైన బెంచలేనట్లే, దుర్మార్గుడు పరులకు జాల కీడుసేయ నేర్చునే గాని యెవ్వరికిని మేలు సేయ నేరడు.

[మార్చు] 21

ఉ. ఎడ్డె మనుష్యుడే మెఱుగు

నెన్ని దినంబులు గూడి యుండినన్

దొడ్డ గుణాఢ్యునందుగల

తోరపువర్తనలెల్ల బ్రజ్ఞబే

ర్పడ్డ వివేకరీతి రుచి

పాకము నాలుకగ కెఱుంగునే

తెడ్డది కూరలో గలయ

ద్రిమ్మరుచుండిననైన భాస్కరా!

తా. చక్కగా బచనము చేయబడిన కూరయొక్క రుచి నాలుక తెలిసికొనును గాని, ఎప్పుడును యుడుకుచున్నప్పుడు నుడికిన తర్వాతను గూరలోనుండు తెడ్డు ఆ కూర రుచి యెఱుగని యట్లే, గుణవంతుని యందలి యుత్తమ వర్తనములు జ్ఞానవంతుడు తెలిసికొన గలుగును గాని వానితో నెన్ని దినములు కలిసియున్నను మూఢుడు తెలిసికొనలేడు.

[మార్చు] 22

ఉ. ఎప్పుడదృష్ట తామహిమ

యించుక పాటిలునప్పు డింపుసొం

పొప్పుచునుండుగాకయది

యొప్పని పిమ్మట రూపుమాయు

గా, నిప్పున నంటియున్న యతి

నిర్మలినాగ్ని గురు ప్రకాశముల్

దప్పిననట్టి బొగ్గునకు

దానలుపెంతయు బుట్టు భాస్కరా!

తా. బొగ్గు నిప్పుయొక్క ప్రకాశము కలిగినప్పుడు వెలిగెడి యయ్యగ్ని కాంతి పోయిన వెంటనే మిగుల నల్లని దగుచున్నట్లే, భాగ్యమున్నంత కాలము మనుష్యుడు ప్రభ గలిగి యుండును గానీ అది లేకుండిన మిగుల మాఱురూపముల గాంచును.

[మార్చు] 23

ఉ. ఏగతి బాటుపడ్డ గల

దే భువి నల్పునకున్ సమగ్రతా

భోగము భాగ్యరేఖగల

పుణ్యునకుంబలె భూరిసత్త్వసం

యోగమదేభకుంభయుగ

ళోత్థిత మాంసము నక్కకూనకే

లాగు ఘటించు సింహముద

లంచిన జేకుఱుగాక భాస్కరా!

తా. మదగజ కుంభస్థలముల యందుండు మాంసమును సింహము గోరిన యెడల సంప్రాప్తించును గాని, ఎంత కష్టపడినను నక్కపిల్లకు జేకూరని విధముగా భగ్యవంతునకు పూర్ణమైన సుఖము దొరకునుగాని యెంత శ్రమపడినను అల్పునకు దొరుక నేరదు.

[మార్చు] 24

ఉ. ఏడననర్హుడుండు నట

కేగు ననర్హుడునర్హుడున్నచో

జూడగనొల్లడెట్లన న

శుద్ధగుణస్థితి నీగపూయముం

గూడినపుంటిపై నిలువ

గోరినయట్టులు నిల్వనేర్చునే

సూడిదవెట్టువెన్నుదుటి

చొక్కపు గస్తురిమీద భాస్కరా!

తా. మక్షికము సువాసనతో నిండిన కస్తూరిబొట్టు మీద వ్రాలక దుర్వాసనతో నిండిన చీముపట్టిన పుంటిమీదనే వ్రాలునట్లు, చెడ్డవాడు మంచివానియొద్ద కేగనేరక చెడ్డవానియొద్దకే పోవుచుండును.

[మార్చు] 25

ఉ. ఏల సమస్త విద్యల నొ

కించుక భాగ్యము గల్గియుండినన్

జాలు ననేక మార్గముల

సన్నుతికెక్క; నదెట్లొ కోయనన్

రాలకు నేడ విద్యలు తి

రంబుగ దేవరరూపుచేసినన్

వ్రాలి నమస్కరించి ప్రస

వంబులువెట్టరె మీద భాస్కరా!

తా. శిలలు విద్యలు నేర్వకున్నను వాని భాగ్యవశమున దేవతా రూపముగాంచి యెల్లరచే నమస్కరింపబడి పూజింపబడు చున్నట్లె, మనుష్యులు అదృష్టవంతులయినచో బలుదెఱంగులం నితింపబడుదురు గాని విద్యలనేర్చినందువలన గాదు.

[మార్చు] 26

ఉ. ఒక్కడెచాలు నిశ్చల బ

లోన్నతుడెంతటి కార్యమైనదా

జక్కనొనర్ప, గౌరవు ల

సంఖ్యులు పట్టిన ధేనుకోటులం

జిక్కగనీక తత్ప్రబల

సేన ననేక శిలీముఖంబులన్

మొక్కపడంగజేసితుద

ముట్టడెయొక్క కిరీటి భాస్కరా!

తా. కౌరవులు చాలమంది కూడి విరటుని యావులమందలను దోలుకొని పోవుచుండగా అర్జునుడొక్కడే వారినందఱ జయించి గోగణమును మరలించుకొని యేతెంచిన విధంబున నైసర్గిక బలముగల గొప్పవాడెట్టి గొప్పపనినైన నిర్వహింప గలడు.

[మార్చు] 27

ఉ. కట్టడదప్పి తాము చెడు

కార్యము జేయుచునుండిరేని

దో, బుట్టినవారి నైనవిడి

పోవుటకార్యము; దౌర్మదాంధ్య

ముం, దొట్టిన రావణాసురుని

తో నెడబాసి విభీషణాఖ్యుడా

పట్టున రాముజేరి చివ

పట్టముగట్టుకొనండె భాస్కరా!

తా. మదాంధుడై రావణాసురుడు చెడు పనిని చేయుటచే విభీషణుడు అన్నను వదలిపెట్టి రామునకు హితుడై లంకకధిపతియైనట్లే, పాడుపనులు చేసినచో దనసోదరుడైనను విడిచిపోయిన తప్పక లాభము కలుగును.

[మార్చు] 28

ఉ. కట్టడయైనయట్టి నిజ

కర్మము చుట్టుచువచ్చి యేగతిం

బెట్టునొ పెట్టినట్లనుభ

వింపకతీరదు కాళ్ళుమీదుగా

గిట్టక వ్రేలుడంచు దల

క్రిందుగగట్టిరెయెవ్వరైననా

చెట్టున గబ్బిలంబులకు

జేరిన కర్మము గాక భాస్కరా!

తా. తలక్రిందు పక్షులు ఇతరులు తమ్ము తలక్రిందుగా చెట్టునకు వ్రేలాడగట్టకున్నను తమ పూర్వజన్మ కర్మముచే నావిధముగా వ్రేలుచున్నట్లే, దైవవశమున మానవుడట్లు నడువక తప్పదు.

[మార్చు] 29

ఉ. కట్టడలేని కాలమున

గాదు శుభంబొరు లెంతవారు చే

పట్టిననైన మర్త్యునకు

భాగ్యము రాదనుటెల్ల గల్ల కా

దెట్టని పల్కినన్ దశర

థేశ వసిష్ఠులు రామమూర్తికిన్

బట్టము కట్టగోరి రది

పాయక చేకుఱెనోటు భాస్కరా!

తా. దశరథ మహారాజును, వసిష్ఠ మహర్షియు శ్రీరామునకు పట్టాభిషేకము జేయ నెంత యత్నపడినను జరుగనట్లే, మానవునకు అదృష్టకాలము ప్రాప్తము కాకుండ జయము కలుగదు. ఎంత భాగ్యవంతుడు పట్టు పట్టినను సంపదలు రావు.

[మార్చు] 30

ఉ. కానక చేర బోల దతి

కర్ముడు నమ్మిక లెన్నిచేసినం

దానది నమ్మివానికడ

డాయగ బోయిన హానివచ్చు; న

చ్చోనదియెట్లనంగొఱకు

చూపుచునొడ్డినబోనుమేలుగా

బోనని కానకాసపడి

పోవుచు గూలదె కొక్కు భాస్కరా!

తా. తనకు దిండినిజూపుచు నొడ్డిన బోనును బోనని యెఱుగక పందికొక్కు ఆశించిపోయి యందు జిక్కుకొని చచ్చునట్లుగా నెన్ని నమ్మకములు చేసినను పాపాత్ముని చెంతకు బోగూడదు. పోయిన దప్పక ముప్పు గలుగును.

[మార్చు] 31

ఉ. కాని ప్రయోజనంబు సమ

కట్టదు తాభువి నెంతవిద్యవా

డైనను దొడ్డరాజుకొడు

కైన నదెట్లు? మహేశుపట్టి వి

ద్యానిధిసర్వవిద్యలకు

దానె గురుండు వినాయకుండుదా

నేనుగురీతినుండియున

దేమిటికాడడు పెండ్లి? భాస్కరా!

తా. శివునకు పుత్రుడును, సర్వ విద్యల కునికి పట్టును, ఎల్లరికి గురువును, ఏనుగంత బలమున్న వాడునై యుండియు, వినాయకుడు పెండ్లిగాకుండ నున్నట్లే, మనుష్యుడు తానెంత పండితుడైనను రాజాధిరాజు కుమారుడైనను దైవము తిన్నగా జూడనిచో గార్యముము నెరవేర్చు కొనజాలడు.

[మార్చు] 32

ఉ. కామిత వస్తు సంపదలు గల్గు

ఫలంబొరు లాసపడ్డచో

నేమియు బెట్టడేని సిరి

యేటికి నిష్ఫలమున్నబోయినన్

బ్రామికపడ్డ లోకులకు

బండగనేమది యెండిపోవగా

నేమిఫలంబు చేదువిడ

దెన్నటికైన ముసిండి భాస్కరా!

తా. ఎప్పుడును ముసిండిచెట్టు చేదును వదలకుండు నప్పుడా చెట్టుపండిన నెండిన నాశచే నా చెట్టును గనిపెట్టుకొనియున్న మనుజుల కేమియు లాభములేనట్లే, భాగ్యవంతుడు తన్నాశ్రయించి యున్న మనుజుల కెంతమాత్రము బెట్టని కాలమందు వాని సంపద యున్నను లేకున్నను నొకటియే.

[మార్చు] 33

ఉ. కారణమైన కర్మములు

కాక దిగంబడ వెన్ని గొందులం

దూఱిననెంత వారలకు

దొల్లి పరీక్షితు శాపభీతుడై

వారధి నొప్పునుప్పరిగ

పైబదిలంబుగడాగి యుండినం

గ్రూరభుజంగదంతహతి

గూలడెలోకులెఱుంగ భాస్కరా!

తా. ముని యిడిన శాపభీతిచే పరీక్షిత్తు నడిసముద్రములో మేడను నిర్మించుకొనియున్నను బాముచే మరణము జెందవలసినవాడైనట్లె, యెంత గొప్పవారైనను, ఎందు దాగియున్నను దామనుభవింపవలసిన కర్మమనుభవింపక తీరదు.

[మార్చు] 34

చ. కులమున నక్కడక్కడన

కుంఠిత ధార్మికుడొక్కడొక్కడే

కలిగెడుగాక పెందఱుచు

గల్గగనేరరు, చెట్టుచెట్టునన్

గలుగగ నేర్చునే గొడుగు

కామలు చూడగ నాడనాడనిం

పలరగ నొక్కొటొక్కటి న

యంబున జేకుఱుగాక భాస్కరా!

తా. గొడుగునకు గామగానమర్చుకొనదగిన కర్రలు తిన్ననివి యెక్కడనో యొక్క చెట్టున నొక కొన్ని యుండునుగాని ప్రతి వృక్షమున నన్నియు వంకరలేనివి దొరకనట్లే, మంచి ధర్మాత్ములు యెక్కడనో యొక్కొక వంశమందొక్కొకడే పుట్టుచుండును గాని యెక్కువగా నుండరు.

[మార్చు] 35

ఉ. క్రూరమనస్కులౌ పతుల

గొల్చి వసించిన మంచివారికిన్

వారిగుణంబె పట్టిచెడు

వర్తన వాటిలు, మాధురీజలో

దారలు గౌతమీముఖ మ

హానదు లంబుధిగూడినంతనే

క్షారము జెందవే మొదలి

కట్టడలన్నియుదప్పి భాస్కరా!

తా. మధురములగు నుదకములతో నొప్పుచున్న మహానదులన్నియు సాగరమునను బడినంతలోనే మొదటగల రుచిని వీడి యుప్పదనమును వహించినట్లే, కఠినుడగు ప్రభువును సేవించుచు నుత్తములుగూడ దమ సద్గుణములను విడిచి వాని గుణములను బూని దుర్మార్గవర్తనులగుదురు.

[మార్చు] 36

ఉ. గిట్టుటకేడ గట్టడ లి

ఖించిన నచ్చటగానియొండుచో

బుట్టదుచావు; జానువుల

పుస్కలమాడిచి కాశి జావ

గా, ల్గట్టిన శూద్రకున్ భ్రమల

గప్పుచు దద్విధి గుఱ్ఱ

మౌచునా, పట్టునగొంచు

మఱ్ఱికడ బ్రాణముదీసె గదయ్య భాస్కరా!

తా. కాశీక్షేత్రమున మృతినొంద నిశ్చయించుకొని శూద్రకుడను మహారాజు దన మోకాలి చిప్పల నూడదీసుకొని యచ్చట గదలక యుండగా నా కాశీపురాధీశ్వరుడొక గుఱ్ఱమునునొగి యది యెవ్వరిని యెక్కనీయక బాధించు సమయమున నీ శూద్రక మహారాజు నన్ను దానిపైకెక్కించిన నేను సవారి చేయుదునన నట్లచేసిరి, అంత నాగుఱ్ఱ్ము వానిని వీపుననిడికొనిపోయి యొకచోనున్న యొక మఱ్ఱిచెట్టునకు బెట్టి కొట్టగా మృతినొందినట్లు, ఎచ్చట జచ్చుటకై విధి నుదుట వాయునో యందే జచ్చుంగాని వేఱొక తావున మృతినొందడు.

[మార్చు] 37

ఉ. ఘనబలసత్త్వమచ్చుపడ

గల్గినవానికి హాని లేనిచో

దనదగు సత్త్వమే చెఱుచు

దన్ను; నదెట్లన? నీరులావుగా

గనువసియించినన్ జెఱువు

కట్టకు సత్త్వము చాలకున్నచో

గనుమలు పెట్టినట్టనడి

గండి తెగంబడకున్నె భాస్కరా!

తా. తటాకమున నీరెక్కువగా నున్నపుడు తటాకపు గట్టునకు బలము లేకున్న మధ్య గండిపడిపోవునట్లే, తనకధిక బలమున్నప్పుడు ఇతరుల గీడు సంభవింపకున్నను దన సత్తువయే తన్ను బాడుచేయును.

[మార్చు] 38

చ. ఘనుడగునట్టివాడు నిజ

కార్యసముద్ధరణార్థమై మహిం

బనివడి యల్పమానవుని

బ్రార్థనజేయుట తప్పుగాదుగా,

యనఘతగృష్ణజన్మమున నా

వసుదేవుడు మీదటెత్తుగా

గనుగొని గానివాడకడ

కాళ్ళకు మ్రొక్కడెనాడు భాస్కరా!

తా. కృష్ణుడు జన్మించగానే యతనిని గంసునివలన బాధలేకుండ జేయ వ్రేపల్లెకు దీసికొనపోవనెంచి కావలివారికిం దెలియకుండబోవుచు దా నొనరించు పని కంతరాయము గలుగుకుండుటకయి గాడిద కాళ్ళకు వసుదేవుడు మ్రొక్కినట్లే, ప్రపంచమున మనుష్యుడు తన పని నెఱవేర్చుకొనుటకొక యల్పుని బ్రార్థించినను దానివలన దోషములేదు.

[మార్చు] 39

చ. ఘనుడొకవేళ గీడ్పడిన

గ్రమ్మఱనాతని లేమినాపగా

గనుగొననొక్క సత్ప్రభువు

గాననరాధములో పరెందఱుం

బెనుబెఱు వెండినట్టితఱి

బెల్లున మేఘుడుగాన నీటితో

దనుప దుషారముల్ శత శ

తంబులు చాలునటయ్య భాస్కరా!

తా. గొప్ప తటాకము ఎండిపోయిన సమయమున మఱల నిండింప దలచిన మబ్బే తగును గాని మంచుకణములెన్నైనను గాలనట్లే, ఘనునకు బేదఱికము తటస్థించినచో వానిని నివారింప నొక మహారాజు తగును గాని యల్పమానవులు వేయిమందయిన జేయ సమర్థులుగారు.

[మార్చు] 40

ఉ. చంద్రకళావతంసుకృప

చాలనినాడు మహాత్ముడైనదా

సాంద్రవిభూతి బాసియొక

జాతి విహీనుని గొల్చి యుంటయో

గీంద్రనుతాంఘ్రి పద్మమను

హీనతనొందుట కాదుగా హరి

శ్చంద్రుడు వీరబాహుని ని

జంబుగ గొల్వడెనాడు భాస్కరా!

తా. హరిశ్చంద్ర మహారాజు చక్రవర్తియైనను భగవత్కృప లేకుండుటచే మాలవాడగు వీరబాహుని సేవించినట్లే, యీశ్వరుని కరుణలేని సమయమున నెంతటి ఘనుడయినను ఐశ్వర్యములు వదలి యొక యల్పుని సేవించుచుండుట సత్యము.

[మార్చు] 41

ఉ. చక్కదలంపగా విధివ

శంబున నల్పునిచేతనైన దా

చిక్కియవస్థలం బొరలు

జెప్పగరాని మహాబలాఢ్యుడున్

మిక్కిలి సత్త్వసంపదల

మీఱిన గంధగజంబు మావటీ

డెక్కియదల్చికొట్టికుది

యించిననుండదెయోర్చి భాస్కరా!

తా. మిక్కిలి సత్తువగల మదించిన యేనుగు మావటీడు తనమీద నెక్కినను, అదలించి యంకుశమున బొడిచినను; వంగజేసినను నన్నిటి నోర్చుకొనునట్లే యెంత బల్లిదుడయినను దైవవశమున హీనునిచే జిక్కి కీడుం బొందుచుండును.

[మార్చు] 42

చ. చదువది యెంతగల్గిన ర

సజ్ఞత యించుకచాలకున్న నా

చదువు నిరర్థకంబు గుణ

సంయుతులెవ్వరు మెచ్చరెచ్చటం

బదనుగ మంచికూర నల

పాకముచేసిన నైన నందు నిం

పొదవెడు నుప్పులేక రుచి

పుట్టగ నేర్చునటయ్య భాస్కరా!

తా. కూర నెంత చక్కగా వండినప్పటికి దానియందుప్పు లేకయుండిన రుచ్యముగా నుండదు. దానినేరును మెచ్చుకొననట్లు మానవుడెంతటి విద్వాంసుడైననౌ రసమును గ్రహింపలేకున్న వాని పాండిత్యము నిష్ప్రయోజన మగుటయే గాక యెట్టి గుణవంతులు నాతనిని నుతింపరు.

[మార్చు] 43

ఉ. చాలబవిత్ర వంశమున

సంజనితుం డగునేనియెట్టి దు

శ్శీలునినైన దత్కుల వి

శేషముచే నొక పుణ్యుడెంతయుం

దాలిమి నుద్ధరించును సు

ధా నిధిబుట్టగ గాదె శంభుడా

హాలహలావలంబు గళ

మందు ధరించుట పూని భాస్కరా!

తా. ఎక్కువ భయమును గలుగ జేయునది యైనను శివుడు హాలాహలమును నగ్నిహోత్రమును పాలకడలిలో బుట్టినదను కారణమున దానిని దన కంఠమందు బెట్టుకొనినట్లే, యెంతదుష్ట స్వభావము కలవాడైనను యోగ్యమయిన వంశమున బుట్టుటచే నా వంశమందలి ఘనతచే వాని నెవ్వడయిన పుణ్యవంతుడు తప్పకుండ ప్రేమించి కాపాడును.

[మార్చు] 44

ఉ. చేరిబలాధికుండెఱిగి

చెప్పిన కార్యము చేయకుండినన్

బారముముట్టలేడొక నె

పంబున దాజెడునెట్టి ధన్యుడున్

బోరక పాండు పుత్రులకు

భూస్థలి భాగము పెట్టుమన్న కం

నారిని గాకుచేసి చెడ

డాయెనె కౌరవభర్త భాస్కరా!

తా. దుర్యోధనుని యొద్ద కరిగి కృష్ణుడు పాండవులకు రాజ్యమున బాలు పెట్టుమని యెంతయో జెప్ప నాతని మాటలను లెక్కసేయక దుర్యోధనుడు పాడయినట్లే, బలశాలి తనకడకేతించి చెప్పినపని యొనర్పనిచో నెంతవాడును తనపనిని నెఱవేర్చుకొనజాలక శీఘ్రకాలమున నాశనము నొందును.

[మార్చు] 45

ఉ. చేసిన దుష్టచేష్ట నది

చెప్పక నేర్పున గప్పి పుచ్చి తా

మూసినయంతటన్ బయలు

ముట్టక యుండదదెట్లు రాగిపై

బూసిన బంగరుం జెదరి

పోవగడంగిననాడు నాటికిన్

దాసినరాగి గానబడ

దా జనులెల్ల రెఱుంగ భాస్కరా!

తా. తామ్రము మీద బూతపెట్టిన బంగారము హరించిపోయిన తోడనే యందున్న రాగి యెల్లరికి నగపడుచున్నట్లు, దుర్మార్గుడు తా నొనర్చిన దుష్కృత కార్యము నిపుణతతో గప్పి పెట్టినప్పటికి నయ్యది యెల్లరకు దెలియకుండదు.

[మార్చు] 46

శతకములు
శతకము

శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము | వేమన శతకము | సుమతీ శతకము | దాశరథీ శతకము | భాస్కర శతకము | భర్తృహరి శతకములు | నారాయణ శతకము | కృష్ణ శతకము | ఆంధ్ర నాయక శతకము | నరసింహ శతకము | రామలింగేశ శతకము | వృషాధిప శతకము | మారుతి శతకము | దేవకీనందన శతకము | గువ్వలచెన్న శతకము | కుమార శతకము | కుమారీ శతకము | వేంకటేశ శతకము | సూర్య శతకము | సర్వేశ్వర శతకము | శ్రీ (అలమేలుమంగా) వేంకటేశ్వర శతకము | ధూర్తమానవా శతకము | కుప్పుసామి శతకము | శతకము

"http://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%B0_%E0%B0%B6%E0%B0%A4%E0%B0%95%E0%B0%AE%E0%B1%81" నుండి వెలికితీశారు

వర్గం: శతకములు

వ్యక్తిగత పనిముట్లు

• లోనికి ప్రవేశించండి / ఖాతాని సృష్టించుకోండి

నేంస్పేసులు

• పేజీ
• చర్చ

వైవిధ్యాలు

పేజీ లింకులు

• చదువు
• సవరించు
• చరిత్రని చూడండి

చర్యలు

అన్వేషణ

మార్గదర్శకం

• మొదటి పేజీ
• సముదాయ పందిరి
• రచ్చబండ
• ఇటీవలి మార్పులు
• యాధృచ్ఛిక పేజీ
• సహాయం
• విరాళములు

ముద్రించండి/ఎగుమతి చేయండి

• ఓ పుస్తకాన్ని సృష్టించండి
• PDF క్రింద దిగుమతి చేసుకోండి
• ముద్రించుకోదగ్గ కూర్పు

పరికరాలపెట్టె

• ఇక్కడికి లంకెలున్న పుటలు
• సంబంధిత మార్పులు
• ప్రత్యేక పేజీలు
• శాశ్వత లింకు
• ఈ వ్యాసాన్ని ఉదహరించండి

• ఈ పేజీకి 10:59, 20 మే 2008న చివరి మార్పు జరిగినది.
• పాఠ్యం క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్/షేర్-అలైక్ లైసెన్సు క్రింద లభ్యం; అదనపు షరతులు వర్తించవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు వాడుక నియమాలను చూడండి.

• గోప్యతా విధానం
• Wikisource గురించి
• అస్వీకారములు

• 
•